{"id":659,"date":"2018-02-15T09:27:10","date_gmt":"2018-02-15T08:27:10","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=659"},"modified":"2020-08-21T12:27:55","modified_gmt":"2020-08-21T10:27:55","slug":"zbiory-kartograficzne-czesc-1-nr-20-2018-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2018\/02\/15\/zbiory-kartograficzne-czesc-1-nr-20-2018-2\/","title":{"rendered":"Zbiory kartograficzne. Cz\u0119\u015b\u0107 1"},"content":{"rendered":"

Zbiory kartograficzne Archiwum II Wojny \u015awiatowej Instytutu Zachodniego obejmuj\u0105 kilkadziesi\u0105t plan\u00f3w i map. S\u0105 to dokumenty wydane przez r\u00f3\u017cne instytucje niemieckie w okresie II wojny \u015bwiatowej.<\/strong><\/p>\n

Najliczniej reprezentowane s\u0105 te, kt\u00f3re ukazuj\u0105 dzia\u0142ania Niemc\u00f3w prowadzone w Kraju Warty w zakresie planowania przestrzennego oraz polityki osadniczej. Kilka map przedstawia terytorialn\u0105 organizacj\u0119 NSDAP<\/em> w okr\u0119gu. Ta cz\u0119\u015b\u0107 zasobu kartograficznego om\u00f3wiona zosta\u0142a w tej cz\u0119\u015bci \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d. Tematem kolejnego wpisu b\u0119d\u0105 m.in. mapy wojskowe oraz mapy Rzeszy Niemieckiej i Europy podczas wojny.<\/p>\n

Warto zaznaczy\u0107, i\u017c wszystkie mapy zosta\u0142y zdigitalizowane i dost\u0119pne s\u0105 obecnie r\u00f3wnie\u017c w wersji cyfrowej.<\/p>\n

*<\/p>\n

Najstarsz\u0105 map\u0105 znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w zbiorach Archiwum jest kolorowa mapa powiatu pozna\u0144skiego (Kreis Posen<\/em>) z 10 pa\u017adziernika 1939 r. przygotowana przez Powiatowy Urz\u0105d Budowalny (Kreiswegebauamt<\/em>). Przedstawia ona sie\u0107 komunikacyjn\u0105 powiatu \u2013 linie kolejowe i drogi. Na mapie uwzgl\u0119dniono r\u00f3wnie\u017c wszystkie miejscowo\u015bci powiatu oraz wa\u017cniejsze obiekty hydrograficzne \u2013 rzeki i jeziora. Zwraca uwag\u0119 brak jednorodno\u015bci j\u0119zykowej, poniewa\u017c obok niemieckich nazw miejscowo\u015bci wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c polskie. Ten drugi przypadek dotyczy przede wszystkim wsi. Niekt\u00f3re miejscowo\u015bci nosz\u0105 ju\u017c nazwy zniemczone, kt\u00f3re obowi\u0105zywa\u0142y jednak tylko przez kilka miesi\u0119cy, np. Swarz\u0119dz nazwany zosta\u0142 Schwersenz<\/em>, ale \u2013 jak wiadomo \u2013 p\u00f3\u017aniej obowi\u0105zuj\u0105ca nazwa niemiecka tego miasteczka brzmia\u0142a Schwaningen<\/em>.<\/p>\n

W styczniu 1940 r. Powiatowy Urz\u0105d Budowlany opublikowa\u0142 drug\u0105 map\u0119 Kraju Warty. Graficznie nawi\u0105zuje ona do wcze\u015bniejszej mapy. Najwa\u017cniejsza r\u00f3\u017cnica polega na ujednoliceniu nazw miejscowo\u015bci.<\/p>\n

\"I_Z_Dok_I_830_0001

Fot. 1. Mapa powiatu pozna\u0144skiego ze stycznia 1940 r. (I.Z.Dok.I-830)\u00a0<\/strong><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

Najwi\u0119ksz\u0105 grup\u0119 dokument\u00f3w stanowi zbi\u00f3r 19 mapek o rozmiarach 23×23 cm przygotowanych przez Biuro Planowania Przestrzennego (Raumordnung und Landesplanung<\/em>) funkcjonuj\u0105ce przy Urz\u0119dzie Namiestnika Rzeszy w Poznaniu.\u00a0 Mapy o ma\u0142ej skali 1:2000000 ukazuj\u0105 rozmieszczenie r\u00f3\u017cnych instytucji niemieckich w Kraju Warty. I tak znajdziemy tam przyk\u0142adowo siedziby plac\u00f3wek policyjnych z zaznaczonymi obszarami ich dzia\u0142a\u0144, siedziby urz\u0119d\u00f3w finansowych, urz\u0119d\u00f3w kultury oraz urz\u0119d\u00f3w pracy. Ponadto przygotowane zosta\u0142y mapy z rozmieszczeniem okr\u0119g\u00f3w s\u0105dowych oraz okr\u0119g\u00f3w podleg\u0142ych izbom przemys\u0142owo-handlowym. Jak mo\u017cna przypuszcza\u0107, powy\u017csze mapki pogl\u0105dowe by\u0142y przeznaczone do u\u017cytku wewn\u0119trznego.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"I_Z_dok_I_652_0011\"

Fot. 2. Urz\u0119dy pracy w Kraju Warty (I.Z.Dok.I-652)\u00a0<\/strong><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"I_Z_dok_I_652_0016\"

Fot. 3. Okr\u0119gi s\u0105dowe w Kraju Warty (I.Z. Dok.I-652)<\/strong><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

