{"id":344,"date":"2018-01-12T14:56:09","date_gmt":"2018-01-12T13:56:09","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=344"},"modified":"2018-09-24T12:47:28","modified_gmt":"2018-09-24T10:47:28","slug":"zdjecia-alfreda-mensebacha-nr-17-2017","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2018\/01\/12\/zdjecia-alfreda-mensebacha-nr-17-2017\/","title":{"rendered":"Zdj\u0119cia Alfreda Mensebacha"},"content":{"rendered":"

W wydanej w 1946 r. przez Instytut Zachodni ksi\u0105\u017cce pt. \u201eZbrodnia Niemiecka w Warszawie\u201d zamieszczono w aneksie wyb\u00f3r 23 fotografii, pochodz\u0105cych ze zbioru zdj\u0119\u0107 Alfreda Mensebacha. 137 opisanych fotografii odnalezionych zosta\u0142o w marcu 1945 r. w prywatnym mieszkaniu w Lesznie i wkr\u00f3tce potem przekazanych do IZ. Zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105 burzenie Warszawy w czasie powstania przez tzw. Sprengkommando, kt\u00f3re wchodzi\u0142o w sk\u0142ad Pomocy Technicznej (Technische Nothilfe), pomocniczej formacji policji niemieckiej. Architekt Alfred Mensebach, w\u0142a\u015bciciel fotograficznej kartoteki, by\u0142 cz\u0142onkiem tego oddzia\u0142u.<\/strong><\/p>\n

\"Fot.

Fot. 1. Alfred Mensebach. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok.IV-113.<\/p><\/div>\n

Przez wiele lat informacje o Mensebachu by\u0142y bardzo sk\u0105pe. Dopiero ca\u0142kiem niedawno wielkopolskiemu regionali\u015bcie Jerzemu Zielonce uda\u0142o si\u0119 przez przypadek odnale\u017a\u0107 w Archiwum Pa\u0144stwowym w Lesznie \u017cyciorys Niemca. O ile wyja\u015bnia on pewne kwestie i przybli\u017ca posta\u0107 Mensebacha, o tyle wzbudza on r\u00f3wnie\u017c szereg nowych pyta\u0144 i w\u0105tpliwo\u015bci zwi\u0105zanych z jego \u017cyciem. Alfred Mensebach urodzi\u0142 si\u0119 w 1905 r. na Pomorzu w miejscowo\u015bci B\u00fctow, dzisiejszym Bytowie. W ko\u0144cu lat dwudziestych podj\u0105\u0142 studia na architekturze we Wroc\u0142awiu.<\/p>\n

Nast\u0119pnie praktykowa\u0142 w biurach projektowych we Wroc\u0142awiu i w Gda\u0144sku. W 1932 r. wyjecha\u0142 do Turcji, a stamt\u0105d trafi\u0142 do Moskwy. W styczniu 1934 r. po\u015blubi\u0142 Rosjank\u0119, Jekaterin\u0119 Pirogow\u0105. Wkr\u00f3tce po zawarciu ma\u0142\u017ce\u0144stwa Pirogowa zosta\u0142a jednak oddelegowana do pracy pod W\u0142adywostok. Ma\u0142\u017conka Mensebacha by\u0142a z wykszta\u0142cenia hydrogeologiem i pracowa\u0142a w grupie badawczej, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 poszukiwaniem na Dalekim Wschodzie bogactw mineralnych. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo nie przetrwa\u0142o pr\u00f3by czasu i odleg\u0142o\u015bci. W styczniu 1936 r. Mensebach, kt\u00f3ry pozosta\u0142 w Moskwie, wyst\u0105pi\u0142 z wnioskiem rozwodowym. Zosta\u0142 on rozpatrzony pozytywnie. Mensebach szybko znalaz\u0142 now\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 by\u0142a Jewgienija Pietrowna Schibal. Schibal, podobnie jak m\u0105\u017c, by\u0142a architektem i pracowa\u0142a w moskiewskim biurze projektowym. Z tego zwi\u0105zku urodzi\u0142y si\u0119 dwie c\u00f3rki.<\/p>\n

