{"id":169,"date":"2017-12-02T23:57:12","date_gmt":"2017-12-02T22:57:12","guid":{"rendered":"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=169"},"modified":"2021-05-24T09:56:15","modified_gmt":"2021-05-24T07:56:15","slug":"proces-arthura-greisera-przed-najwyzszym-trybunalem-narodowym-nr-5-2016","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2017\/12\/02\/proces-arthura-greisera-przed-najwyzszym-trybunalem-narodowym-nr-5-2016\/","title":{"rendered":"Proces Arthura Greisera przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym"},"content":{"rendered":"<p><strong>Proces Arthura Greisera, by\u0142ego gauleitera i namiestnika Rzeszy w Kraju Warty, by\u0142 pierwszym z siedmiu proces\u00f3w odbywaj\u0105cych si\u0119 przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym. Najwy\u017cszy Trybuna\u0142 Narodowy powo\u0142any zosta\u0142 dekretem Krajowej Rady Narodowej z dnia 22 stycznia 1946 r. w celu os\u0105dzenia i wymierzenia kary najwa\u017cniejszym niemieckim zbrodniarzom wojennym, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali na terenie okupowanej Polski.<\/strong><\/p>\n<p>Rozprawa przeciwko by\u0142emu namiestnikowi Rzeszy odby\u0142a si\u0119 w Poznaniu w dniach od 21 czerwca 1946 r. do 9 lipca 1946 r. i zako\u0144czy\u0142a si\u0119 wyrokiem skazuj\u0105cym Arthura Greisera na kar\u0119 \u015bmierci. S\u0105d obradowa\u0142 w sumie 14 dni. R\u00f3wnolegle w tym samym czasie przeciwko g\u0142\u00f3wnym zbrodniarzom wojennym III Rzeszy toczy\u0142o si\u0119 w Norymberdze post\u0119powanie przed Mi\u0119dzynarodowym Trybuna\u0142em Wojskowym. Proces Greisera zako\u0144czy\u0142 si\u0119 jednak kilka miesi\u0119cy wcze\u015bniej ni\u017c pierwszy proces norymberski.<\/p>\n<p>W Archiwum II Wojny \u015awiatowej Instytutu Zachodniego zgromadzonych jest kilka dokument\u00f3w zwi\u0105zanych z post\u0119powaniem s\u0105dowym przeciwko Arthurowi Greiserowi. W\u015br\u00f3d nich znajduj\u0105 si\u0119:<\/p>\n<ul>\n<li>wyj\u0105tki ze stenogramu z obrad Najwy\u017cszego Trybuna\u0142u Narodowego (I.Z.Dok. V \u2013 19)<\/li>\n<li>przem\u00f3wienie Greisera wyg\u0142oszone w przedostatnim dniu procesu (I.Z.Dok. I \u2013 620)<\/li>\n<li>odpisy dokument\u00f3w niemieckich wykorzystanych jako materia\u0142y dowodowe w proce-sie (I.Z.Dok. I \u2013 441)<\/li>\n<li>fragment odpisu listu Arthura Greisera do \u017cony z wi\u0119zienia w Poznaniu (I.Z.Dok. I \u2013439)<\/li>\n<li>pierwsze redakcje aktu oskar\u017cenia wraz z naniesionymi odr\u0119cznie poprawkami (I.Z.Dok. V \u2013 52) oraz ostateczna wersja aktu oskar\u017cenia (I.Z.Dok. V \u2013 53)<\/li>\n<li>obwieszczenie o skazaniu Greisera na kar\u0119 \u015bmierci (I.Z.Dok. V \u2013 30)<\/li>\n<li>imienny bilet wst\u0119pu na rozpraw\u0119 (I.Z.Dok. V \u2013 126)<\/li>\n<li>tekst Karola Mariana Pospieszalskiego zatytu\u0142owany \u201eSens obrony Greisera\u201d przeznaczony do publikacji w \u201eG\u0142osie Wielkopolskim\u201d (I.Z.Dok. V \u2013 52) oraz inne materia\u0142y prasowe (I.Z.Dok. V \u2013 126)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Ponadto dysponujemy pe\u0142nym stenogramem procesu wydanym drukiem przez G\u0142\u00f3wn\u0105 Komisj\u0119 Badania Zbrodni Niemieckich.