{"id":992,"date":"2020-04-07T13:29:00","date_gmt":"2020-04-07T11:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=992"},"modified":"2020-08-21T15:31:19","modified_gmt":"2020-08-21T13:31:19","slug":"sonntagsblatt-im-wartheland","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2020\/04\/07\/sonntagsblatt-im-wartheland\/","title":{"rendered":"Sonntagsblatt im Wartheland"},"content":{"rendered":"

\u201eSonntagsblatt im Wartheland\u201d \u2012 pismo wydawane w Kraju Warty najp\u00f3\u017aniej od maja 1941 r. \u2012 by\u0142o niemieck\u0105 gazetk\u0105 niedzieln\u0105, ukazuj\u0105c\u0105 si\u0119 w dwutygodniowym odst\u0119pie. Redagowaniem pisma zajmowa\u0142 si\u0119 Okr\u0119gowy Urz\u0105d Propagandy NSDAP (Gaupropagandaamt), <\/em>a sama gazetka by\u0142a jedynym tytu\u0142em prasy ko\u015bcielnej, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142 ukazywa\u0107 si\u0119 w tym okr\u0119gu Rzeszy.<\/p>\n

\"\"Fot. 1. Strona tytu\u0142owa gazety z 24 sierpnia 1941 r.<\/strong><\/p>\n

W zbiorach archiwalnych Instytutu Zachodniego znajduje si\u0119 pod sygnatur\u0105 I.Z.Dok.I-230 14 egzemplarzy pisma: osiem numer\u00f3w z 1941 r., cztery z 1942 r. oraz dwa z 1944 r. Chronologicznie pierwszy zachowany numer pochodzi z 29 czerwca 1941 r., a ostatni z 29 pa\u017adziernika 1944 r. Ka\u017cde wydanie zawiera\u0142o od 8 do 10 stron formatu A5. Do znajduj\u0105cej si\u0119 w Archiwum IZ kolekcji do\u0142\u0105czona jest kr\u00f3tka dwustronicowa notatka s\u0142u\u017cbowa z listopada 1944 r., kt\u00f3rej autor krytykowa\u0142 poziom gazety.<\/p>\n

Chocia\u017c \u201eSonntagsblatt im Wartheland\u201d mia\u0142 by\u0107 pismem religijnym, to w rzeczywisto\u015bci z tematyk\u0105 religijn\u0105 nie mia\u0142 nic wsp\u00f3lnego. Tytu\u0142 ten by\u0142 pomy\u015blany przede wszystkim jako czasopismo propagandowe, w kt\u00f3rym w spos\u00f3b mo\u017cliwie najbardziej uproszczony prezentowano nazistowsk\u0105 ideologi\u0119, a skrajnie prymitywny (wr\u0119cz wulgarny) przekaz mia\u0142 trafia\u0107 do czytelnika prostego i niewykszta\u0142conego. G\u0142\u00f3wnym odbiorc\u0105 gazetki byli niemieccy osadnicy sprowadzani do Kraju Warty oraz ludno\u015b\u0107 wiejska.<\/p>\n

Tematyka gazetki by\u0142a do\u015b\u0107 uboga i powtarzalna. Wyr\u00f3\u017cni\u0107 mo\u017cna kilka temat\u00f3w, kt\u00f3re pojawia\u0142y si\u0119 w ka\u017cdym z numer\u00f3w.<\/p>\n

