{"id":840,"date":"2019-03-14T10:00:35","date_gmt":"2019-03-14T09:00:35","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=840"},"modified":"2019-03-25T14:58:02","modified_gmt":"2019-03-25T13:58:02","slug":"leon-zietkowiak-ofiara-nazistowskiego-sadownictwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2019\/03\/14\/leon-zietkowiak-ofiara-nazistowskiego-sadownictwa\/","title":{"rendered":"Leon Zi\u0119tkowiak – ofiara nazistowskiego s\u0105downictwa"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

„\u2026to by\u0142 tylko sen, \u017ce \u017cy\u0142 mi\u0119dzy wami jaki\u015b Leon\u2026”<\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

13 sierpnia 1942 r. odby\u0142 si\u0119 w Berlinie na  sesji wyjazdowej Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu proces grupy 10 m\u0142odych Polak\u00f3w oskar\u017conych o przygotowywanie zdrady stanu. W\u015br\u00f3d nich znalaz\u0142 si\u0119 23-letni Leon Zi\u0119tkowiak.<\/strong><\/h3>\n

By\u0142a to jedna z wielu spraw tego typu. Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu (Oberlandesgericht<\/em>), jako najwy\u017csza instancja niemieckiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci w Kraju Warty, wydawa\u0142 wyroki w sprawach dotycz\u0105cych zdrady stanu i zdrady kraju. Zajmowa\u0142 si\u0119 on przede wszystkim sprawami Polak\u00f3w zaanga\u017cowanych w dzia\u0142alno\u015b\u0107 podziemn\u0105, a konspiratorom wymierza\u0142 bardzo surowe kary – \u015bmier\u0107 lub zsy\u0142k\u0119 do obozu koncentracyjnego. Na najwy\u017cszy wymiar kary skazano przez ca\u0142y okres okupacji niemieckiej w ok. 300 procesach co najmniej 290 os\u00f3b.<\/p>\n

Post\u0119powanie z 13 sierpnia 1942 r. toczone by\u0142o przeciwko cz\u0142onkom Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich. Siedmiu m\u0119\u017cczyznom wymierzono w\u00f3wczas kar\u0119 kilkuletnich pobyt\u00f3w w obozach koncentracyjnych. Pozosta\u0142ych trzech, w tym Leona Zi\u0119tkowiaka, skazano na kar\u0119 \u015bmierci. <\/p>\n

\"\"<\/h4>\n

Fot. 1. Wyrok Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego z 13.08.1942 r. (pierwsza strona). \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z.Dok. Zbi\u00f3r wyrok\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Leon Zi\u0119tkowiak dorasta\u0142 w rodzinie o g\u0142\u0119bokich korzeniach patriotycznych. Ojciec Tomasz by\u0142 d\u0142ugoletnim pracownikiem poczty, a matka J\u00f3zefa, z domu J\u00f3\u017awiak, zajmowa\u0142a si\u0119 wychowaniem dzieci, opiek\u0105 nad gospodarstwem i drobnymi interesami rodzinnymi (posiada\u0142a \u017cwirowni\u0119, prowadzi\u0142a sprzeda\u017c materia\u0142\u00f3w budowlanych na terenie gospodarstwa). Pocz\u0105tki ich wsp\u00f3lnego \u017cycia nie by\u0142y us\u0142ane r\u00f3\u017cami \u2013 Tomasza mocno do\u015bwiadczy\u0142y dzia\u0142ania wojenne, kiedy jako \u017co\u0142nierz pruski zosta\u0142 ranny w jednej z bitew podczas I wojny \u015bwiatowej. Wiadomo, \u017ce walczy\u0142 on m.in pod Verdun. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo wraz z dzie\u0107mi cz\u0119sto zmienia\u0142o miejsce zamieszkania. Mieszkali w D\u0119bnie ko\u0142o St\u0119szewa, w Poznaniu oraz w Krotoszynie, by powr\u00f3ci\u0107 do rodzinnego domu J\u00f3zefy w D\u0119bnie i ostatecznie osi\u0105\u015b\u0107 w Poznaniu. <\/p>\n