<\/p>\n<p>Greiser opu\u015bci\u0142 Pozna\u0144 w po\u015bpiechu 20 stycznia 1945 r. Przed ucieczk\u0105 zarz\u0105dzi\u0142 sp\u00f3\u017anion\u0105 ewakuacj\u0119 ludno\u015bci cywilnej. Uda\u0142 si\u0119 w kierunku Frankfurtu nad Odr\u0105 i dalej Berlina. W kolejnych miesi\u0105cach kilkakrotnie zmienia\u0142 miejsce pobytu. Na pocz\u0105tku maja 1945 r. znalaz\u0142 si\u0119 w austriackiej miejscowo\u015bci Krimml, niedaleko Salzburga. Tam zosta\u0142 rozpoznany i aresztowany przez \u017co\u0142nierzy ameryka\u0144skich.<\/p>\n<p>Amerykanie przekazali by\u0142ego gauleitera do alianckiego obozu internowania w Bad W\u00f6rishofen w Bawarii. Nast\u0119pnie Greiser zosta\u0142 przeniesiony do Augsburga, a p\u00f3\u017aniej Ludwigsburga. 23 pa\u017adziernika 1945 r. rz\u0105d polski wystosowa\u0142 do w\u0142adz alianckich pro\u015bb\u0119 o przekazanie wi\u0119\u017ania do Polski w celu os\u0105dzenia go za dokonane zbrodnie.<\/p>\n<p>Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, 30 marca 1946 r. Greiser zosta\u0142 przetransportowany z Frankfurtu nad Menem do Warszawy i osadzony w wi\u0119zieniu mokotowskim w Warszawie. Stamt\u0105d 12 czerwca, w zwi\u0105zku z przygotowywanym przeciwko niemu procesem karnym, zosta\u0142 przewieziony do swojego ostatniego miejsca pobytu \u2013 wi\u0119zienia przy ul. M\u0142y\u0144skiej w Poznaniu. Tego samego dnia prokurator Specjalnego S\u0105du Karnego w Poznaniu Alfons Lehmann (w latach p\u00f3\u017aniejszych wsp\u00f3\u0142pracownik Instytutu Zachodniego) wr\u0119czy\u0142 wi\u0119\u017aniowi akt oskar\u017cenia.<\/p>\n<p>Greiser sp\u0119dzi\u0142 kilka dni w odosobnieniu, oczekuj\u0105c na rozpocz\u0119cie procesu. W tym czasie napisa\u0142 list do swojej \u017cony Marii, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciwym adresatem by\u0142a nie tyle ona, co \u2013 jak trafnie zauwa\u017cy\u0142a Catherine Epstein, autorka biografii Arthura Greisera \u2013 polska cenzura. Oskar\u017cony informowa\u0142 w nim, \u017ce ma wystarczaj\u0105co du\u017co jedzenia. Posun\u0105\u0142 si\u0119 nawet do tego, i\u017c chwali\u0142 warunki panuj\u0105ce w polskim wi\u0119zieniu:<\/p>\n<blockquote><p>W og\u00f3le ca\u0142e \u017cycie tutaj, w przeciwie\u0144stwie do moich dotychczasowych obserwacji w Rzeszy, przepe\u0142nione jest porz\u0105dkiem, dyscyplin\u0105 i poprawno\u015bci\u0105 oraz oferuje mi, z czym w pe\u0142ni si\u0119 zgadzam, wi\u0119cej powod\u00f3w, \u017ceby \u017cy\u0107 tutaj ni\u017c w naszych dzisiejszych Niemczech.<\/p><\/blockquote>\n<p>W dalszej cz\u0119\u015bci listu pisa\u0142 o wr\u0119czeniu mu aktu oskar\u017cenia. W tym miejscu zapewnia\u0142 Mari\u0119, \u017ce nie jest winien zarzucanych mu zbrodni:<\/p>\n<blockquote><p>Osoby naprawd\u0119 winne unikn\u0119\u0142y odpowiedzialno\u015bci, z Hitlerem i Himmlerem na czele! Ty wiesz najlepiej, \u017ce my sami odmawiali\u015bmy czyni\u0107 to co oni. Nie mam sobie nic do zarzucenia, zawsze mia\u0142em czyste sumienie.<\/p><\/blockquote>\n<p>List ten, kt\u00f3rego fragment odpisu zdeponowany jest w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ, wykorzystany by\u0142 w p\u00f3\u017aniejszym procesie i zosta\u0142 z\u0142o\u017cony do akt rozprawy.