{"id":667,"date":"2018-09-24T10:33:22","date_gmt":"2018-09-24T08:33:22","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=667"},"modified":"2020-08-21T12:27:55","modified_gmt":"2020-08-21T10:27:55","slug":"zbrodnia-w-piasnicy-nr-21-2018","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2018\/09\/24\/zbrodnia-w-piasnicy-nr-21-2018\/","title":{"rendered":"Zbrodnia w Pia\u015bnicy. Badania Barbary Bojarskiej"},"content":{"rendered":"

W pierwszych miesi\u0105cach okupacji Niemcy zamordowali w Lasach Pia\u015bnickich k. Wejherowa od kilku do kilkunastu tysi\u0119cy os\u00f3b. Pia\u015bnica, poza obozem Stutthof, by\u0142a najwi\u0119kszym miejscem zbrodni ludob\u00f3jstwa dokonanej na ludno\u015bci cywilnej na Pomorzu.\u00a0<\/strong><\/p>\n

Egzekucje w Lasach Pia\u015bnickich przeprowadzone zosta\u0142y w okresie od pa\u017adziernika do grudnia 1939 r. Braki w materiale \u017ar\u00f3d\u0142owym oraz zatarcie \u015blad\u00f3w zbrodni w 1944 r. nie pozwalaj\u0105 oszacowa\u0107 nawet w przybli\u017ceniu liczby ofiar. Do podanej po wojnie w protokole ekshumacji liczby 12 tys. zamordowanych, kt\u00f3r\u0105 ustalono na podstawie zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w oraz bada\u0144 pojemno\u015bci mogi\u0142, nale\u017cy podchodzi\u0107 z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105. W Pia\u015bnicy zgin\u0119\u0142o ok. 2 tys. obywateli polskich z Pomorza, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znalaz\u0142o si\u0119 co najmniej 86 urz\u0119dnik\u00f3w r\u00f3\u017cnych szczebli, 53 duchownych katolickich oraz 50 nauczycieli. W\u015br\u00f3d straconych byli tak\u017ce przedsi\u0119biorcy, prawnicy, pracownicy s\u0142u\u017cby zdrowia, funkcjonariusze Polskiej Policji Pa\u0144stwowej, a tak\u017ce rzemie\u015blnicy i robotnicy. Niewykluczone, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ofiar stanowili te\u017c miejscowi \u017bydzi. Wszystkie przysz\u0142e ofiary narodowo\u015bci polskiej, kt\u00f3re uznano za \u201eelementy antyniemieckie\u201d, zosta\u0142y aresztowane w ramach Intelligenzaktion<\/em>, cz\u0119sto na podstawie wcze\u015bniej przygotowanych spis\u00f3w. Opr\u00f3cz obywateli polskich Pia\u015bnica sta\u0142a si\u0119 te\u017c miejscem eksterminacji Niemc\u00f3w i Czech\u00f3w. Informacje o tej grupie ofiar s\u0105 wyj\u0105tkowo ubogie. Najprawdopodobniej by\u0142y to osoby chore psychicznie (lub za takie uznane) oraz polityczni przeciwnicy re\u017cimu nazistowskiego. W przypadku chorych psychicznie chodzi tu o liczb\u0119 ok. 2 tys. os\u00f3b. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, i\u017c cz\u0119\u015b\u0107 ofiar zosta\u0142o zamordowanych wraz z cz\u0142onkami swoich najbli\u017cszych rodzin, w tym r\u00f3wnie\u017c z dzie\u0107mi.<\/p>\n

