{"id":273,"date":"2017-12-10T19:21:12","date_gmt":"2017-12-10T18:21:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=273"},"modified":"2018-09-24T12:24:29","modified_gmt":"2018-09-24T10:24:29","slug":"nalot-bombowy-na-wielun-1-wrzesnia-1939-r-nr-7-2016","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2017\/12\/10\/nalot-bombowy-na-wielun-1-wrzesnia-1939-r-nr-7-2016\/","title":{"rendered":"Nalot bombowy na Wielu\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r."},"content":{"rendered":"

We wczesnych godzinach porannych 1 wrze\u015bnia 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadzi\u0142o atak bombowy na Wielu\u0144 \u2013 15-tysi\u0119czne polskie miasto, po\u0142o\u017cone niespe\u0142na 30 km od granicy z III Rzesz\u0105. By\u0142o to jedno z pierwszych, obok Westerplatte, dzia\u0142a\u0144 zbrojnych przeciwko Polsce. W masowej skali wykorzystano w nim przeciwko ludno\u015bci cywilnej lotnictwo wojskowe.<\/strong><\/p>\n

\"Fot.1.<\/a>

Fot.1. Zniszczona kolegiata wielu\u0144ska. Podpis na odwrocie zdj\u0119cia: \u201eMury zniszcz[onej] przez nalot niem[iecki] kolegiaty w Wieluniu. 1939 r.\u201d \u0179r\u00f3d\u0142o: I. Z. Dok. IV \u2013 144.<\/p><\/div>Nie jest do ko\u0144ca jasne, dlaczego Niemcy zdecydowali si\u0119 wys\u0142a\u0107 eskadr\u0119 bombowc\u00f3w nurkuj\u0105cych (tzw. stukas\u00f3w) nad Wielu\u0144. Miasto nie posiada\u0142o bowiem sta\u0142ego garnizonu wojsk, chocia\u017c w\u00a0przededniu wojny by\u0142y w nim czasowo zakwaterowane pojedyncze jednostki armii polskiej. Nie mia\u0142o ono te\u017c \u017cadnego militarnego lub gospodarczego znaczenia. Prawdopodobnie Niemcy zamierzali, wybieraj\u0105c Wielu\u0144 na cel ataku bombowego, wywo\u0142a\u0107 w\u015br\u00f3d ludno\u015bci polskiej fal\u0119 paniki i strachu.<\/p>\n

Miasto bombardowano metodycznie i z du\u017c\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105. Lotnictwo przeprowadzi\u0142o w sumie cztery ataki bombowe na Wielu\u0144. Zgin\u0119\u0142o w nich co najmniej 96 os\u00f3b, kt\u00f3re obecnie znane s\u0105 z imienia i nazwiska. Jednak dok\u0142adna liczba cywilnych ofiar nalotu nie zosta\u0142a dotychczas ustalona. W literaturze przedmiotu przytaczane s\u0105 cz\u0119sto szacunki, wed\u0142ug kt\u00f3rych \u017cycie mog\u0142o straci\u0107 nawet 1200 mieszka\u0144c\u00f3w. Du\u017ca liczba ofiar bombardowania by\u0142a skutkiem tego, i\u017c mieszka\u0144cy zignorowali alarm przeciwlotniczy i za p\u00f3\u017ano przyst\u0105pili do ewakuacji. W wyniku nalotu i w nast\u0119pnych dniach wielu wielunian uciek\u0142o z miasta i wr\u00f3ci\u0142o dopiero kilka tygodni p\u00f3\u017aniej.<\/p>\n

Nie mniej dotkliwe by\u0142y straty w zabudowie miejskiej. Zbombardowane zosta\u0142o zabytkowe \u015br\u00f3dmie\u015bcie, okolice Starego i Nowego Rynku oraz kilka \u015br\u00f3dmiejskich ulic. Bomby spad\u0142y na szpital miejski, w kt\u00f3rym zgin\u0119\u0142o wiele os\u00f3b. Zniszczeniu uleg\u0142y r\u00f3wnie\u017c zabudowania sakralne, w tym ko\u015bci\u00f3\u0142 farny z pocz\u0105tku XIV w., zabytkowy klasztor poaugustia\u0144ski oraz synagoga. Wed\u0142ug powojennych oblicze\u0144 nawet do 75% tkanki miejskiej leg\u0142o w gruzach. Niemcy po wkroczeniu do Wielunia przyst\u0105pili do usuwania zniszcze\u0144 i odbudowy miasta. Nast\u0119powa\u0142a ona jednak bardzo powoli i nie zosta\u0142a przez nich nigdy zako\u0144czona. Zachowana dokumentacja fotograficzna pozwala przypuszcza\u0107, \u017ce do prac porz\u0105dkowych wykorzystywano \u017byd\u00f3w.<\/p>\n