<\/p>\n<p>Gdy Greiser przebywa\u0142 w pozna\u0144skim wi\u0119zieniu, trwa\u0142y ostatnie przygotowania do procesu. Na jego potrzeby przystosowano aul\u0119 Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, w kt\u00f3rej by\u0142y gauleiter i namiestnik przemawia\u0142 wcze\u015bniej na licznych wiecach. Powo\u0142ano zesp\u00f3\u0142 s\u0119dziowski, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wesz\u0142o trzech s\u0119dzi\u00f3w i czterech \u0142awnik\u00f3w. Na przewodnicz\u0105cego obrad wyznaczono Wac\u0142awa Barcikowskiego, pierwszego prezesa S\u0105du Najwy\u017cszego i jednocze\u015bnie prezesa Najwy\u017cszego Trybuna\u0142u Narodowego. Jego zast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 Kazimierz Bzowski, r\u00f3wnie\u017c prezes S\u0105du Najwy\u017cszego. Bzowski przewodniczy\u0142 de facto ca\u0142ym obradom. Posiedzenia odbywa\u0107 si\u0119 mia\u0142y ponadto przy udziale s\u0119dzi\u00f3w Emila Rappaporta, specjalisty prawa karnego i wiceprezesa Mi\u0119dzynarodowego Prawa Karnego oraz Witolda Kutznera, wiceprezesa S\u0105du Apelacyjnego w Poznaniu. Oskar\u017cycielami w procesie zostali prokuratorzy dr Jerzy Sawicki oraz dr Mieczys\u0142aw Siewierski. J. Sawicki by\u0142 cz\u0142onkiem polskiej delegacji przy Mi\u0119dzynarodowym Trybunale Wojskowym w Norymberdze i posiada\u0142 prawo wgl\u0105du do dokument\u00f3w procesu norymberskiego dotycz\u0105cych spraw polskich. Wyznaczono r\u00f3wnie\u017c dw\u00f3ch obro\u0144c\u00f3w: Jana Kr\u0119glewskiego i Stanis\u0142awa Hejmowskiego. Pomimo \u017ce obydwaj prosili o zwolnienie z uczestnictwa w rozprawie, reprezentowali oskar\u017conego przez ca\u0142y proces.<\/p>\n<p>W wywiadzie udzielonym 14 czerwca 1946 r. \u201eG\u0142osowi Wielkopolskiemu\u201d Czes\u0142aw Leszczy\u0144ski, prezes S\u0105du Apelacyjnego w Poznaniu, sens wyznaczenia obro\u0144c\u00f3w argumentowa\u0142 konieczno\u015bci\u0105 zachowania praworz\u0105dno\u015bci procesu. Doda\u0142 ponadto, i\u017c \u201ejest jeszcze jeden aspekt, dla kt\u00f3rego wyznaczono z urz\u0119du w\u0142a\u015bnie najlepszych naszych prawnik\u00f3w: mianowicie nie chcieliby\u015bmy kiedykolwiek spotka\u0107 si\u0119 z cieniem nawet zarzutu, \u017ce s\u0105dzonym w Polsce zbrodniarzom nie dali\u015bmy nale\u017cytej obrony. Przez ten pryzmat r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy patrze\u0107 na obron\u0119 Greisera\u201d. Stanowisko to by\u0142o zgodne z punktem widzenia nowych w\u0142adz polskich. Poza tym powo\u0142ano r\u00f3wnie\u017c 70 \u015bwiadk\u00f3w. Obrady t\u0142umaczone by\u0142y na j\u0119zyk angielski, francuski, niemiecki i rosyjski.<\/p>\n<p>Przygotowania do procesu i jego przebieg cieszy\u0142y si\u0119 sporym zainteresowaniem mieszka\u0144c\u00f3w Poznania i Wielkopolski. W auli, w kt\u00f3rej odbywa\u0142a si\u0119 rozprawa, przygotowano 740 miejsc siedz\u0105cych dla publiczno\u015bci. Wst\u0119p na sal\u0119 by\u0142 mo\u017cliwy tylko za okazaniem imiennej karty wst\u0119pu.<\/p>\n<div id=\"attachment_174\" style=\"width: 310px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-174\" class=\"wp-image-174 size-medium\" src=\"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-300x161.jpg\" alt=\"Fot. 1. Imienna karta wst\u0119pu. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. V \u2013 126.