Trudno jednoznacznie stwierdzi\u0107, co tak naprawd\u0119 przez te kilka lat robi\u0142 w Moskwie. Oficjalnie poda\u0142 w \u017cyciorysie, \u017ce pracowa\u0142 w jednym z moskiewskich biur projektowych. Nie mo\u017cna jednak wykluczy\u0107 \u2013 jak podejrzewa Jerzy Zielonka \u2013 \u017ce by\u0142 w jaki\u015b spos\u00f3b powi\u0105zany z niemieckimi s\u0142u\u017cbami wywiadowczymi. W ka\u017cdym razie jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 wzbudzi\u0142a podejrzenia w\u0142adz sowieckich. W ko\u0144cu w 1938 r. Mensebach zosta\u0142 zatrzymany przez Sowiet\u00f3w, niewykluczone, \u017ce pod zarzutem szpiegostwa i trafi\u0142 do wi\u0119zienia. Wkr\u00f3tce potem zosta\u0142 wypuszczony i m\u00f3g\u0142 nadal pracowa\u0107 w Moskwie. Miasto opu\u015bci\u0142 dopiero w 1940 r. wraz z jednym z transport\u00f3w niemieckich przesiedle\u0144c\u00f3w. Trafi\u0142 do Poznania, stolicy Kraju Warty, gdzie pracowa\u0142 jako architekt. P\u00f3\u017aniej przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Krotoszyna, gdzie rozwin\u0105\u0142 w\u0142asne przedsi\u0119biorstwo budowalne. W 1943 r. niemiecki s\u0105d okr\u0119gowy w Lesznie orzek\u0142 uniewa\u017cnienie jego ma\u0142\u017ce\u0144stwa z Rosjank\u0105 i przywr\u00f3ci\u0142 mu obywatelstwo niemieckie, kt\u00f3rego zosta\u0142 wcze\u015bniej pozbawiony. W tym samym roku o\u017ceni\u0142 si\u0119 po raz trzeci, tym razem z Niemk\u0105, Margaret\u0105 Hoppner z Lipska. W 1944 r. ma\u0142\u017ce\u0144stwo przeprowadzi\u0142o si\u0119 do Leszna, gdzie Mensebach otrzyma\u0142 mieszkanie i zosta\u0142 doradc\u0105 architekta miejskiego.<\/p>\n

Zaraz po wybuchu w Warszawie powstania przydzielony zosta\u0142 do wspomnianego Sprengkommando. Jako architekt s\u0142u\u017cy\u0142 swoj\u0105 fachow\u0105 wiedz\u0105 w niszczeniu zabudowy miasta. Nie jest jasne, czy Mensebach dokumentowa\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 oddzia\u0142u na czyje\u015b polecenie, czy te\u017c robi\u0142 zdj\u0119cia dla w\u0142asnego u\u017cytku. Na pewno jednak wszystkie fotografie powsta\u0142y za wiedz\u0105 i zgod\u0105 prze\u0142o\u017conych. W ko\u0144cu 1944 r. Mensebach powr\u00f3ci\u0142 do Leszna, gdzie wywo\u0142a\u0142 zdj\u0119cia i utworzy\u0142 z nich kartotek\u0119. Nie wiadomo, czemu mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 ta kolekcja. Czy by\u0142a ona fotograficznym zapisem wojennej przygody, co sugeruj\u0105 niekt\u00f3re fotografie? Dlaczego w og\u00f3le Mensebach stworzy\u0142 taki zbi\u00f3r, wiedz\u0105c, \u017ce do Wielkopolski zbli\u017ca si\u0119 Armia Czerwona? Dalsze koleje losu fotografa s\u0105 nieznane. Przypuszczalnie zgin\u0105\u0142 on w styczniu 1945 r. podczas ucieczki z miasta. Musia\u0142 szybko opuszcza\u0107 Leszno, poniewa\u017c pozostawi\u0142 niema\u0142\u0105 kolekcj\u0119 fotografii.<\/p>\n