Wszystkie przeznaczone do egzekucji osoby transportowane by\u0142y do Pia\u015bnicy samochodami pod eskort\u0105 uzbrojonych funkcjonariuszy niemieckich. Skaza\u0144cy wywo\u017ceni byli bezpo\u015brednio z wi\u0119zie\u0144 z Wejherowa i Pucka, do kt\u00f3rych trafiali wcze\u015bniej w wyniku aresztowa\u0144. Transporty z Niemiec przychodzi\u0142y na dworzec kolejowy w Wejherowie, sk\u0105d dalej ofiary przewo\u017cone by\u0142y do lasu samochodami lub autobusami. Po dotarciu na miejsce ofiary ustawiano w pozycji kl\u0119cz\u0105cej lub stoj\u0105cej nad wcze\u015bniej przygotowanymi do\u0142ami, do kt\u00f3rych wykopania anga\u017cowano okolicznych rolnik\u00f3w niemieckich. Ofiary gin\u0119\u0142y od strza\u0142u z broni palnej w ty\u0142 g\u0142owy z bliskiej odleg\u0142o\u015bci. Egzekucji przygl\u0105da\u0142y si\u0119 osoby oczekuj\u0105ce na swoj\u0105 kolej. Dzieci by\u0142y zabijane przez roztrzaskanie czaszek o pie\u0144 drzewa. Osoby, kt\u00f3re wpad\u0142y do do\u0142u by\u0142y dobijane kolbami karabin\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 ofiar zmar\u0142a poprzez zaduszenie w grobie. Po zako\u0144czeniu rozstrzeliwa\u0144 gr\u00f3b by\u0142 zasypywany ziemi\u0105. P\u00f3\u017aniej na mogi\u0142ach posadzono drzewa oraz pokryto je darni\u0105. Krzyki os\u00f3b oraz oddawane strza\u0142y by\u0142o s\u0142ycha\u0107 w pobliskich miejscowo\u015bciach. Mienie zamordowanych, w tym przede wszystkim wierzchnie ubrania, przewo\u017cono samochodem do Wejherowa do willi lekarza Franciszka Panka, sk\u0105d trafia\u0142o dalej do niemieckich organizacji dobroczynnych. Willa by\u0142a te\u017c miejscem zarz\u0105dzania ca\u0142\u0105 operacj\u0105.<\/p>\n

Za organizacj\u0119 masowych aresztowa\u0144 oraz egzekucji odpowiada\u0142y jednostki SS<\/em> i policji. G\u0142\u00f3wnym oddzia\u0142em zaanga\u017cowanym w t\u0119 zbrodnicz\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142a wy\u0142oniona z 36. pu\u0142ku SS<\/em> jednostka SS-Wachsturmbann \u201eEimann\u201d<\/em>, kt\u00f3rej dow\u00f3dc\u0105 by\u0142 Kurt Eimann. W egzekucjach brali te\u017c udzia\u0142 cz\u0142onkowie 16. oddzia\u0142u operacyjnego policji bezpiecze\u0144stwa i s\u0142u\u017cby bezpiecze\u0144stwa SS<\/em> (Einsatzkommando 16<\/em>), na kt\u00f3rego czele sta\u0142 szef gdy\u0144skiego Gestapo<\/em> dr Rudolf Tr\u00f6ger. Mord\u00f3w dokonywali r\u00f3wnie\u017c cz\u0142onkowie przedwojennej mniejszo\u015bci niemieckiej pochodz\u0105cy z Pomorza zgrupowani w jednostki Selbstschutzu<\/em>. Formacja ta by\u0142a szczeg\u00f3lnie niebezpieczna, poniewa\u017c nale\u017c\u0105cy do niej Niemcy byli dobrze zorientowani w dzia\u0142alno\u015bci Polak\u00f3w i z wi\u0119ksz\u0105 precyzj\u0105 oraz bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 wskazywali osoby przeznaczone do stracenia. Plutony egzekucyjne, operuj\u0105ce w Lasach Pia\u015bnickich, sk\u0142ada\u0142y si\u0119 z kilkudziesi\u0119ciu funkcjonariuszy.<\/p>\n