\" width=\"300\" height=\"161\" srcset=\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-300x161.jpg 300w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-768x413.jpg 768w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-260x140.jpg 260w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-50x27.jpg 50w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni-139x75.jpg 139w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/karta-wstepu-na-proces-arthura-greisera-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytut-zachodni.jpg 1018w\" sizes=\"auto, (max-width: 300px) 100vw, 300px\" \/><p id=\"caption-attachment-174\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 1. Imienna karta wst\u0119pu. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok. V \u2013 126.<\/p><\/div>\n<p>Obrady szczeg\u00f3\u0142owo relacjonowano w \u201eG\u0142osie Wielkopolskim\u201d. Gazeta zamieszcza\u0142a obszerne sprawozdania z przebiegu posiedze\u0144 Trybuna\u0142u. Na jej \u0142amach wypowiadali si\u0119 prawnicy. Rozprawa by\u0142a transmitowana r\u00f3wnie\u017c przez radio.<\/p>\n<p>Jak ju\u017c wspomniano, zaraz po przybyciu do Poznania wr\u0119czono Greiserowi akt oskar\u017cenia, obejmuj\u0105cy ponad 50 stron maszynopisu. Tekst dokumentu zacz\u0119to przygotowywa\u0107 kilka tygodni wcze\u015bniej. By\u0142 on konsultowany m.in. z dr. Karolem Marianem Pospieszalskim, tw\u00f3rc\u0105 Archiwum Instytutu Zachodniego oraz d\u0142ugoletnim kierownikiem Zak\u0142adu Badania Dziej\u00f3w Okupacji Hitlerowskiej w Polsce, funkcjonuj\u0105cego w IZ. W ostatecznej redakcji (przyj\u0119tej 10 czerwca 1946 r.) akt oskar\u017cenia przygotowany przez prokurator\u00f3w J. Sawickiego i M. Siewierskiego opiera\u0142 si\u0119 na materia\u0142ach zebranych i udost\u0119pnionych przez G\u0142\u00f3wn\u0105 Komisj\u0119 Badania Zbrodni Niemieckich w Polsce \u2013 pa\u0144stwow\u0105 instytucj\u0119 powo\u0142an\u0105 w celu gromadzenia dokumentacji dotycz\u0105cych zbrodni niemieckich pope\u0142nionych w okresie II wojny \u015bwiatowej.<\/p>\n<p>Prawnicy skonstruowali oskar\u017cenie na podstawie polskiego kodeksu karnego oraz zgodnie z Kart\u0105 Mi\u0119dzynarodowego Trybuna\u0142u Wojskowego wydan\u0105 w sierpniu 1945 r. przez pa\u0144stwa alianckie i wyznaczaj\u0105c\u0105 procedury \u015bcigania i karania przest\u0119pc\u00f3w wojennych. Pierwsze trzy punkty oskar\u017cenia (A, B i C) odnosi\u0142y si\u0119 bezpo\u015brednio do artyku\u0142u VI Karty i zarzuca\u0142y Greiserowi zbrodnie przeciwko pokojowi, zbrodnie wojenne oraz zbrodnie przeciwko ludzko\u015bci. W dalszych dziewi\u0119ciu punktach sformu\u0142owano bardziej szczeg\u00f3\u0142owe zarzuty.<\/p>\n<p>By\u0142ego nazistowskiego namiestnika Kraju Warty oskar\u017cono o:<\/p>\n<ol>\n<li>dyskryminacj\u0119 narodu polskiego poprzez uznanie i g\u0142oszenie jego ni\u017cszo\u015bci kulturalnej i spo\u0142ecznej;<\/li>\n<li>inicjowanie i dokonywanie pojedynczych oraz zbiorowych mord\u00f3w na Polakach;<\/li>\n<li>prze\u015bladowanie i zag\u0142ad\u0119 ludno\u015bci \u017cydowskiej;<\/li>\n<li>zn\u0119canie si\u0119 nad ludno\u015bci\u0105 polsk\u0105 przez pozbawianie wolno\u015bci, przymusowe wysiedlanie oraz germanizacj\u0119, zw\u0142aszcza dzieci;<\/li>\n<li>rabunek i konfiskat\u0119 mienia obywateli polskich;<\/li>\n<li>wprowadzenie segregacji rasowej w podleg\u0142ym mu Kraju Warty, kt\u00f3rej skutkiem by\u0142a polityczna, ekonomiczna, spo\u0142eczna i kulturalna degradacja Polak\u00f3w;<\/li>\n<li>prze\u015bladowanie obywateli polskich przez ograniczenie mo\u017cliwo\u015bci swobodnego uprawiania kultu religijnego;<\/li>\n<li>eksploatacj\u0119 si\u0142y roboczej ludno\u015bci polskiej i wykorzystanie jej w budowie potencja\u0142u wojennego III Rzeszy;<\/li>\n<li>planowe zniszczenie podstaw \u017cycia kulturalnego narodu polskiego.