Alfred Emil Mensebach urodzi\u0142 si\u0119 21 maja 1905 r. w Bytowie (B\u00fctow) na Pomorzu. W wieku o\u015bmiu lat pos\u0142any zosta\u0142 do szko\u0142y w Kostrzynie nad Odr\u0105 (K\u00fcstrin), a po jej zako\u0144czeniu Alfred by\u0142 przez trzy kolejne lata przyuczany do zawodu cie\u015bli. W 1924 r., w wieku 19 lat, zda\u0142 egzamin czeladniczy. Jednocze\u015bnie podj\u0105\u0142 nauk\u0119 w szkole budowlanej we Frankfurcie nad Odr\u0105 (Frankfurt an der Oder), kt\u00f3r\u0105 uko\u0144czy\u0142 w 1925 r. z ocen\u0105 wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105. W tym samym roku zosta\u0142 zatrudniony jako technik budowlany w Miejskim Urz\u0119dzie Budowalnym w Gorzowie Wielkopolskim (Landsberg an der Warthe), gdzie bra\u0142 udzia\u0142 m.in. w przebudowie szpitala miejskiego oraz w innych inwestycjach budowalnych w mie\u015bcie. W 1927 r. przyj\u0119ty zosta\u0142 na Pa\u0144stwow\u0105 Akademi\u0119 Sztuki w D\u00fcsseldorfie. Kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 tu m.in. w zakresie architektury. Po dw\u00f3ch latach, z powodu k\u0142opot\u00f3w finansowych by\u0142 zmuszony przerwa\u0107 studia. Od 1929 r. pracowa\u0142 kolejno w trzech biurach architektonicznych: w Barmen-Rittershausen (obecnie cz\u0119\u015b\u0107 Wuppertalu), we Wroc\u0142awiu (Breslau, 1930 r.) oraz w Gda\u0144sku (Danzig, 1931 r.). Nigdzie jednak nie zagrza\u0142 d\u0142u\u017cej miejsca. Prawdopodobnie te cz\u0119ste zmiany miejsca zamieszkania oraz pracy, a tak\u017ce brak stabilnych perspektyw zawodowych by\u0142y jedn\u0105 z przyczyn podj\u0119cia przez Mensebacha decyzji o emigracji do Zwi\u0105zku Sowieckiego. Pierwsze kilka lat pobytu tam by\u0142o dla Mensebacha pod wzgl\u0119dem zawodowym czasem nader pomy\u015blnym. Szybko znalaz\u0142 zatrudnienie jako architekt w jednym z biur pa\u0144stwowego kombinatu przemys\u0142owo-budowalnego \u201ePromstroj\u201d. Awansowa\u0142 nawet na stanowisko naczelnego architekta.<\/p>\r\n
Gwa\u0142towny zwrot w \u017cyciu Niemca nast\u0105pi\u0142 wiosn\u0105 1938 r. 4 kwietnia tego roku zosta\u0142 on aresztowany przez NKWD pod zarzutem szpiegostwa i osadzony w moskiewskim wi\u0119zieniu Butyrki. Najpewniej pod warunkiem wsp\u00f3\u0142pracy z wywiadem sowieckim 2 maja 1940 r. Mensebach zosta\u0142 zwolniony z wi\u0119zienia i m\u00f3g\u0142 wyjecha\u0107 ze Zwi\u0105zku Sowieckiego. Na nietypowo \u0142agodne potraktowanie wp\u0142yw musia\u0142a mie\u0107 te\u017c wsp\u00f3\u0142praca III Rzeszy i ZSRR, przypiecz\u0119towana podpisanym 23 sierpnia 1939 r. paktem Ribbentrop-Mo\u0142otow.<\/p>\r\n
Po przekroczeniu granicy sowiecko-niemieckiej (w rejonie Brze\u015bcia nad Bugiem) trafi\u0142 do wi\u0119zienia w Lublinie, w\u00f3wczas w Generalnym Gubernatorstwie (Generalgouvernement<\/em>). Tam 17 maja 1940 r. zosta\u0142 przes\u0142uchany przez Policj\u0119 Bezpiecze\u0144stwa i S\u0142u\u017cb\u0119 Bezpiecze\u0144stwa SS.<\/p>\r\n Po zwolnieniu z plac\u00f3wki policyjnej uda\u0142 si\u0119 tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej do Berlina (do swojego ojca), a w po\u0142owie czerwca 1940 r. wyjecha\u0142 do Brunszwiku (Dolna Saksonia), w kt\u00f3rym pozosta\u0142 do ko\u0144ca marca 1941 r. W styczniu 1941 r. w Prezydium Policji w Brunszwiku z\u0142o\u017cy\u0142 wniosek o ponowne przyznanie mu obywatelstwa niemieckiego (odebrano mu je wcze\u015bniej w zwi\u0105zku z emigracj\u0105 do ZSRR). Ze wzgl\u0119du jednak na decyzj\u0119 Ministerstwa Spraw Wewn\u0119trznych Rzeszy z wrze\u015bnia 1939 r. o wstrzymaniu rozpatrywania w okresie wojny tego rodzaju wniosk\u00f3w, Mensebach nie otrzyma\u0142 pozytywnej odpowiedzi. 