Leon przyszed\u0142 na \u015bwiat 8 kwietnia 1919 r. w Krotoszynie. Mia\u0142 starsze rodze\u0144stwo: siostr\u0119 Zofi\u0119 urodzon\u0105 w 1915 r. oraz brata Mariana urodzonego dwa lata p\u00f3\u017aniej. W 1921 r. urodzi\u0142 si\u0119 jeszcze brat Mieczys\u0142aw, w 1929 r. Hieronim. P\u00f3\u0142tora roku po narodzinach Leona, ca\u0142a rodzina przenios\u0142a si\u0119 w rodzinne strony matki J\u00f3zefy, do D\u0119bna, poniewa\u017c warunki \u017cycia w Krotoszynie by\u0142y do\u015b\u0107 ci\u0119\u017ckie.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 2. Leon Zi\u0119tkowiak. Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 3. Leon Zi\u0119tkowiak z przyjaci\u00f3\u0142mi. Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

W 1926 r. rodzina Zi\u0119tkowiak\u00f3w powr\u00f3ci\u0142a na sta\u0142e do Poznania. Przy ul. Palacza postawili dom, w kt\u00f3rym na \u015bwiat przysz\u0142y kolejne trzy pokolenia rodziny Zi\u0119tkowiak i Kasperkowiak. W 1938 r. wybudowali kolejn\u0105 kamienic\u0119 w Poznaniu przy ul. \u015aciegiennego 58, tu\u017c obok domu rodzinnego. Budynkiem opiekowa\u0142 si\u0119 Leon wraz z bratem Marianem i Mieczys\u0142awem.<\/p>\n

Leon Zi\u0119tkowiak zwie\u0144czy\u0142 swoj\u0105 edukacj\u0119 uzyskaniem dyplomu szko\u0142y mechanicznej. Jeszcze przed wojn\u0105 zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 najprawdopodobniej jako \u015blusarz. Od wrze\u015bnia 1939 r. wraz z rodze\u0144stwem pomaga\u0142 ojcu w pracy na poczcie, gdzie ich zadaniem by\u0142o rozwo\u017cenie wozem pocztowym list\u00f3w i przesy\u0142ek. Udziela\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w rodzinnym gospodarstwie.<\/p>\n

Leon by\u0142 do\u015b\u0107 \u201enowoczesny\u201d jak na tamte czasy, nosi\u0142 \u0142adne ubrania i zawsze chodzi\u0142 zadbany<\/em> \u2013 opowiada Tadeusz Kasperkowiak, siostrzeniec Leona Zi\u0119tkowiaka. Mia\u0142 g\u0142ow\u0119 pe\u0142n\u0105 m\u0142odzie\u0144czych pasji. By\u0142 bardzo utalentowany w r\u00f3\u017cnych dziedzinach m.in. aktywnie uczestniczy\u0142 w spotkaniach mieszanego ch\u00f3ru, dzia\u0142aj\u0105ce na terenie dzielnicy G\u00f3rczyn w Poznaniu. Cz\u0142onkowie ch\u00f3ru nie tylko wyst\u0119powali przed publiczno\u015bci\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c sp\u0119dzali czas na wsp\u00f3lnych wycieczkach, odwiedzaj\u0105c r\u00f3\u017cne miejsca w Polsce.<\/p>\n

Innym zainteresowaniem Leona by\u0142 sport, a w szczeg\u00f3lno\u015bci pi\u0142ka no\u017cna. By\u0142 cz\u0142onkiem dzia\u0142aj\u0105cego na G\u00f3rczynie i \u0141azarzu klubu pi\u0142karskiego Admira Pozna\u0144. Gra\u0142 w nim na pozycji bramkarza, a tak\u017ce wyst\u0119powa\u0142 w juniorskich rozgrywkach wojew\u00f3dzkich. Z tamtego okresu pochodzi zdj\u0119cie Leona z kolegami w koszulce klubowej po zremisowanym meczu derbowym z Wart\u0105 Pozna\u0144 w dniu 30 maja 1937 r.<\/p>\n

\"\"Fot. 4. Admira Pozna\u0144 (1937 r.). Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