W 1961 r. w Instytucie Zachodnim podj\u0119to badania nad zagadnieniem ataku Luftwaffe na miasto. Pracowniczka IZ Barbara Bojarska uda\u0142a si\u0119 w tym celu do Wielunia, gdzie w dniach od 16 do 21 listopada 1961 r. przeprowadzi\u0142a kilkana\u015bcie rozm\u00f3w ze \u015bwiadkami tamtych zdarze\u0144. Ich efektem jest 14 protoko\u0142\u00f3w z zapisem relacji rozm\u00f3wc\u00f3w. Sta\u0142y si\u0119 one materia\u0142ow\u0105 podstaw\u0105 do przygotowanego przez B. Bojarsk\u0105 pionierskiego artyku\u0142u pt. Zniszczenie miasta Wielunia w dniu 1 wrze\u015bnia 1939 r., opublikowanego w 1962 r. w \u201ePrzegl\u0105dzie Zachodnim\u201d. Ponadto badaczce uda\u0142o si\u0119 uzyska\u0107 kilkana\u015bcie fotografii zniszczonego miasta, kt\u00f3re zosta\u0142y p\u00f3\u017aniej w\u0142\u0105czone do kolekcji archiwalnej Instytutu Zachodniego.<\/p>\n

Poni\u017cej prezentujemy dwa protoko\u0142y z rozm\u00f3w przeprowadzonych ze Stanis\u0142awem Cierkoszem oraz Mieczys\u0142awem Wr\u00f3blem. Pierwszy z protoko\u0142\u00f3w, obok sze\u015bciu innych, opublikowany zosta\u0142 przez B. Bojarsk\u0105 we wspominanym artykule i by\u0142 p\u00f3\u017aniej wielokrotnie cytowany w r\u00f3\u017cnych tekstach naukowych i prasowych. Drugi natomiast publikowany jest po raz pierwszy. Zeznania zosta\u0142y uzupe\u0142nione przez fotografie zniszczonego miasta. Zar\u00f3wno protoko\u0142y, jak i zdj\u0119cia wraz z innymi materia\u0142ami \u2013 w tym kopi\u0105 imiennej listy ofiar, planem miasta z zaznaczonymi zburzonymi budynkami oraz egzemplarzami prasy \u2013 dost\u0119pne s\u0105 obecnie w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ. Stanowi\u0105 one wa\u017cne, wzbudzaj\u0105ce jednak r\u00f3wnie\u017c kontrowersje w\u015br\u00f3d znawc\u00f3w tematu, \u017ar\u00f3d\u0142o do poznania dziej\u00f3w miasta i pocz\u0105tk\u00f3w II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 2. Zbombardowane miasto. Podpis na odwrocie zdj\u0119cia: \u201eRuiny zburzonego domu, rok 1939\u201d. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV \u2013 144.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 3. Odgruzowywanie miasta. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV \u2013 144.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 4. Zbombardowane miasto. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. IV \u2013 144.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 5. Relacja Stanis\u0142awa Cierkosza. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. III \u2013 100.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 5b. Relacja Stanis\u0142awa Cierkosza. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. III \u2013 100.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 5c. Relacja Stanis\u0142awa Cierkosza. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. III \u2013 100.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 6. Relacja Mieczys\u0142awa Wr\u00f3bla. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. III \u2013 100.<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

\"Fot.<\/a>

Fot. 6b. Relacja Mieczys\u0142awa Wr\u00f3bla. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. III \u2013 100.<\/p><\/div>\n

\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ. Seria podzielona zosta\u0142a na \u201eDokumenty\u201d oraz \u201eMateria\u0142y\u201d.<\/strong><\/p>\n

Pobierz jako .pdf:<\/strong> \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d, nr 7\/2016: \u201eNalot bombowy na Wielu\u0144 1 wrze\u015bnia 1939 r.\u201d.<\/a><\/p>\n

\n

\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/h3>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

We wczesnych godzinach porannych 1 wrze\u015bnia 1939 r. lotnictwo niemieckie przeprowadzi\u0142o atak bombowy na Wielu\u0144 \u2013 15-tysi\u0119czne polskie miasto, po\u0142o\u017cone niespe\u0142na 30 km od granicy z [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":282,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[42,41,43,40],"class_list":["post-273","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-barbara-bojarska","tag-bombardowania","tag-relacje-swiadkow","tag-wielun"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/273","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=273"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/273\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":766,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/273\/revisions\/766"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/282"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=273"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=273"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=273"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}