Przewa\u017ca\u0142y przede wszystkim zagadnienia zwi\u0105zane z kolonizacj\u0105 Kraju Warty i osiedleniem tu Niemc\u00f3w sprowadzonych z r\u00f3\u017cnych stron Europy. W licznych artyku\u0142ach skierowanych bezpo\u015brednio do niemieckich kolonist\u00f3w, t\u0142umaczono im w dosadny spos\u00f3b, i\u017c s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 narodu niemieckiego, kt\u00f3ry z inicjatywy F\u00fchrera uczestniczy w \u201edziele odbudowy\u201d na Wschodzie. Osadnicy, \u201e\u017cywy wa\u0142 przeciwko Polakom\u201d, tworzyli jedn\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119 narodow\u0105, co w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b zobrazowano w numerze 6 z 1941 r: \u201ePodczas burzy pojedyncze drzewo \u0142amie si\u0119. W lesie mo\u017ce jednak przetrwa\u0107. Ty jako pojedyncza osoba jeste\u015b wydany na pastw\u0119 twoich wrog\u00f3w. Gdy \u017cyjesz jednak w du\u017cym narodzie, on ci\u0119 chroni i troszczy si\u0119 o ciebie. Jeste\u015b bezpieczny, poniewa\u017c mo\u017cesz \u017cy\u0107 w \u0142onie narodu niemieckiego\u201d. G\u0142\u00f3wn\u0105 powinno\u015bci\u0105 osadnika by\u0142o gospodarowanie ziemi\u0105 w Kraju Warty, bowiem \u201ez ufno\u015bci\u0105 patrzymy w \u017cycie. Ziemia jest pi\u0119kna i wspania\u0142a dla tworz\u0105cego i walcz\u0105cego niemieckiego cz\u0142owieka. Dlatego kochamy \u017cycie na tej ziemi i, mimo wojny, nie dostrzegamy w niej tylko pado\u0142u \u0142ez\u201d, jak przekonywa\u0142 anonimowy redaktor w numerze 13 z tego samego roku. Pochwale niemieckiego czynu i pracy po\u015bwi\u0119cone by\u0142y liczne, przewa\u017canie historyzuj\u0105ce opowiadania, w kt\u00f3rych w spos\u00f3b niezwykle stereotypowy ukazywano pracowito\u015b\u0107 Niemc\u00f3w oraz niechlujstwo i lenistwo Polak\u00f3w. W jednym z pierwszych numer\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 nawet prosty przekaz ikonograficzny, gdzie u g\u00f3ry wida\u0107 \u201epolskiego pana\u201d, kt\u00f3rego wizerunek kontrastuje z ukazanym u do\u0142u \u201eniemieckim panem\u201d.<\/p>\n

\"\"Fot. 2. \u201ePolski pan\u201d i \u201eniemiecki pan\u201d w okresie \u017cniw.<\/strong><\/p>\n

Numer 6, 27.06.1941 r. <\/em><\/p>\n

Gazeta podsyca\u0142a najgorsze wyobra\u017cenia o Polakach i \u017bydach. S\u0142u\u017cy\u0142y temu nie tylko opowiadania, ale r\u00f3wnie\u017c prostackie \u017carty. I tak, czytelnik m\u00f3g\u0142 si\u0119 np. dowiedzie\u0107, jak powsta\u0142 krakowiak, polski taniec narodowy. Ot\u00f3\u017c pewnego razu w\u0119drowny muzykant przyby\u0142 do gospody, gdzie z braku miejsca zmuszony by\u0142 dzieli\u0107 pok\u00f3j z innym m\u0119\u017cczyzn\u0105, z pochodzenia Francuzem. W \u015brodku nocy \u00f3w m\u0119\u017cczyzna zerwa\u0142 si\u0119 z \u0142\u00f3\u017cka i zacz\u0105\u0142 wymachiwa\u0107 r\u0119koma i nogami oraz intensywnie drapa\u0107 swoje plecy. Powodem tego by\u0142o \u201eniezliczone robactwo, typowe dla zwierz\u0105t hodowanych przez Polak\u00f3w, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o go gry\u017a\u0107\u201d. Zbudzony muzykant nie wiedzia\u0142 pocz\u0105tkowo, co si\u0119 dzieje; jednak ju\u017c po chwili przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do Francuza i zacz\u0105\u0142 na\u015bladowa\u0107 jego ruchy, kt\u00f3re skwitowa\u0142 nast\u0119puj\u0105co: \u201eBracie, zata\u0144czy\u0142e\u015b w\u0142a\u015bnie najpi\u0119kniejszy z mo\u017cliwych ta\u0144c\u00f3w. Wszyscy Polacy musz\u0105 si\u0119 tego nauczy\u0107\u201d. \u201eI tak \u2013 jak konkluduje autor tekstu \u2013 powsta\u0142 krakowiak\u201d. Jeszcze dalej posuni\u0119to si\u0119, gdy przytoczono \u017cart o tym, kto d\u0142u\u017cej \u2013 Czech, Polak czy \u017byd \u2013 wytrzyma w oborze z cuchn\u0105c\u0105 koz\u0105.<\/p>\n