28 stycznia 1941 r. zosta\u0142 przyj\u0119ty do Izby Sztuk Pi\u0119knych Rzeszy, co umo\u017cliwi\u0142o mu podj\u0119cie pracy zawodowej. By\u0107 mo\u017ce znalaz\u0142 prac\u0119 w Brunszwiku, ale i tak wkr\u00f3tce postanowi\u0142 poszuka\u0107 szcz\u0119\u015bcia na Wschodzie.<\/p>\r\n Od kwietnia 1941 r. Niemiec mieszka\u0142 w Poznaniu, ale po p\u00f3\u0142 roku przeni\u00f3s\u0142 si\u0119 do Krotoszyna, gdzie mieszka\u0142 i pracowa\u0142 do wiosny 1943 r. Przeprowadzi\u0142 si\u0119 wtedy do Leszna, gdzie zamieszka\u0142 i otworzy\u0142, przy Bismarckstrasse (obecnie ul. Leszczy\u0144skich) w\u0142asn\u0105 pracowni\u0119 architektoniczn\u0105. W Lesznie pozosta\u0142 do ko\u0144ca okupacji niemieckiej.<\/p>\r\n Jako architekt Mensebach bra\u0142 udzia\u0142 w przynajmniej dw\u00f3ch, niezrealizowanych, przedsi\u0119wzi\u0119ciach architektonicznych. W 1941 r. przygotowa\u0142 plany nazistowskiej przebudowy Krotoszyna. Jego drugim projektem by\u0142a budowa kompleksu szk\u00f3\u0142 w miejscowo\u015bci Soczewka, nad kt\u00f3rym intensywnie pracowa\u0142 w 1943 i pierwszej po\u0142owie 1944 r.<\/p>\r\n Zlecenie na zaprojektowanie kompleksu szk\u00f3\u0142 zawodowych (Reichswerkschule<\/em>) w Soczewce, niewielkiej mazowieckiej wsi nad Wis\u0142\u0105, po\u0142o\u017conej na po\u0142udnie od P\u0142ocka, w okresie okupacji znajduj\u0105cej si\u0119 w Warthegau<\/em>, Mensebach otrzyma\u0142 jeszcze w 1942 r. Na lokalizacj\u0119 planowanego kompleksu wybra\u0142 nieczynn\u0105 papierni\u0119, kt\u00f3ra le\u017ca\u0142a nad brzegiem Wis\u0142y. Projekt za\u0142o\u017cenia zosta\u0142 przygotowany w duchu konserwatywnego stylu ojczy\u017anianego, z parterowymi budynkami, przykrytymi prostymi dachami. Projektowi towarzyszy\u0142y makiety, kt\u00f3re Mensebach mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaprezentowania w drugiej po\u0142owie kwietnia 1944 r. w Rogalinie (Eichenhain) podczas konkursu dla r\u00f3\u017cnych grupy zawodowych zorganizowanego przez Niemiecki Front Pracy. W Rogalinie zreszt\u0105 mie\u015bci\u0142a si\u0119 szko\u0142a Hitlerjugend<\/em>. Inny tego rodzaju o\u015brodek otwarty zosta\u0142 w Mikstacie pod Ostrzeszowem. W zbiorach fotograficznych Mensebacha znajduje si\u0119 kilkana\u015bcie zdj\u0119\u0107 z otwarcia szko\u0142y w Mikstacie wykonanych przez wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105cego z nim fotografa. By\u0107 mo\u017ce za\u0142o\u017cenie to mia\u0142o by\u0107 inspiracj\u0105 dla jego innych projekt\u00f3w architektonicznych. Jeszcze w pa\u017adzierniku 1944 r. Mensebach po raz ostatni odwiedzi\u0142 Soczewk\u0119.<\/p>\r\n Na pocz\u0105tku wrze\u015bnia 1944 r. Mensebach wraz z innymi cz\u0142onkami leszczy\u0144skiego oddzia\u0142u Technische Nothilfe<\/em> przyby\u0142 do ogarni\u0119tej powstaniem Warszawy. Technische Nothilfe<\/em> bra\u0142a udzia\u0142 w systematycznym niszczeniu polskiej stolicy. Dzia\u0142ania TN przebiega\u0142y wed\u0142ug jednolitego schematu \u2013 najpierw cz\u0142onkowie Brandkommando<\/em> podpalali dom po domu, a w \u015blad za nim pod\u0105\u017ca\u0142o Sprengkommando<\/em>, kt\u00f3re wysadza\u0142o w powietrze wybrane obiekty. Oddzia\u0142 TN, do kt\u00f3rego nale\u017ca\u0142 Mensebach, dzia\u0142a\u0142 w Warszawie przez blisko 40 dni, od 2 lub 3 wrze\u015bnia do 7 pa\u017adziernika 1944 r.