{"id":1688,"date":"2024-12-04T11:51:47","date_gmt":"2024-12-04T10:51:47","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1688"},"modified":"2024-12-04T12:02:34","modified_gmt":"2024-12-04T11:02:34","slug":"wyzszy-sad-krajowy-w-poznaniu-oberlandesgericht-posen-w-polityce-terroru-i-eksterminacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2024\/12\/04\/wyzszy-sad-krajowy-w-poznaniu-oberlandesgericht-posen-w-polityce-terroru-i-eksterminacji\/","title":{"rendered":"Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu (Oberlandesgericht Posen)
w polityce terroru i eksterminacji"},"content":{"rendered":"\r\n

Oberlandesgericht Posen<\/em>, czyli Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu \u2013 najwy\u017cszy niemiecki s\u0105d powszechny dla Kraju Warty \u2013 by\u0142 jednym z instrument\u00f3w eksterminacji obywateli polskich w okresie okupacji. S\u0105d ten skaza\u0142 og\u00f3\u0142em prawie 1700 os\u00f3b, w wi\u0119kszo\u015bci Polak\u00f3w zaanga\u017cowanych w konspiracj\u0119. 472 osoby us\u0142ysza\u0142y wyrok \u015bmierci.<\/strong><\/p>\r\n

W okupowanej Polsce, w tym w Kraju Warty, funkcjonowa\u0142y przez ca\u0142y okres wojny r\u00f3\u017cne rodzaje s\u0105d\u00f3w niemieckich. Pierwszymi tworzonymi na zajmowanych przez Wehrmacht ziemiach polskich by\u0142y wojskowe s\u0105dy dora\u017ane i polowe, policyjne s\u0105dy dora\u017ane oraz s\u0105dy specjalne (Sondergericht<\/em>). R\u00f3wnolegle do s\u0105downictwa dora\u017anego i specjalnego rozpocz\u0119to budow\u0119 powszechnego niemieckiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci. W Kraju Warty s\u0105downictwo powszechne zorganizowane zosta\u0142o na wz\u00f3r rozwi\u0105za\u0144 przyj\u0119tych w ustroju s\u0105dowym Rzeszy Niemieckiej. Na czele ca\u0142ego lokalnego wymiaru sprawiedliwo\u015bci sta\u0142 Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy, podporz\u0105dkowane zosta\u0142y mu s\u0105dy krajowe (Landgericht<\/em>), a najni\u017cej w hierarchii znajdowa\u0142y si\u0119 s\u0105dy obwodowe (Amtsgericht<\/em>). Przy s\u0105dach powsta\u0142y urz\u0119dy prokuratorskie oraz wi\u0119zienia.<\/p>\r\n

W zakresie spraw cywilnych okupacyjny wymiar sprawiedliwo\u015bci bra\u0142 udzia\u0142 w germanizacji Kraju Warty. S\u0105dy okupacyjne s\u0142u\u017cy\u0142y legalizacji dzia\u0142a\u0144 germanizacyjnych, sankcjonuj\u0105c dzia\u0142ania innych instytucji hitlerowskiego aparatu w\u0142adzy. Przyk\u0142adowo uczestniczy\u0142y one w procederze masowych wyw\u0142aszcze\u0144 Polak\u00f3w z posiadanego maj\u0105tku. Dalej, ze wzgl\u0119d\u00f3w polityczno-rasowych uniewa\u017cnia\u0142y ma\u0142\u017ce\u0144stwa mi\u0119dzy Polakami i Niemcami. Przy s\u0105dach obwodowych erygowano ponadto specjalne s\u0105dy zajmuj\u0105ce si\u0119 sterylizacj\u0105 os\u00f3b podejrzanych o choroby dziedziczne (Erbgesundheitsgerichte, <\/em>\u201es\u0105dy sterylizacyjne\u201d). Ofiar\u0105 tych eugenicznych praktyk s\u0105dowych byli przede wszystkim Niemcy. Ca\u0142o\u015b\u0107 r\u00f3\u017cnych spraw cywilnych nadzorowana by\u0142a przez senat cywilny (Zivilsenat<\/em>) OLG Posen<\/em>.<\/p>\r\n

Przed drug\u0105 izb\u0105 s\u0105du \u2013 senatem karnym (Strafsenat<\/em>) \u2013 odbywa\u0142y si\u0119 sprawy karne. Bez wyj\u0105tku by\u0142y to sprawy o charakterze politycznym, kt\u00f3re podzieli\u0107 mo\u017cna na dwie g\u0142\u00f3wne grupy \u2013 sprawy cz\u0142onk\u00f3w konspiracji polskiej oraz sprawy os\u00f3b podejrzanych o defetyzm. Sprawy o defetyzm odbywa\u0142y si\u0119 wy\u0142\u0105cznie w ostatnich miesi\u0105cach funkcjonowania Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu, tj. w 1944 r. Uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 59 proces\u00f3w s\u0105dowych os\u00f3b oskar\u017canych o \u201eobni\u017canie zdolno\u015bci bojowych III Rzeszy\u201d (Wehrkraftzersetzung<\/em>). Oskar\u017conymi o defetyzm byli Niemcy, \u201egderacze i czarnowidze\u201d, jak ich nazwano w jednym z wyrok\u00f3w s\u0105dowych, kt\u00f3rzy zw\u0105tpili w zwyci\u0119stwo III Rzeszy i przyw\u00f3dczy geniusz Adolfa Hitlera.<\/p>\r\n