Podst\u0119pnym wrogiem Niemc\u00f3w w Kraju Warty by\u0142a przede wszystkim Polka. W 1941 r. w lipcowym wydaniu \u201eSonntagsblatt f\u00fcr Wartheland\u201d ukaza\u0142 si\u0119 artyku\u0142 \u201eCzy znasz Maruszk\u0119?\u201d. Tytu\u0142owa Maruszka (nie wiadomo sk\u0105d to imi\u0119) by\u0142a synonimem Polki w Kraju Warty.<\/p>\n

\"\"Fot. 3. \u201eTak czasami wygl\u0105da Maruszka\u201d. <\/strong><\/p>\n

Numer 5, 13.06.1941 r<\/em><\/p>\n

Maruszka by\u0142a bardzo niebezpieczna, poniewa\u017c odwodzi\u0142a Niemc\u00f3w do pracy, uwodzi\u0142a ich, pods\u0142uchiwa\u0142a i plotkowa\u0142a na ich temat. \u201eStrze\u017c si\u0119 wroga; on nie podejdzie do Ciebie z l\u015bni\u0105c\u0105 broni\u0105, z karabinem w d\u0142oni. Przyjdzie w halce i w cienkich po\u0144czoszkach, przyjdzie z szerokim rozbrajaj\u0105cym u\u015bmiechem i s\u0142odziutk\u0105 buzi\u0105. B\u0105d\u017a ostro\u017cny!\u201d<\/p>\n

Strzec nale\u017ca\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Ilonki, dziewki s\u0142u\u017c\u0105cej u niemieckiego pana. Ilonka mog\u0142a przecie\u017c wykorzysta\u0107 jego dobro\u0107 i nastawi\u0107 radio na zabronione zagraniczne audycje, \u015bci\u0105gaj\u0105c w ten spos\u00f3b powa\u017cne k\u0142opoty na uczciwego rolnika. Takie w\u0142a\u015bnie ostrze\u017cenie zawiera\u0142o opowiadanie \u201eIlonka przy g\u0142o\u015bniku\u201d, r\u00f3wnie\u017c z lipca 1941 r.<\/p>\n

Sta\u0142ym tematem podejmowanym na \u0142amach pisma by\u0142y tak\u017ce prze\u015bladowania Niemc\u00f3w przez Polak\u00f3w w pierwszych dniach wrze\u015bnia 1939 r. Przybra\u0142 on dwie formy. Pierwsz\u0105 z nich stanowi\u0142y artyku\u0142y, czasami wspomnienia, o tych wydarzeniach. Drug\u0105 za\u015b kr\u00f3tkie historyjki obrazkowe o polskich \u201ebestiach\u201d.<\/p>\n

\"\"Fot. 4. Prze\u015bladowania Niemc\u00f3w w 1939 r. \u201eBestie\u201d.<\/strong><\/p>\n

Numer 4, 22.02.1942 r.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

\"\"Fot. 5. Prze\u015bladowania Niemc\u00f3w w 1939 r. Niemcy zmuszeni kopa\u0107 sobie w\u0142asny gr\u00f3b. <\/strong><\/p>\n