W sierpniu 1944 r. Niemcy przyst\u0105pili do usuwania \u015blad\u00f3w mord\u00f3w. Z grob\u00f3w wydobywano cia\u0142a i palono je na stosach. Dym unosz\u0105cy si\u0119 z palenisk by\u0142 widoczny w pobliskich miejscowo\u015bciach. Do kremacji spoczywaj\u0105cych w grobach szcz\u0105tk\u00f3w wykorzystano wi\u0119\u017ani\u00f3w z obozu koncentracyjnego Stuffhof. Pracowali oni w lesie przez nieca\u0142e siedem tygodni. Po wykonaniu zadania zostali rozstrzelani, a ich cia\u0142a spalono.<\/p>\n

Wkr\u00f3tce po przej\u015bciu frontu przyst\u0105piono do poszukiwania grob\u00f3w zamordowanych. W pa\u017adzierniku 1946 r. specjalna komisja ekshumacyjna, powo\u0142ana z inicjatywy Polskiego Zwi\u0105zku Zachodniego i dzia\u0142aj\u0105ca pod kierunkiem s\u0119dziego \u015bledczego S\u0105du Okr\u0119gowego w Gda\u0144sku Antoniego Zachariasiewicza, odkopa\u0142a 30 grob\u00f3w, z czego 26 dok\u0142adnie przebadano. W dw\u00f3ch mogi\u0142ach znaleziono zw\u0142oki 305 os\u00f3b. W pozosta\u0142ych zidentyfikowano wy\u0142\u0105cznie resztki ko\u015bci oraz szcz\u0105tki ubra\u0144. Ogl\u0119dzinom poddano r\u00f3wnie\u017c dwa paleniska, gdzie kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej znajdowa\u0142y si\u0119 prowizoryczne krematoria. Uda\u0142o si\u0119 ponadto ustali\u0107 miejsce, gdzie znajdowa\u0142o si\u0119 legowisko wi\u0119\u017ani\u00f3w Stutthofu. Z powodu rozpocz\u0119cia innych ekshumacji cz\u0142onkowie komisji nie zd\u0105\u017cyli zbada\u0107 wszystkich grob\u00f3w. Pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c w\u00f3wczas przypuszczenia, i\u017c nie wszystkie mogi\u0142y zosta\u0142y odkryte. R\u00f3wnocze\u015bnie Zachariasiewicz we wsp\u00f3\u0142pracy z Okr\u0119gow\u0105 Komisj\u0105 Badania Zbrodni Niemieckich w Gda\u0144sku przyst\u0105pi\u0142 do przes\u0142uchiwania \u015bwiadk\u00f3w i spisywania protoko\u0142\u00f3w. Jedn\u0105 z przes\u0142uchiwanych w\u00f3wczas os\u00f3b by\u0142 Leon Prusi\u0144ski. Relacje \u015bwiadk\u00f3w pos\u0142u\u017cy\u0142y jako jeden z dowod\u00f3w w procesie Alberta Forstera, by\u0142ego namiestnika Rzeszy i kierownika partii na Okr\u0119g Gda\u0144sk-Prusy Zachodnie, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 w kwietniu 1948 r. przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym. Powt\u00f3rzono w\u00f3wczas liczb\u0119 12 tys. zamordowanych w Lasach Pia\u015bnickich.\u00a0\"\"<\/a><\/p>\n

\"\"Fot. 1. El\u017cbieta Ellwart z m\u0119\u017cem. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z.Dok. III-95.<\/p>\n

Na pocz\u0105tku lat 60. spraw\u0105 zbrodni pia\u015bnickiej zainteresowa\u0142 si\u0119 Instytut Zachodni w Poznaniu. Karol Marian Pospieszalski, kierownik Pracowni Badania Dziej\u00f3w Okupacji Hitlerowskiej w Polsce, wyznaczy\u0142 swoj\u0105 wsp\u00f3\u0142pracowniczk\u0119 Barbar\u0119 Bojarsk\u0105 do zaj\u0119cia si\u0119 tym tematem. Bojarska nawi\u0105za\u0142a kontakt z wiceprezesem Zarz\u0105du Oddzia\u0142u Powiatowego Zwi\u0105zku Bojownik\u00f3w o Wolno\u015b\u0107 i Demokracj\u0119 (ZBoWiD), wspomnianym ju\u017c Leonem Prusi\u0144skim. Bojarskiej uda\u0142o si\u0119 dotrze\u0107 do co najmniej 19 \u015bwiadk\u00f3w tych wydarze\u0144, z rozm\u00f3w z kt\u00f3rymi sporz\u0105dzi\u0142a 20 protoko\u0142\u00f3w. Poza Leonem Angelem nikt z nich nie by\u0142 wcze\u015bniej przes\u0142uchiwany. 15 rozm\u00f3w Bojarska przeprowadzi\u0142a od 17 do 24 kwietnia 1961 r. Rok p\u00f3\u017aniej, w kwietniu 1962 r., spisa\u0142a dwa kolejne protoko\u0142y. Z ostatnimi \u015bwiadkami rozmawia\u0142a w czerwcu 1964 r.<\/p>\n

