Bogumił Rudawski

17 marca 2021

Dzień Wehrmachtu w Poznaniu

W niedzielę, 17 marca 1940 r., odbył się w Poznaniu, stolicy Kraju Warty, po raz pierwszy Dzień Wehrmachtu (Tag der Wehrmacht). Święto to miało służyć zbliżeniu […]
21 grudnia 2020

“Ilustrowany Kurier Polski” – numery świąteczne

Wydawany przez cały okres okupacji w Generalnym Gubernatorstwie „Ilustrowany Kurier Polski” był jednym z tytułów tzw. prasy gadzinowej. Przez pojęcie prasy gadzinowej rozumiemy niemieckie gazety drukowane […]
11 grudnia 2020

Lista zakładników miasta Poznania

11 września 1939 r. niemieckie władze wojskowe zażądały od Cyryla Ratajskiego, pełniącego obowiązki prezydenta miasta, wyznaczenia grupy zakładników, którzy mieli gwarantować swoim życiem bezpieczeństwo wkraczającym oddziałom […]
27 października 2020

Otwarcie niemieckiej szkoły policyjnej w Gnieźnie w 1940 roku

Fot. 1. Uroczystość otwarcia szkoły. 1 kwietnia 1940 r. w Gnieźnie została otwarta pierwsza w Kraju Warty szkoła policyjna. Szkoła przeznaczona była dla policji pomocniczej. Jeszcze […]
22 września 2020

Okupacyjne obwieszczenia

W 1947 r. Drukarnia Św. Wojciecha w Poznaniu, skonfiskowana przez władze niemieckie 10 października 1939 r., przekazała Karolowi Marianowi Pospieszalskiemu do tworzonego przez niego w Instytucie […]
10 sierpnia 2020

Urlop w Zakopanem. Z albumu SS-Manna

W zbiorach fotograficznych Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego znajduje się niewielki objętościowo album zatytułowany: „Zakopane. Sonderurlaub 15.-31.Mai 1941”. Album liczy 16 dwustronnych, tekturowych kart w […]
7 kwietnia 2020

Sonntagsblatt im Wartheland

„Sonntagsblatt im Wartheland” ‒ pismo wydawane w Kraju Warty najpóźniej od maja 1941 r. ‒ było niemiecką gazetką niedzielną, ukazującą się w dwutygodniowym odstępie. Redagowaniem pisma […]
14 marca 2019

Leon Ziętkowiak – ofiara nazistowskiego sądownictwa

“…to był tylko sen, że żył między wami jakiś Leon…” 13 sierpnia 1942 r. odbył się w Berlinie na  sesji wyjazdowej Wyższego Sądu Krajowego w Poznaniu […]
24 września 2018

Zbrodnia w Piaśnicy. Badania Barbary Bojarskiej

W pierwszych miesiącach okupacji Niemcy zamordowali w Lasach Piaśnickich k. Wejherowa od kilku do kilkunastu tysięcy osób. Piaśnica, poza obozem Stutthof, była największym miejscem zbrodni ludobójstwa […]
15 lutego 2018

Zbiory kartograficzne. Część 1

Zbiory kartograficzne Archiwum II Wojny Światowej Instytutu Zachodniego obejmują kilkadziesiąt planów i map. Są to dokumenty wydane przez różne instytucje niemieckie w okresie II wojny światowej. […]
12 stycznia 2018
Fot. 3. Pocztówka Jan Strusia do córki. Źródło: I.Z.Dok. I-658.

Wysiedlenia ludności polskiej na Zamojszczyźnie

W nocy z 27 na 28 listopada 1942 r. Niemcy rozpoczęli na Zamojszczyźnie brutalną akcję wysiedlania ludności polskiej. Do sierpnia 1943 r. spacyfikowano ok. 300 polskich […]
12 stycznia 2018
Fot. 8. Wykolejony pociąg pancerny. Fot. 8. Wykolejony pociąg pancerny. Źródło: I.Z.Dok. IV-163.