Numer 16, 14.12.1941 r.<\/em><\/p>\n

W og\u00f3le w gazetce cz\u0119sto znale\u017a\u0107 mo\u017cna rysunki i zdj\u0119cia, kt\u00f3re uatrakcyjnia\u0142y tre\u015bci. W pojedynczych numerach czytelnik m\u00f3g\u0142 natrafi\u0107 te\u017c na pie\u015bni z zapisem nutowym. I tak np. w wydaniu wielkanocnym z kwietnia 1942 r. przedrukowano \u201ePie\u015b\u0144 w\u0119drowc\u00f3w\u201d, wychwalaj\u0105c\u0105 pi\u0119kno Kraju Warty. Z kolei w jednym z ostatnich numer\u00f3w z 1944 r. zamieszczono propagandow\u0105 pie\u015b\u0144 \u201eVorw\u00e4rts nach Osten\u201d, kt\u00f3ra powsta\u0142a na zlecenie ministra propagandy III Rzeszy Josepha Goebbelsa w zwi\u0105zku z wybuchem wojny niemiecko-sowieckiej.<\/p>\n

\"\"Fot. 6. \u201ePie\u015b\u0144 w\u0119drowc\u00f3w\u201d wychwalaj\u0105ca pi\u0119kno Kraju Warty. <\/strong><\/p>\n

Numer 7, 05.04.1942 r.<\/em><\/p>\n

Na ostatniej stronie pisma miejsce znalaz\u0142a rubryka \u201eZe \u015bwiata\u201d, w kt\u00f3rej podawano informacje o dzia\u0142aniach na frontach wojennych, przede wszystkim wschodnim, gdzie niemieccy \u017co\u0142nierze bohatersko walczyli z \u201e\u017cydowskim bolszewizmem\u201d.<\/p>\n

Styl pisma by\u0142 na tyle ordynarny, i\u017c spotyka\u0142o si\u0119 ono z krytyk\u0105 nawet ze strony niemieckich urz\u0119dnik\u00f3w. W zachowanej notatce s\u0142u\u017cbowej z 5 listopada 1944 r. jeden z nich zauwa\u017cy\u0142, i\u017c gazetka sama w sobie jest \u201edo zaakceptowania, ale spos\u00f3b pisania jest cz\u0119sto zbyt prymitywny\u201d. Dalej pisa\u0142, i\u017c \u201eje\u015bli Sonntagsblatt<\/em> ma zast\u0119powa\u0107 prac\u0119 ko\u015bcieln\u0105, to jego teksty powinny si\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 przede wszystkim do wiary naszych osadnik\u00f3w, a zagadnienia \u015bwiatopogl\u0105dowe powinny by\u0107 niezauwa\u017calnym dodatkiem\u201d. Skar\u017cy\u0142 si\u0119 ponadto, i\u017c tre\u015b\u0107 wielu tekst\u00f3w jest po prostu nielogiczna i niezrozumia\u0142a dla odbiorcy, co wynika z tego, i\u017c redaktorzy pisma \u201ew przeciwie\u0144stwie do Niemc\u00f3w z Rzeszy tych miejscowych uwa\u017caj\u0105 za g\u0142upszych\u201d. Z oczywistych wzgl\u0119d\u00f3w do \u017cadnych zmian w redakcji pisma nie dosz\u0142o.<\/p>\n

\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf:  <\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 23\/2020: „Sonntagsblatt f\u00fcr Wartheland”<\/a><\/p>\n

<\/p>\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u201eSonntagsblatt im Wartheland\u201d \u2012 pismo wydawane w Kraju Warty najp\u00f3\u017aniej od maja 1941 r. \u2012 by\u0142o niemieck\u0105 gazetk\u0105 niedzieln\u0105, ukazuj\u0105c\u0105 si\u0119 w dwutygodniowym odst\u0119pie. Redagowaniem pisma [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1054,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[10,96,8,95],"class_list":["post-992","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-kraj-warty","tag-prasa","tag-propaganda","tag-sonntagsblatt"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=992"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1104,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/992\/revisions\/1104"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1054"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=992"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=992"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=992"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}