Prowadzone przez pracowniczk\u0119 Instytut Zachodniego rozmowy dotyczy\u0142y przebiegu ca\u0142ej zbrodni \u2013 od aresztowa\u0144 do powojennych ekshumacji. Najcenniejsz\u0105 relacj\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142a El\u017cbieta Ellwart, kt\u00f3ra by\u0142a bezpo\u015brednim \u015bwiadkiem egzekucji. Jej zeznania by\u0142y na tyle wstrz\u0105saj\u0105ce, i\u017c Bojarska rozmawia\u0142a z ni\u0105 kilkukrotnie (sporz\u0105dzi\u0142a dwa protoko\u0142y z tych przes\u0142ucha\u0144). Dla El\u017cbiety Ellwart widok mordowanych ludzi stanowi\u0142 tak silne prze\u017cycie, i\u017c – jak zaznacza Bojarska \u2013 \u201eopowiada\u0142a mi [ona] podczas ka\u017cdej wizyty o szczeg\u00f3\u0142ach egzekucji, kt\u00f3rych by\u0142a \u015bwiadkiem\u201d. Warto te\u017c doda\u0107, i\u017c jej relacja zosta\u0142a nagrana przez Polskie Radio.<\/p>\n

Odmienny charakter maj\u0105 dwa ostatnie chronologicznie protoko\u0142y, poniewa\u017c dotycz\u0105 one wymordowania chorych psychicznie w L\u0119borku. \u015awiadczy to o tym, i\u017c Bojarska bada\u0142a trop eksterminacji chorych psychicznie w Pia\u015bnicy. Poza zbieraniem relacji Barbara Bojarska uda\u0142a si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na miejsce mord\u00f3w. Pierwszy raz by\u0142a tam 16 lipca 1962 r. wraz z El\u017cbiet\u0105 Ellwart, czyli ponad dwa miesi\u0105ce po sporz\u0105dzeniu protoko\u0142u z przes\u0142uchania. W sprawozdaniu pisa\u0142a: \u201eZ naocznym \u015bwiadkiem egzekucji przeprowadzonej w pa\u017adzierniku 1939 r. \u2013 El\u017cbiet\u0105 Ellwart \u2013 pojecha\u0142am w dniu 16.7.62 z Wejherowa do miejsca, z kt\u00f3rego E. Ellwart widzia\u0142a t\u0119 egzekucj\u0119. \u015awiadek \u2013 zgodnie z poprzednimi zeznaniami \u2013 doskonale orientuje si\u0119 w rozmieszczeniu dr\u00f3g le\u015bnych, a tak\u017ce w drzewostanie. Z dok\u0142adno\u015bci\u0105 szczeg\u00f3\u0142ow\u0105 pokazywa\u0142a mi drog\u0119, kt\u00f3r\u0105 sz\u0142a (prowadzi\u0142a mnie tamt\u0119dy) a\u017c do miejsca, w kt\u00f3rym zosta\u0142a zatrzymana przez \u017co\u0142nierza niemieckiego. Sta\u0142am w tym miejscu razem z ni\u0105 i s\u0142ucha\u0142am obja\u015bnie\u0144\u201d. Do sprawozdania do\u0142\u0105czono przygotowany na podstawie relacji Ellwart plan sytuacyjny, na kt\u00f3rym zaznaczono le\u015bne drogi oraz miejsce egzekucji.<\/p>\n