<\/p>\r\n Mensebach mia\u0142 ze sob\u0105 aparat fotograficzny i fotografowa\u0142 dzia\u0142ania swoje i swoich koleg\u00f3w. Architekt udokumentowa\u0142 wysadzanie przez Technische Nothilfe<\/em> m.in. nast\u0119puj\u0105cych obiekt\u00f3w: Zamku Kr\u00f3lewskiego (8 wrze\u015bnia), budynku Warszawskiej Stra\u017cy Ogniowej z czatowni\u0105 przy ul. Ch\u0142odnej oraz jednej z pobliskich kamienic pod adresem Ch\u0142odna 19, kamienic przy Hali Mirowskiej i ul. Krochmalnej oraz kamienic oraz zabudowa\u0144 fabrycznych przy ul. Wolskiej, w tym Fabryki Silnik\u00f3w i Armatur Pa\u0144stwowych Zak\u0142ad\u00f3w In\u017cynierii i Zak\u0142ad\u00f3w Mechanicznych \u201eUrsus\u201d. Sfotografowa\u0142 ponadto zniszczenia innych zabudowa\u0144 miasta, m.in. ruiny kamienic w pobli\u017cu pl. Teatralnego, kamienic i miejskich pa\u0142ac\u00f3w przy pl. Zamkowym, ul. Podwale i Miodowej oraz przy G\u00f3rczewskiej, po\u017cary i wypalanie zabudowa\u0144 przy ulicach Wolskiej i Skierniewickiej, a tak\u017ce po\u017car szop na terenie fabryki przy ul. Dworskiej.<\/p>\r\n Po powrocie do Leszna wst\u0105pi\u0142 w szeregi Volkssturmu<\/em>, oddzia\u0142\u00f3w obrony terytorialnej, kt\u00f3re mia\u0142y wzmacnia\u0107 si\u0142y Wehrmachtu<\/em>. 12 listopada 1944 r. odbywa\u0142o si\u0119 \u2013 podobnie jak w ca\u0142ej Rzeszy Niemieckiej \u2013 zaprzysi\u0119\u017cenie volksszturmist\u00f3w na Rynku w Lesznie. Mensebach znalaz\u0142 si\u0119 w grupie m\u0119\u017cczyzn nale\u017c\u0105cych do tej formacji.<\/p>\r\n W Lesznie Niemiec pozosta\u0142 do stycznia 1945 r. Mensebachowi i jego rodzinie uda\u0142o si\u0119 uciec przed nacieraj\u0105c\u0105 Armi\u0105 Czerwon\u0105. Rodzina osiedli\u0142a si\u0119 w Lipsku, gdzie Mensebach zmar\u0142 rok p\u00f3\u017aniej \u2013 19 maja 1946 r.<\/p>\r\n W leszczy\u0144skim mieszkaniu i pracowni architekt pozostawi\u0142 obszerny zbi\u00f3r zdj\u0119\u0107 oraz kart dokumentacyjnych ze zdj\u0119ciami. Od maja 1943 r. tworzy\u0142 on bowiem w\u0142asne archiwum fotograficzne. Obecnie jeste\u015bmy w stanie zidentyfikowa\u0107 ponad 1200 kart, kt\u00f3re s\u0105 wa\u017cnym \u017ar\u00f3d\u0142em do dziej\u00f3w okupacji niemieckiej w Polsce.<\/p>\r\n *<\/p>\r\n Zdj\u0119cia z archiwum Mensebacha zosta\u0142y opublikowane w tomie XIX Documenta Occuaptions pt. \u201eNazista-architekt-fotograf. Fotografie z kolekcji Alfreda Mensebacha\u201d. Zosta\u0142y one uporz\u0105dkowane tematycznie i przedstawiaj\u0105 niszczenie Warszawy w 1944 r., prace nad projektem kompleksu szk\u00f3\u0142 w Soczewce, plany nazistowskiej przebudowy Krotoszyna, a tak\u017ce nazistowskie uroczysto\u015bci w Kraju Warty, w tym otwarcie o\u015brodka Hitlerjugend<\/em> w Mikstacie oraz zaprzysi\u0119\u017cenie Volkststurmu <\/em>w Lesznie. W tomie opublikowanych zosta\u0142o \u0142\u0105cznie 113 fotografii. Poni\u017cej przedstawiamy kilka z nich.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 1. <\/strong>Makieta z projektem Krotoszyna po planowanej nazistowskiej przebudowie. Jako projektant wskazany A. Mensebach.<\/p><\/div>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. MLH 5085\/67.\u00a0<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 2.<\/strong> A. Mensebach (oznaczony nr 6) prezentuje sw\u00f3j projekt kompleksu szkolnego w Soczewce. Rogalin, 24.04.1944 r.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. MLH 5085\/91.