<\/li>\n<\/ol>\n<p>Zarzuty zosta\u0142y szczeg\u00f3\u0142owo obja\u015bnione w uzasadnieniu do\u0142\u0105czonym do sentencji oskar\u017cenia. Uzasadnienie obj\u0119\u0142o 14 punkt\u00f3w, w kt\u00f3rych scharakteryzowano poszczeg\u00f3lne aspekty zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci Greisera w Wielkopolsce i na ziemi \u0142\u00f3dzkiej.<\/p>\n<p>21 czerwca 1946 r. Wac\u0142aw Barcikowski, prezes Najwy\u017cszego Trybuna\u0142u Narodowego, otworzy\u0142 rozpraw\u0119. Obradom przewodniczy\u0142 Kazimierz Bzowski. Po wyg\u0142oszeniu m\u00f3w wst\u0119pnych przez prokurator\u00f3w przyst\u0105piono do przes\u0142ucha\u0144 oskar\u017conego. Obrady w kolejnych dniach przebiega\u0142y wed\u0142ug okre\u015blonego schematu. Oskar\u017cenie wzywa\u0142o poszczeg\u00f3lnych \u015bwiadk\u00f3w (lub bieg\u0142ych), kt\u00f3rzy zeznawali na temat r\u00f3\u017cnych aspekt\u00f3w okupacji.<\/p>\n<p>Warto wspomnie\u0107, \u017ce jednym z bieg\u0142ych by\u0142 wspomniany ju\u017c Karol Marian Pospieszalski z Instytutu Zachodniego. Po wys\u0142uchaniu zezna\u0144 \u015bwiadk\u00f3w prokurator przyst\u0119powa\u0142 do zadawania pyta\u0144 oskar\u017conemu. Greiser przyj\u0105\u0142 konsekwentn\u0105 i ma\u0142o wiarygodn\u0105 lini\u0119 obrony. Twierdzi\u0142, \u017ce jego dzia\u0142ania wynika\u0142y wy\u0142\u0105cznie z rozkaz\u00f3w wydawanych przez zwierzchnik\u00f3w. Zaprzecza\u0142 zdecydowanej wi\u0119kszo\u015bci dowod\u00f3w, zrzucaj\u0105c win\u0119 na podleg\u0142\u0105 sobie administracj\u0119 i swoj\u0105 niewiedz\u0119.<\/p>\n<p>Sk\u0142adanie zezna\u0144 zako\u0144czono 2 lipca 1946 r. (jedenastego dnia rozprawy), kiedy jako ostatni \u015bwiadek wyst\u0105pi\u0142 Hans Biebow, szef administracji getta w \u0141odzi. Dwunastego dnia procesu (5 lipca) g\u0142os zabrali prokuratorzy. Za\u017c\u0105dali oni \u201ew imi\u0119 sponiewieranej godno\u015bci ludzkiej\u201d (J. Sawicki) kary \u015bmierci dla Greisera. W kolejnym dniu rozprawy wyg\u0142oszone zosta\u0142y mowy obro\u0144c\u00f3w. Hejmowski i Kr\u0119glewski usi\u0142owali podwa\u017cy\u0107 lini\u0119 oskar\u017cenia wskazuj\u0105c na bezprecedensowy charakter procesu w prawie mi\u0119dzynarodowym i krajowym oraz niew\u0142a\u015bciwy dob\u00f3r \u015bwiadk\u00f3w i materia\u0142u dowodowego. Po mowach obro\u0144c\u00f3w ostatnie s\u0142owo wyg\u0142osi\u0142 Greiser.<\/p>\n<p>Oskar\u017cony podkre\u015bla\u0142, \u017ce zawsze d\u0105\u017cy\u0142 do zbli\u017cenia z Polsk\u0105. Wyrzek\u0142 si\u0119 wszelkiej odpowiedzialno\u015bci za zbrodnie pope\u0142nione w okresie wojny, przerzucaj\u0105c j\u0105 na swoich rozkazodawc\u00f3w. Zdecydowanie odrzuci\u0142 tak\u017ce zarzut, \u017ce prze\u015bladowa\u0142 Polak\u00f3w, wskazuj\u0105c r\u00f3wnocze\u015bnie na swoje osi\u0105gni\u0119cia przy budowie i modernizacji infrastruktury Kraju Warty. W mowie Greiser zaznaczy\u0142 kilkakrotnie, \u017ce b\u0119dzie wyrazicielem porozumienia polsko\u2013niemieckiego oraz \u017ce do\u015bwiadczenie i wiedza zdobyta w okresie jego rz\u0105d\u00f3w stan\u0105 si\u0119 