29 sierpnia 1962 r. Bojarska pojecha\u0142a drugi raz do lasu, tym razem w towarzystwie Ellwart i Prusi\u0144skiego. \u201eOb. Leon Prusi\u0144ski \u2013 jak zanotowa\u0142a w odr\u0119cznym sprawozdaniu pracowniczka IZ \u2013 powiedzia\u0142, \u017ce w r. 1946 w czasie akcji ekshumacyjnej odkopano 27 grob\u00f3w, z kt\u00f3rych 2 zawiera\u0142y zw\u0142oki; reszta tylko ich szcz\u0105tki. Zacz\u0119to odkopywa\u0107 poza tym 4 dobrze odnalezione groby do ekshumacji. (\u2026) Grob\u00f3w tych nie odkopano do ko\u0144ca, bo s\u0119dzia Zachariasiewicz wyjecha\u0142 do Tucholi, a tym samym akcja ekshumacyjna na terenie las\u00f3w pia\u015bnickich zosta\u0142a zako\u0144czona\u201d. Dalej Bojarska zaznacza, i\u017c Ellwart pokaza\u0142a jej miejsce kolejnych grob\u00f3w, \u201ekt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c nie<\/u> [podkre\u015blenie w oryginale \u2013 BR] zosta\u0142y odkryte w czasie akcji ekshumacyjnej\u201d. Mowa jest o trzech nieznanych grobach. \u201ePrawdopodobnie b\u0119dzie mo\u017cna przeprowadzi\u0107 jeszcze poszukiwania grob\u00f3w dotychczas nieodkrytych\u201d, stwierdzi\u0142a Bojarska. Prusi\u0144ski doda\u0142, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na relacj\u0119 innego \u015bwiadka, i\u017c na terenie lasu by\u0142o 35 masowych grob\u00f3w, twierdz\u0105c przy tym, i\u017c by\u0107 mo\u017ce tych grob\u00f3w jest jeszcze wi\u0119cej.<\/p>\n

Wnioski wyci\u0105gni\u0119te podczas tej drugiej wizji lokalnej zach\u0119ci\u0142y wiceprezesa ZBoWiD-u do zorganizowania \u201ez inicjatywy Instytutu Zachodniego\u201d nowej komisji ekshumacyjnej \u201ew celu przeprowadzenia bada\u0144 na terenie lasu pia\u015bnickiego nad dotychczas jeszcze nie udokumentowanymi miejscami zbrodni\u201d. I rzeczywi\u015bcie w dniach 6-8 listopada przeprowadzono \u201e37 pr\u00f3bnych kopa\u0144 do g\u0142\u0119boko\u015bci od 1,5 do 2 m\u201d. Uda\u0142o si\u0119 w\u00f3wczas odnale\u017a\u0107 dwa paleniska oraz wypalony gr\u00f3b masowy, w kt\u00f3rych znajdowa\u0142y si\u0119 \u201ezw\u0119glone szcz\u0105tki zw\u0142ok\u201d. Komisja nie natrafi\u0142a na groby, o kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142a wcze\u015bniej Ellwart. Prace kontynuowano jeszcze kilka dni p\u00f3\u017aniej (ju\u017c bez udzia\u0142u Bojarskiej), ale r\u00f3wnie\u017c bezskutecznie. Na tym ekshumacje zako\u0144czy\u0142y si\u0119.<\/p>\n