<\/p>\n

\"\"Fot. 5. Leon z bratem Mieczys\u0142awem (z prawej strony). Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Wybuch wojny i \u015bmier\u0107 brata Mariana, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 podczas bombardowania Poznania w okolicach dzisiejszego ronda Jana Nowaka-Jeziora\u0144skiego 1 wrze\u015bnia, wzbudzi\u0142y w nim poczucie krzywdy i niesprawiedliwo\u015bci oraz potrzeb\u0119 walki z okupantem.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 6. Leon z ojcem nad grobem brata. Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Ju\u017c w listopadzie 1939 r. Leon Zi\u0119tkowiak wst\u0105pi\u0142 do podziemnej Pozna\u0144skiej Organizacji Zbrojnej (POZ), kierowanej przez Edmunda Horowskiego. Zwerbowany i zaprzysi\u0119\u017cony zosta\u0142 przez dow\u00f3dc\u0119 dzielnicy \u0141azarz\/G\u00f3rczyn Feliksa Weissa. Przyj\u0105\u0142 pseudonim \u201ePocztylion\u201d, a w organizacji wraz z przyjaci\u00f3\u0142mi \u2013 Marianem Engelem oraz Feliksem i Stanis\u0142awem Szuka\u0142ami \u2013 wchodzi\u0142 w sk\u0142ad \u0142azarskiej pi\u0105tki, czyli najni\u017cszej konspiracyjnej kom\u00f3rki organizacyjnej. Do jego zada\u0144 nale\u017ca\u0142o m.in. zbieranie informacji o charakterze politycznym i wojskowym oraz gromadzenie amunicji. W marcu 1940 roku POZ zosta\u0142a wcielona w struktury Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich (WOZZ). Celem nadrz\u0119dnym WOZZ by\u0142o przygotowanie powstania, kt\u00f3re mia\u0142o wybuchn\u0105\u0107 w momencie zaistnienia dogodnych warunk\u00f3w.<\/p>\n

Jednak w kwietniu 1940 r. na \u015blad konspirator\u00f3w wpad\u0142o Gestapo. Aresztowania, kt\u00f3re trwa\u0142y do jesieni tego roku, obj\u0119\u0142y ok. 400 os\u00f3b z licz\u0105cej ok. 1000 cz\u0142onk\u00f3w organizacji. Leon Zi\u0119tkowiak aresztowany zosta\u0142 7 czerwca 1940 r., prawdopodobnie w domu rodzinnym przy ul. \u015aciegiennego 58. Z informacji zawartych w wyroku Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego, wynika, i\u017c podczas aresztowania odnaleziono w mieszkaniu kryj\u00f3wk\u0119, w kt\u00f3rej Zi\u0119tkowiak przechowywa\u0142 pistolet, amunicj\u0119 oraz kastet. Po aresztowaniu przes\u0142uchiwany by\u0142 w Domu \u017bo\u0142nierza, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142a si\u0119 siedziba Gestapo. Wys\u0142ano go do Fortu VII, gdzie zosta\u0142 osadzony w celi nr 58.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 7. Karta Leona do rodziny wys\u0142ana z Fortu VII. Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

14 pa\u017adziernika 1940 r. zosta\u0142 przewieziony do wi\u0119zienia karnego we Wronkach, gdzie przebywa\u0142 do 19 kwietnia 1941 r. Stamt\u0105d wys\u0142ano go wi\u0119zienia w Berlinie-Spandau.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 8. Modlitewnik Leon z wi\u0119zienia. Zbiory rodziny Kasperkowiak\u00f3w.<\/em><\/p>\n