Album żołnierza niemieckiego

Przechowywany w zbiorach Instytutu Zachodniego album nieznanego żołnierza Wehrmachtu zawiera 76 podpisanych czarno-białych fotografii. Zbiór rozpoczyna się zdjęciami z 18 sierpnia 1939 r., a ostatnie fotografie […]
12 stycznia 2018
Fot.2. Zdjęcie oddziału. Napis nad fotografią: „Przed pierwszą wartownią na ul. Łódzkiej”. Źródło: I.Z. Dok. IV-112.

Zdjęcia Alfreda Mensebacha

W wydanej w 1946 r. przez Instytut Zachodni książce pt. „Zbrodnia Niemiecka w Warszawie” zamieszczono w aneksie wybór 23 fotografii, pochodzących ze zbioru zdjęć Alfreda Mensebacha. […]
2 stycznia 2018
Fot. 3. Rękopis protokołu nr 294. Relacja złożona przez prof. Alodię Kawecką-Gryczową. Nazwisko było pierwotnie zaszyfrowane. Źródło: I.Z. Dok. V-223.

Powstańcze relacje w zbiorach Instytutu Zachodniego

Znajdujący się w Archiwum Instytutu Zachodniego zbiór wstrząsających relacji świadków Powstania Warszawskiego ma wyjątkową historię. Są to materiały z prowadzonej w podwarszawskich miejscowościach konspiracyjnej akcji, której […]
2 stycznia 2018
Fot. 1. Wykaz imion. Źródło: I.Z. Dok. I-48.

Wykaz imion dla polskich dzieci

Pierwszego listopada 1941 r. namiestnik Rzeszy w Kraju Warty Arthur Greiser opublikował rozporządzenie o obowiązku nadawania dzieciom polskim imion wyłącznie na podstawie przygotowanego wykazu. Wykaz ten […]
19 grudnia 2017

Generalny Plan Wschodni

Dokładnie 75 lat temu na biurko Heinricha Himmlera, szefa SS i policji niemieckiej oraz głównego twórcy polityki osadniczej III Rzeszy, trafił dokument zatytułowany „Prawne, gospodarcze i […]
19 grudnia 2017
Fot.1. Zarządzenie zajęcia sklepu polskiego. Źródło: I. Z. Dok. I – 928.

Główny Urząd Powierniczy Wschód i grabież mienia polskiego

Główny Urząd Powierniczy Wschód (Haupttreuhandstelle, HTO) był najważniejszą instytucją niemiecką, która przeprowadzała grabież mienia obywateli polskich w latach okupacji niemieckiej. Powstał on 19 października 1939 r. […]
19 grudnia 2017
Fot. 1. Transport aresztowanych na stację kolejową (ujęcie pierwsze). Źródło: I. Z. Dok. IV – 132.

Tajne fotografie Marii Golusińskiej

Grupa ponad 30 mężczyzn w towarzystwie uzbrojonych policjantów idzie w nieznanym kierunku. Wszyscy mężczyźni są ciepło ubrani, mają na sobie płaszcze oraz są obładowani bagażami. Kolumna […]
19 grudnia 2017
Fot.2. Lista wynagrodzeń z maja 1944 r. Źródło: I. Z. Dok. I – 75.

Lista wynagrodzeń katów niemieckich

W listopadzie 1946 r. strażnik więzienny Józef Michalewicz odnalazł na podwórzu Sądu Grodzkiego przy ul. Młyńskiej w Poznaniu mocno podniszczone luźne kartki. Okazało się, że były […]
11 grudnia 2017
Fot. 1. Fragment wspomnień Janusza Przybysza z jego odręcznymi poprawkami. Źródło: I.Z. Dok. II – 464.

Relacja o ukrywaniu dziecka żydowskiego w polskiej rodzinie

W Archiwum II Wojny Światowej pod sygnaturą I. Z. Dok. II – 464 znajduje się dokument opatrzony krótką adnotacją: „Przechowywanie dziecka żydowskiego w polskiej rodzinie – […]