Wraz z zaprzestaniem prac terenowych w listopadzie 1962 r. Bojarska zako\u0144czy\u0142a zasadniczy etap swoich bada\u0144. Do tego czasu uda\u0142o si\u0119 jej zebra\u0107 18 relacji oraz zorganizowa\u0107 nowe ekshumacje. Zebra\u0142a r\u00f3wnie\u017c 30 protoko\u0142\u00f3w przes\u0142ucha\u0144 \u015bwiadk\u00f3w, z\u0142o\u017conych we wcze\u015bniejszych dochodzeniach. Wyniki bada\u0144 opublikowa\u0142a w 1964 r. na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du Zachodniego\u201d w artykule pt. Akcja zag\u0142ady w Pia\u015bnicy pod Wejherowem<\/em>. W tym samym roku podj\u0119\u0142a jeszcze badania nad zagadnieniem os\u00f3b chorych psychicznie, czego efektem by\u0142y wzmiankowane ju\u017c wcze\u015bniej dwa protoko\u0142y, sporz\u0105dzone w 1964 r. Nie kontynuowa\u0142a jednak prac w tym zakresie. Wreszcie w 1978 r. Bojarska opublikowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 pt. Pia\u015bnica \u2013 miejsce martyrologii i pami\u0119ci<\/em>, kt\u00f3ra doczeka\u0142a si\u0119 a\u017c czterech wznowie\u0144 (w 1989, 2001, 2009 i 2018). Ogromn\u0105 zas\u0142ug\u0105 badaczki by\u0142o ustalenie nazwisk ponad 500 ofiar. Badania Barbary Bojarskiej nale\u017cy uzna\u0107 za pionierskie i wa\u017cne, na pewno jednak wymagaj\u0105 one kontynuacji.<\/p>\n

Materia\u0142y zebrane przez Bojarsk\u0105 zosta\u0142y z\u0142o\u017cone do Archiwum II Wojny \u015awiatowej Instytutu Zachodniego i dost\u0119pne s\u0105 dla badaczy pod sygn. I.Z.Dok.III-95. Wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em wykorzystanym przez historyczk\u0119 s\u0105 tak\u017ce dzienne raporty sporz\u0105dzone z dzia\u0142alno\u015bci Einsatzgruppen<\/em> w okupowanej Polsce (I.Z.Dok.I-859).<\/p>\n

Nale\u017cy te\u017c doda\u0107, i\u017c bezpo\u015brednio przed podj\u0119ciem bada\u0144 nad Pia\u015bnic\u0105 Bojarska zajmowa\u0142a si\u0119 tematyk\u0105 niemieckiego nalotu na Wielu\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r. Przeprowadzi\u0142a w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c kilkana\u015bcie rozm\u00f3w ze \u015bwiadkiem tamtych zdarze\u0144, a protoko\u0142y z zapisem relacji rozm\u00f3wc\u00f3w w\u0142\u0105czone zosta\u0142y do zasobu archiwalnego Instytutu Zachodniego pod sygn. I.Z.Dok.III-100.\u00a0(http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2017\/12\/10\/nalot-bombowy-na-wielun-1-wrzesnia-1939-r-nr-7-2016\/<\/a>).<\/p>\n

Poni\u017cej prezentujemy dwa spo\u015br\u00f3d 20 sporz\u0105dzonych przez Barbar\u0119 Bojarsk\u0105 protoko\u0142\u00f3w.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 2. Relacja El\u017cbiety Ellwart. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z.Dok. III-95.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Fot. 3. Relacja Aleksandra Chojnackiego. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z.Dok. III-95.<\/p>\n

\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 21\/2018: „Zbrodnia w Pia\u015bnicy. Badania Barbary Bojarskiej”<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W pierwszych miesi\u0105cach okupacji Niemcy zamordowali w Lasach Pia\u015bnickich k. Wejherowa od kilku do kilkunastu tysi\u0119cy os\u00f3b. Pia\u015bnica, poza obozem Stutthof, by\u0142a najwi\u0119kszym miejscem zbrodni ludob\u00f3jstwa [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":697,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,99],"tags":[42,82,43,81],"class_list":["post-667","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-polecane","tag-barbara-bojarska","tag-lasy-piasnickie","tag-relacje-swiadkow","tag-zbrodnie-niemieckie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/667","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=667"}],"version-history":[{"count":29,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/667\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1100,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/667\/revisions\/1100"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/697"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=667"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=667"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=667"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}