Prawie p\u00f3\u0142tora roku p\u00f3\u017aniej, 13 sierpnia 1942 r., Leon Zi\u0119tkowiak postawiony zosta\u0142 przed s\u0105dem i skazany na kar\u0119 \u015bmierci. Niemieccy s\u0119dziowie stwierdzili, i\u017c Zi\u0119tkowiak oraz jego wsp\u00f3\u0142towarzysze poprzez swoje czyny \u201ezagra\u017cali bezpiecze\u0144stwu Rzeszy Niemieckiej\u201d. Leon otrzyma\u0142 kar\u0119 \u015bmierci najpewniej dlatego, i\u017c posiada\u0142 bro\u0144. Prawdopodobnie po posiedzeniu s\u0105du trafi\u0142 do wi\u0119zienia w Berlinie-Pl\u00f6tzensee (cela 283), sk\u0105d 12 wrze\u015bnia 1942 r. wys\u0142a\u0142 do rodziny, tu\u017c przed \u015bmierci\u0105, po\u017cegnalny list (http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2019\/03\/List-po\u017cegnalny.pdf<\/a> ). Leon pisa\u0142 w nim: \u201eWybi\u0142a godzina, \u017ce musz\u0119 si\u0119 z Wami, moi ukochani po\u017cegna\u0107 na zawsze. Oto przed chwil\u0105 zosta\u0142 mi ponownie przeczytany wyrok \u015bmierci, kt\u00f3ry wykonany zostanie jutro o godz. 4. (\u2026) to by\u0142 tylko sen, \u017ce \u017cy\u0142 mi\u0119dzy wami jaki\u015b Leon a\u017c, to znaczy tylko 21 lat, i w pewnej chwili znikn\u0105\u0142, rozp\u0142yn\u0105\u0142 si\u0119 niby mg\u0142a, niby wiosenny \u015bnieg i nie zosta\u0142o po nim nic, tylko wspomnienie, jak po pi\u0119knym \u015bnie. Kochany Ojczulku, Mate\u0144ko, Zosie\u0144ko, Mietku, Hireczku, Marcelku! Od pierwszej chwili, kiedy opu\u015bci\u0142em Wasze progi takie mia\u0142em przeczucie, \u017ce ju\u017c nigdy wi\u0119cej si\u0119 nie zobaczymy, czego mi niezno\u015bnie \u017cal, lecz od tej chwili poczu\u0142em niezno\u015bne pragnienie, aby (…) zacz\u0105\u0107 \u017cycie tylko dla Was i tylko z Wami. Kocha\u0142em Was wszystkich, nie ma dw\u00f3ch zda\u0144, tak jak kocha\u0107 trzeba, chcia\u0142em Wam pokaza\u0107 i dlatego tak wielkie by\u0142o pragnienie mego powrotu\u201d.<\/p>\n

W nocy z 12 na 13 wrze\u015bnia 1942 roku o godz. 4.18 wykonano na Leonie wyrok poprzez zgilotynowanie.<\/p>\n

Opr\u00f3cz Leona Zi\u0119tkowiaka na kar\u0119 \u015bmierci skazano tak\u017ce Feliksa Weissa oraz Dzier\u017cys\u0142awa Engela. Stracono ich w tym samym wi\u0119zieniu r\u00f3wnie\u017c w nocy z 12 na 13 wrze\u015bnia.<\/p>\n

***<\/p>\n

Powstanie tego tekstu by\u0142o mo\u017cliwe dzi\u0119ki wieloletnim poszukiwaniom i pomocy Jacka Kasperkowiaka oraz jego c\u00f3rki Agaty Kasperkowiak. Leon Zi\u0119tkowak by\u0142 stryjecznym dziadkiem Jacka Kasperkowiaka. Z kolei Agata Kasperkowiak przygotowa\u0142a prac\u0119 o swoim przodku w ramach og\u00f3lnopolskiego konkursu historycznego-literackiego dla uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 pt. „Arsena\u0142 Pami\u0119ci”. <\/p>\n

\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf:  <\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 22\/2019: „Leon Zi\u0119tkowiak. Ofiara nazistowskiego s\u0105downictwa”<\/a><\/p>\n

<\/p>\n\n\n

<\/h2>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„\u2026to by\u0142 tylko sen, \u017ce \u017cy\u0142 mi\u0119dzy wami jaki\u015b Leon\u2026” 13 sierpnia 1942 r. odby\u0142 si\u0119 w Berlinie na  sesji wyjazdowej Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":850,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[91,93,94,92],"class_list":["post-840","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-leon-zietkowiak","tag-oberlandesgericht","tag-wyrok-smierci","tag-wyzszy-sad-krajowy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=840"}],"version-history":[{"count":74,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":953,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/840\/revisions\/953"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/850"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=840"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=840"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=840"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}