podstaw\u0105 do napisania kilku ksi\u0105\u017cek. W przypadku orzeczenia kary \u015bmierci Greiser wyrazi\u0142 dwa \u017cyczenia: \u201emam pro\u015bb\u0119, \u017ceby mi by\u0142o wolno spoczywa\u0107 tutaj [tzn. w Poznaniu] na cmentarzu obok mojego syna. Poza tym prosz\u0119, \u017ceby mi dano okazj\u0119 zgin\u0105\u0107 nie z r\u0119ki kata, lecz \u015bmierci\u0105 godn\u0105 \u017co\u0142nierza, z niezawi\u0105zanymi oczami\u201d. 9 lipca 1946 r., czternastego dnia rozprawy, Trybuna\u0142 og\u0142osi\u0142 werdykt.<\/p>\n<p>S\u0105d uzna\u0142 oskar\u017conego<\/p>\n<blockquote><p>(&#8230;) winnym wszystkich zbrodni zarzucanych mu przest\u0119pstw, z tym ograniczeniem, \u017ce zab\u00f3jstw, uszkodze\u0144 cielesnych i zn\u0119ca\u0144 si\u0119 Artur Greiser osobi\u015bcie nie dokonywa\u0142. Za powy\u017csze przest\u0119pstwa skaza\u0107 Artura Greisera na kar\u0119 \u015bmierci, nadto orzec utrat\u0119 praw publicznych i obywatelskich praw honorowych na zawsze oraz konfiskat\u0119 ca\u0142ego jego mienia; od ponoszenia koszt\u00f3w s\u0105dowych i uiszczenia op\u0142aty s\u0105dowej zwolni\u0107 go. Dowody rzeczowe pozostawi\u0107 przy aktach sprawy<\/p><\/blockquote>\n<p>W dniu og\u0142oszenia wyroku Greiser napisa\u0142 do Boles\u0142awa Bieruta list z pro\u015bb\u0105 o \u0142ask\u0119. Bierut pro\u015bb\u0119 odrzuci\u0142. Co ciekawe, za u\u0142askawieniem Greisera opowiedzia\u0142 si\u0119 publicznie papie\u017c Pius XII, co wywo\u0142a\u0142o niema\u0142y skandal polityczny.<\/p>\n<p>Wyrok wykonano nieca\u0142e dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej \u2013 21 lipca 1946 r., w niedziel\u0119 o godzinie si\u00f3dmej rano na stokach pozna\u0144skiej Cytadeli. Greiser zgin\u0105\u0142 przez powieszenie. Stracenie by\u0142ego namiestnika Kraju Warty ogl\u0105da\u0142o kilka tysi\u0119cy os\u00f3b. Cia\u0142o zmar\u0142ego zosta\u0142o skremowane. Prawdopodobnie jego prochy rozsypano w nieznanym miejscu, aby unikn\u0105\u0107 potencjalnego celu pielgrzymek do grobu by\u0142ego namiestnika Kraju Warty.<\/p>\n<p>Dzie\u0144 p\u00f3\u017aniej, 22 lipca, w Poznaniu i w innych miastach Wielkopolski rozwieszono plakaty z informacj\u0105 o \u015bmierci Greisera. Nieprzypadkowo by\u0142y one identyczne z obwieszczeniami informuj\u0105cymi o wyrokach \u015bmierci wykonanych na obywatelach polskich w okresie okupacji.<\/p>\n<div id=\"attachment_171\" style=\"width: 1395px\" class=\"wp-caption aligncenter\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" aria-describedby=\"caption-attachment-171\" class=\"size-full wp-image-171\" src=\"http:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego.jpg\" alt=\"Fot. 2. Obwieszczenie o wykonaniu kary \u015bmierci. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok V \u2013 30.\" width=\"1385\" height=\"963\" srcset=\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego.jpg 1385w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-300x209.jpg 300w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-768x534.jpg 768w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-1024x712.jpg 1024w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-210x146.jpg 210w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-50x35.jpg 50w, https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2017\/12\/obwieszczenie-arthur-greiser-archiwum-2-wojny-swiatowej-instytutu-zachodniego-108x75.jpg 108w\" sizes=\"auto, (max-width: 1385px) 100vw, 1385px\" \/><p id=\"caption-attachment-171\" class=\"wp-caption-text\">Fot. 2. Obwieszczenie o wykonaniu kary \u015bmierci. \u0179r\u00f3d\u0142o: I.Z. Dok V \u2013 30.