Kartoteka zawiera zdj\u0119cia wykonane przez Mensebacha oraz Thomasa Schmidta, fotografa z Nowego Tomy\u015bla. Schmidt r\u00f3wnie\u017c uczestniczy\u0142 w burzeniu polskiej stolicy, a po zako\u0144czeniu zadania przekaza\u0142 wykonane fotografie Mensebachowi. Zosta\u0142y one w\u00f3wczas w\u0142\u0105czone do zbioru. Ka\u017cde zdj\u0119cie naklejone jest na kartonow\u0105 prostok\u0105tn\u0105 kart\u0119 (21×15 cm). W jej lewym g\u00f3rnym rogu podano imi\u0119 i nazwisko w\u0142a\u015bciciela kartoteki, czyli A. Mensebacha. Poni\u017cej natomiast umieszczono numer pozytywu i negatywu zdj\u0119cia, dane autora fotografii oraz dat\u0119 jej wykonania. Nad ka\u017cd\u0105 zorientowan\u0105 poziomo fotografi\u0105 umieszczono kr\u00f3tki opis zdj\u0119cia, podaj\u0105c miejsce wykonania oraz przedmiot fotografii. W przypadku os\u00f3b widniej\u0105 ich nazwiska. Przy fotografiach zorientowanych poziomo informacje te znajduj\u0105 si\u0119 po lewej stronie zdj\u0119cia. Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwie zasadnicze grupy zgromadzonych w kartotece fotografii. Pierwsz\u0105 i najwi\u0119ksz\u0105 stanowi\u0105 zdj\u0119cia cz\u0142onk\u00f3w niemieckiego komanda, kt\u00f3re niszczy\u0142o Warszaw\u0119. Druga to fotografie zniszcze\u0144, przede wszystkim po\u017car\u00f3w budynk\u00f3w, oraz wyp\u0119dze\u0144 cywilnej ludno\u015bci miasta. Tworz\u0105c kartotek\u0119, Mensebach zestawi\u0142 zatem ze sob\u0105 oprawc\u00f3w i ich ofiary.<\/p>\n

Poni\u017cej prezentujemy kilka kart z kartoteki Mensebacha, kt\u00f3ra znajduj\u0105 si\u0119 obecnie w Archiwum II Wojny \u015awiatowej Instytutu Zachodniego.<\/p>\n

\"Fot.2.

Fot.2. Zdj\u0119cie oddzia\u0142u. Napis nad fotografi\u0105: \u201ePrzed pierwsz\u0105 wartowni\u0105 na ul. \u0141\u00f3dzkiej\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.3.

Fot.3. Alfred Mensebach w mundurze. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.

Fot. 4. Inny cz\u0142onek Sprengkommando \u2013 Franz Sedlag z Ko\u015bciana. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.

Fot. 5. \u201ePo\u017car po eksplozji granatu\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.

Fot. 6. \u201eMost na Wi\u015ble przed wysadzeniem\u201d. Zdj\u0119cie mostu Kierbedzia wykonane przez T.Schmidta. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.

Fot. 7. \u201ePo\u017car na Woli\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

\"Fot.

Fot. 8. \u201eWarszawa \u2013 Sochaczew. Powr\u00f3t do domu\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV-112.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.
\n<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf:<\/strong> \u00a0„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 17\/2017: ” Zdj\u0119cia Alfreda Mensebacha”<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W wydanej w 1946 r. przez Instytut Zachodni ksi\u0105\u017cce pt. \u201eZbrodnia Niemiecka w Warszawie\u201d zamieszczono w aneksie wyb\u00f3r 23 fotografii, pochodz\u0105cych ze zbioru zdj\u0119\u0107 Alfreda Mensebacha. [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":352,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[71,86,72,39],"class_list":["post-344","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-alfred-mensebach","tag-powstanie-warszawskie","tag-sprengkommando","tag-zbrodnia-niemiecka-w-warszawie-w-1944-r"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=344"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":795,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/344\/revisions\/795"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/352"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=344"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=344"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=344"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}