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 3<\/strong>. Budowa umocnie\u0144 w Soczewce w zwi\u0105zku ze spodziewan\u0105 ofensyw\u0105 Armii Czerwonej. Na zdj\u0119ciu cz\u0142onkowie Hitlerjugend. Soczewka, 20.10.1944 r.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. MLH 5047\/14.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 4. <\/strong>Zdemontowane i przeznaczone do przetopienia dzwony ko\u015bcielne. Sulmierzyce, 3.06.1944 r.<\/p><\/div>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. MLH 5085\/35.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 5<\/strong>. Nazistowskie uroczysto\u015bci otwarcia o\u015brodka Hitlerjugend<\/em> w Mikstacie. 20.04.1944 r.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o:<\/em> Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, nr inw. MLH 5085\/82.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 6.<\/strong> Technische Nothilfe<\/em> w Warszawie. Wysadzanie w powietrze kamienicy przy ul. Ch\u0142odnej. W tle w bia\u0142ych kombinezonach widoczni funkcjonariusze TN.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Instytut Zachodni w Poznaniu, Dok. IV-112.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 7.<\/strong> Technische Nothilfe<\/em> w Warszawie. Podk\u0142adanie \u0142adunk\u00f3w wybuchowych w zabudowaniach Zamku Kr\u00f3lewskiego.<\/p>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Instytut Zachodni w Poznaniu, Dok. IV-112.<\/p>\r\n <\/p>\r\n Fot. 8.<\/strong> Zaprzysi\u0119\u017cenie Volkssturmu<\/em> w Lesznie 12.11.1944 r. W tle widoczny ratusz.<\/p><\/div>\r\n \u0179r\u00f3d\u0142o<\/em>: Muzeum Okr\u0119gowe w Lesznie, in inw. MLH 5047\/5.\u00a0<\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 44\/2024: Alfred Mensebach i jego kolekcja fotograficzna<\/a>.<\/a><\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Alfred Mensebach znany jest przede wszystkim jako autor zdj\u0119\u0107 dokumentuj\u0105cych burzenie Warszawy podczas Powstania Warszawskiego – jako cz\u0142onek Technische Nothilfe bra\u0142 udzia\u0142 w niszczeniu polskiej stolicy. [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":11,"featured_media":1713,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[71,38,162,161,163],"class_list":["post-1710","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-alfred-mensebach","tag-fotografie","tag-hitlerjugend","tag-soczewka","tag-technische-nothilfe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1710","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/11"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1710"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1710\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1730,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1710\/revisions\/1730"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1713"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1710"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1710"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1710"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-1-r-MLH-5085_67.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-4-MLH-5085_91.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-13-MLH-5047_16-scaled.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-11-MLH-5085_35.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-6-MLH-5085_82.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-5-scaled.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-7-scaled.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2024\/12\/Zdjecie-6-MLH-5047_5.jpg\")
\r\n
\r\n