<\/p><\/div>\n<p>Du\u017co miejsca egzekucji by\u0142ego gauleitera Kraju Warty po\u015bwi\u0119ci\u0142a prasa, opisuj\u0105c szczeg\u00f3\u0142y jej wykonania. Po \u015bmierci Greisera pojawi\u0142o si\u0119 wiele krytycznych g\u0142os\u00f3w, kt\u00f3re pi\u0119tnowa\u0142y spos\u00f3b wykonania kary i uczynienie z niej widowiska. Krytycy zyskali poparcie ministra sprawiedliwo\u015bci Henryka \u015awi\u0105tkowskiego. Z tych powod\u00f3w stracenie Greisera by\u0142o ostatni\u0105 publiczn\u0105 egzekucj\u0105 przeprowadzon\u0105 w Polsce.<\/p>\n<p>Proces Greisera przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym mia\u0142 charakter precedensowy i s\u0142u\u017cy\u0142 za wz\u00f3r w kolejnych sze\u015bciu procesach przeprowadzonych przez t\u0119 instytucj\u0119 (m.in. Ludwiga Fischera, Amona G\u00f6tha, Rudolfa H\u00f6\u03b2a, Alberta Forstera). Proces mia\u0142 du\u017ce znaczenie psychologiczne i historyczne dla mieszka\u0144c\u00f3w Wielkopolski jako symboliczne roz-liczenie zbrodni nazistowskich i zamkni\u0119cie okresu okupacji niemieckiej. Nie wydaje si\u0119 jednak, \u017ceby wp\u0142yn\u0105\u0142 on znacz\u0105co na kszta\u0142towanie si\u0119 mi\u0119dzynarodowego prawa karnego w zakresie \u015bcigania zbrodniarzy wojennych. Podwaliny dla s\u0105dzenia zbrodni wojennych, w tym zbrodni przeciwko ludzko\u015bci, po\u0142o\u017cy\u0142y przede wszystkim procesy norymberskie.<\/p>\n<hr \/>\n<p><strong>\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ. Seria podzielona zosta\u0142a na \u201eDokumenty\u201d oraz \u201eMateria\u0142y\u201d.<\/strong><\/p>\n<p><a href=\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2021\/05\/Proces-Arthura-Greisera.pdf\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\"><strong>Pobierz jako .pdf:<\/strong> &#8222;Z Archiwum Instytutu Zachodniego&#8221;, nr 5\/2016: &#8222;Proces Arthura Greisera przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym&#8221;<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Proces Arthura Greisera, by\u0142ego gauleitera i namiestnika Rzeszy w Kraju Warty, by\u0142 pierwszym z siedmiu proces\u00f3w odbywaj\u0105cych si\u0119 przed Najwy\u017cszym Trybuna\u0142em Narodowym. Najwy\u017cszy Trybuna\u0142 Narodowy powo\u0142any<span class=\"excerpt-hellip\"> [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":174,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[22,27,30,29,28],"class_list":["post-169","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-arthur-greiser","tag-egzekucja","tag-kara-smierci","tag-najwyzszy-trybunal-narodowy","tag-proces"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=169"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1381,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/169\/revisions\/1381"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/174"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=169"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=169"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=169"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}