{"id":1797,"date":"2025-12-23T10:52:00","date_gmt":"2025-12-23T09:52:00","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1797"},"modified":"2025-12-23T10:53:01","modified_gmt":"2025-12-23T09:53:01","slug":"zdjecia-z-zakladu-foto-stewner-z-nazistowskiej-uroczytosci-w-okupowanym-poznaniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2025\/12\/23\/zdjecia-z-zakladu-foto-stewner-z-nazistowskiej-uroczytosci-w-okupowanym-poznaniu\/","title":{"rendered":"Zdj\u0119cia z zak\u0142adu \u201eFoto-Stewner\u201d z nazistowskiej uroczysto\u015bci w okupowanym Poznaniu"},"content":{"rendered":"\r\n

Spo\u015br\u00f3d ponad 7,5 tys. fotografii, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zbior\u00f3w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ, du\u017c\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 zdj\u0119cia z wizyt r\u00f3\u017cnych funkcjonariuszy niemieckich oraz uroczysto\u015bci nazistowskich w w Gauhauptstadt Posen,<\/em> stolicy Kraju Warty. Do tej grupy zakwalifikowa\u0107 mo\u017cna pi\u0119\u0107 fotografii, znajduj\u0105cych si\u0119 obecnie pod sygnatur\u0105 IZ Dok. IV-145, pochodz\u0105cych z zak\u0142adu fotograficznego \u201eFoto-Stewner\u201d.<\/strong><\/p>\r\n

Ernst Stewner (1907-1996) by\u0142 niemiecko-polskim fotografem, kt\u00f3ry od lat trzydziestych mieszka\u0142 i tworzy\u0142 w Poznaniu. Po wybuchu wojny przej\u0105\u0142 on zak\u0142ad fotograficzny Kazimierza Gregera (1887-1967), s\u0142ynnego fotografa Powstania Wielkopolskiego i jednego z filar\u00f3w pozna\u0144skiego \u015brodowiska fotografik\u00f3w, kt\u00f3ry zosta\u0142 wysiedlony do Generalnego Gubernatorstwa. Greger sp\u0119dzi\u0142 okupacj\u0119 na wygnaniu i do Poznania nigdy ju\u017c nie wr\u00f3ci\u0142; zmar\u0142 w Warszawie i zosta\u0142 pochowany na Cmentarzu Pow\u0105zkowskim. Stewner, kt\u00f3ry w Poznaniu pozosta\u0142 do 1945 r., by\u0142 z kolei jednym z najwa\u017cniejszych fotografik\u00f3w, dzia\u0142aj\u0105cych w okresie okupacji. Jego fotografie by\u0142y i s\u0105 powszechnie znane i reprodukowane. Fotograf uwiecznia\u0142 miasto \u2013 jego architektur\u0119, mieszka\u0144c\u00f3w, przyrod\u0119. Mniej znane s\u0105 jego zdj\u0119cia, ukazuj\u0105ce okupant\u00f3w. O tym, \u017ce wspomniane zdj\u0119cia pochodz\u0105 z zak\u0142adu Stewnera, za\u015bwiadczy\u0142 J\u00f3zef Adamczewski, kt\u00f3ry w czasie wojny pracowa\u0142 tam jako fotolaborant, a w 1962 r. przekaza\u0142 pi\u0119\u0107 zabranych z zak\u0142adu fotografii Instytutowi Zachodniemu.<\/p>\r\n

Adamczewski nie wymieni\u0142 autora zdj\u0119\u0107, nie wskaza\u0142 tak\u017ce, co dok\u0142adnie na nich udokumentowano. \u201ePrzedstawiaj\u0105 one \u2013 jak pisa\u0142 og\u00f3lnie \u2013 Greisera i jeszcze paru dygnitarzy hitlerowskich\u201d. Faktycznie na jednej z fotografii rozpozna\u0107 mo\u017cna, stoj\u0105cych na niewysokim podium, gauleitera Arthura Greisera oraz genera\u0142a artylerii Waltera Petzla, dow\u00f3dc\u0119 XXI okr\u0119gu wojskowego na Kraj Warty, kt\u00f3rzy najprawdopodobniej odbieraj\u0105 defilad\u0119 wojskow\u0105. Na pozosta\u0142ych fotografiach wida\u0107 wysokich rang\u0105 funkcjonariuszy, kt\u00f3rzy obserwuj\u0105 wydarzenie oraz \u2013 w swobodniejszej chwili \u2013 rozmawiaj\u0105 ze sob\u0105. Na jednym ze zdj\u0119\u0107 dostrzec te\u017c mo\u017cna orkiestr\u0119 oraz w\u00f3z, nale\u017c\u0105cy przypuszczalnie do ekipy kamerzyst\u00f3w. Ca\u0142o\u015b\u0107 dzieje si\u0119 przed gmachem uniwersytetu w Poznaniu. Z du\u017c\u0105 doz\u0105 pewno\u015bci mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce fotograf uwieczni\u0142 defilad\u0119 wojsk Wehrmachtu, kt\u00f3ra odby\u0142a si\u0119 w Poznaniu 3 sierpnia 1940 r., po zwyci\u0119stwie III Rzeszy nad Francj\u0105. Ku takiemu wnioskowi sk\u0142ania por\u00f3wnanie omawianych zdj\u0119\u0107 z ca\u0142\u0105 seri\u0105 innych fotografii, kt\u00f3re zosta\u0142y wykonane tego dnia przez fotografa \u201eOstdeutscher Beobachter\u201d (O tych zdj\u0119ciach piszemy w nr 34\/2022 \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d<\/a>). O ile jednak tamte zrobione zosta\u0142y z du\u017cej odleg\u0142o\u015bci i skupiaj\u0105 si\u0119 przede wszystkim na maszeruj\u0105cych kolumnach \u017co\u0142nierzy, o tyle fotografie z \u201eFoto-Stewner\u201d pokazuj\u0105 z bliska niemieckich dygnitarzy.<\/p>\r\n

Poni\u017cej umieszczamy wszystkie pi\u0119\u0107 fotografii (IZ Dok. IV-145).<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1.<\/strong> Arthur Greiser i Walter Petzel odbieraj\u0105 defilad\u0119.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2.<\/strong> Poczet sztandarowy. W tle w\u00f3z ekipy technicznej.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3.<\/strong> Dygnitarze nazistowscy podczas defilady.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4.<\/strong> Dygnitarze przed defilad\u0105.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 5.<\/strong> Obserwatorzy defilady patrz\u0105 w kierunku fotografa.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 48\/2025: Zdj\u0119cia z zak\u0142adu „Foto-Stewner” z nazistowskiej uroczysto\u015bci w okupowanym Poznaniu<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spo\u015br\u00f3d ponad 7,5 tys. fotografii, kt\u00f3re s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 zbior\u00f3w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ, du\u017c\u0105 grup\u0119 stanowi\u0105 zdj\u0119cia z wizyt r\u00f3\u017cnych funkcjonariuszy niemieckich oraz uroczysto\u015bci nazistowskich [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1800,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[22,127,174,73],"class_list":["post-1797","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-arthur-greiser","tag-defilada","tag-foto-stewner","tag-wehrmacht"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1797","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1797"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1797\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1824,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1797\/revisions\/1824"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1800"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1797"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1797"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1797"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}