W Archiwum znajduje si\u0119 tak\u017ce mapa powiatu ostrowskiego (Kreis Ostrowo<\/em>) wydana przez Powiatowy Urz\u0105d Budowlany w Ostrowie na zlecenie miejscowego starosty niemieckiego w lipcu 1941 r. Na mapie przedstawiono przede wszystkim stan i rodzaj zalesienia powiatu.<\/p>\n

\"I_Z_Dok_I_911_0001

Fot. 4. Mapa powiatu ostrowskiego z 1941 r. (I.Z.Dok.I-911)\u00a0<\/strong><\/p><\/div>\n

Z instytucji podleg\u0142ych komisarzowi Rzeszy ds. umacniania niemczyzny pochodz\u0105 dwie mapy dotycz\u0105ce zagadnienia osadnictwa niemieckiego na ziemiach polskich w\u0142\u0105czonych w pa\u017adzierniku 1939 r. do III Rzeszy. Nale\u017cy tu wskaza\u0107 przede wszystkim na jedn\u0105 z nich, datowan\u0105 na koniec 1940 r. (I.Z Dok.I-840). Mapa przedstawia procent ludno\u015bci zajmuj\u0105cej si\u0119 rolnictwem we wszystkich powiatach ziem wcielonych. Na jej postawie mo\u017cna stwierdzi\u0107, i\u017c obszarami o najwi\u0119kszym odsetku ludno\u015bci utrzymuj\u0105cej si\u0119 z rolnictwa (ponad 70%) by\u0142y przede wszystkim powiaty wielu\u0144ski i \u0142aski (Kraj Warty) oraz wschodnie powiaty rejencji katowickiej. Mapa oparta zosta\u0142a na polskich danych z 1931 r.<\/p>\n

Kolejn\u0105 grup\u0119 zbior\u00f3w stanowi\u0105 mapy wydawane przez parti\u0119 narodowosocjalistyczn\u0105. Wskaza\u0107 tu nale\u017cy przede wszystkim na dwa dokumenty \u2013 map\u0119 kraju Warty z podzia\u0142em na jednostki partyjne (I.Z.Dok.I-266) oraz na szczeg\u00f3\u0142owy wykaz plac\u00f3wek NSDAP<\/em> w okr\u0119gu. W tym drugim przypadku opisano wszystkie grupy terytorialne (Ortsgruppen<\/em>) partii, kt\u00f3re dzia\u0142a\u0142y w Kraju Warty, oraz zaznaczono je na mapach poszczeg\u00f3lnych powiat\u00f3w. W sumie tom ten zawiera ponad 40 szczeg\u00f3\u0142owych mapek. Niezwykle cenny jest r\u00f3wnie\u017c indeks osobowy, w kt\u00f3rym uwzgl\u0119dniono kilkadziesi\u0105t nazwisk r\u00f3\u017cnych dzia\u0142aczy partyjnych oraz piastowane przez nich funkcje. Publikacja ta dost\u0119pna jest pod sygn. I.Z.Dok.I-689.<\/p>\n

Najbardziej szczeg\u00f3\u0142owa jest mapka z planem podzia\u0142u grupy terytorialnej Leszno-Po\u0142udnie (Lissa-S\u00fcd<\/em>). Zaznaczono na niej r\u00f3\u017cnymi kolorami obszary funkcjonowania tzw. blok\u00f3w, czyli najmniejszych jednostek terenowych NSDAP<\/em>.<\/p>\n

\"I_Z_Dok_I_792_0001Fot. 5. Plan podzia\u0142u NSDAP dla grupy Leszno-Po\u0142udnie (I.Z.Dok.I-752)<\/strong><\/p>\n

 <\/p>\n

Za ciekawostk\u0119 mo\u017cna uzna\u0107 map\u0119 samochodow\u0105 wydan\u0105 przez berli\u0144ski automobilklub i zatytu\u0142owan\u0105 \u201eOkolice Poznania\u201d. Naniesiono na niej dwuj\u0119zyczne nazwy miejscowo\u015bci oraz zaznaczono odleg\u0142o\u015b\u0107 w kilometrach mi\u0119dzy wybranymi punktami. W Archiwum znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c dwie mapy przedstawiaj\u0105ce sie\u0107 kolejow\u0105 \u2013 jedna Kraju Warty (I.Z.Dok.I-385), a druga Generalnego Gubernatorstwa (I.Z.Dok.I-382).<\/p>\n

\"I_Z_Dok_I_953_0001<\/p>\n

 <\/p>\n

\"I_Z_Dok_I_953_0002

Fot. 6. Mapa samochodowa okolic Poznania (I.Z.Dok.I-953)<\/strong><\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.
\n<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf:<\/strong> \u00a0„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 20\/2018, „Zbiory kartograficzne. Cz\u0119\u015b\u0107 1”<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zbiory kartograficzne Archiwum II Wojny \u015awiatowej Instytutu Zachodniego obejmuj\u0105 kilkadziesi\u0105t plan\u00f3w i map. S\u0105 to dokumenty wydane przez r\u00f3\u017cne instytucje niemieckie w okresie II wojny \u015bwiatowej. [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":663,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7,99],"tags":[79,10,77,78],"class_list":["post-659","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","category-polecane","tag-kartografia","tag-kraj-warty","tag-mapy","tag-plany"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/659","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=659"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1101,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/659\/revisions\/1101"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/663"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=659"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=659"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=659"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}