Jednak ponad 70% ca\u0142ej dzia\u0142alno\u015bci senatu karnego \u2013 co najmniej 217 proces\u00f3w – stanowi\u0142y sprawy zwi\u0105zane z przynale\u017cno\u015bci\u0105 do organizacji konspiracyjnych. Przypuszczalnie pierwsze sprawy tego typu, jak i w og\u00f3le pierwsze rozprawy zorganizowane przez senat karny, datowa\u0107 mo\u017cna na lipiec 1941 r. Wynika\u0142o to z tego, i\u017c post\u0119powania w sprawie przest\u0119pstw o charakterze politycznym prowadzone by\u0142y przez Trybuna\u0142 Ludowy (Volksgerichtshof<\/em>) w Berlinie. Prowadzono tam m.in. dochodzenia dotycz\u0105ce kilku tajnych polskich organizacji dzia\u0142aj\u0105cych w Kraju Warty, jak np. Stronnictwo Narodowe, Wojskowa Organizacji Ziem Zachodnich, Czarny Legion oraz Kujawski Zwi\u0105zek Polityczno-Literacki. Po zako\u0144czeniu danego post\u0119powania sprawa przekazywana by\u0142a do rozpatrzenia S\u0105dowi Wojennemu Rzeszy (Reichskriegsgericht<\/em>) albo w\u0142a\u015bnieTrybuna\u0142owi Ludowemu. Ten ostatni, przyk\u0142adowo, 18 grudnia 1941 r. wyda\u0142 wyrok \u015bmierci na Antoniego Wolniewicza, tw\u00f3rc\u0119 i komendanta Narodowej Organizacji Bojowej, konspiracyjnej organizacji, kt\u00f3rej trzon stanowi\u0142o Stronnictwo Narodowe. Uzupe\u0142niaj\u0105co mo\u017cna doda\u0107, \u017ce Trybuna\u0142 Ludowy przez ca\u0142y okres wojny wyda\u0142 wyroki przeciwko 969 obywatelom polskim.<\/p>\r\n

Od ko\u0144ca 1941 r. Trybuna\u0142 Ludowy rozpocz\u0105\u0142 jednak przekazywa\u0107 sprawy polityczne skierowane przeciwko Polakom w\u0142a\u015bciwym wy\u017cszym s\u0105dom krajowym. Zwi\u0105zane to by\u0142o przede wszystkim z wprowadzeniem 4 grudnia 1941 r. rozporz\u0105dzenia o post\u0119powaniu karnym przeciwko Polakom i \u017bydom. Rozporz\u0105dzenie to, ustanawiaj\u0105ce de facto<\/em> odr\u0119bne ustawodawstwo dla Polak\u00f3w, wprowadza\u0142o drako\u0144skie kary, w tym przede wszystkim kar\u0119 \u015bmierci, za wszelkie przejawy oporu wobec Niemc\u00f3w. Przej\u0119cie spraw politycznych wyznaczy\u0142o nowy etap w dzia\u0142alno\u015bci Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu \u2013 okres niczym nieograniczonego terroru, kt\u00f3ry trwa\u0142 przez ca\u0142y rok 1942. I tak przyk\u0142adowo, 72 procesy, w kt\u00f3rych os\u0105dzono 601 os\u00f3b, dotyczy\u0142y cz\u0142onk\u00f3w Narodowej Organizacji Bojowej (Stronnictwa Narodowego). 42 rozprawy odnosi\u0142y si\u0119 do dzia\u0142alno\u015bci Wojskowej Organizacji Ziem Zachodnich. Na procesie w dniu 18 czerwca 1942 r. na kar\u0119 \u015bmierci skazany zosta\u0142 Leon Kmiotek, dow\u00f3dca organizacji, a 17 pa\u017adziernika 1942 r. jego zast\u0119pca Edmund Horowski. 14 rozpraw Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu po\u015bwi\u0119conych by\u0142o dzia\u0142alno\u015bci Kujawskiego Zwi\u0105zku Polityczno-Literackiego. G\u0142\u00f3wne rozprawy cz\u0142onk\u00f3w organizacji, kt\u00f3ra \u201epod przykrywk\u0105 stowarzyszenia literackiego postawi\u0142a sobie za cel uwolnienie wszystkich polskich obszar\u00f3w od niemieckiego panowania\u201d, mia\u0142y miejsce w przeci\u0105gu miesi\u0105ca \u2013 od 30 wrze\u015bnia do 29 pa\u017adziernika 1942 r. na sesjach wyjazdowych OLG Posen<\/em> w Budziszynie, Zittau, Dre\u017anie oraz G\u00f6rlitz. Nale\u017cy tu bowiem nadmieni\u0107, \u017ce po\u0142owa rozpraw s\u0105du odbywa\u0142a si\u0119 w miastach innych ni\u017c Pozna\u0144. Spo\u015br\u00f3d pozosta\u0142ych ugrupowa\u0144 konspiracyjnych na uwag\u0119 zas\u0142uguje te\u017c Czarny Legion, lokalna organizacja konspiracyjna zawi\u0105zana w Gostyniu. Proces funkcjonariuszy i cz\u0142onk\u00f3w Czarnego Legionu przed Wy\u017cszym S\u0105dem Krajowym odby\u0142 si\u0119 na sesji wyjazdowej w Zwickau w dniach 11-13 maja 1942 r. Przed s\u0105dem stan\u0119\u0142o w\u00f3wczas 39 oskar\u017conych, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych znale\u017ali si\u0119 m.in. przyw\u00f3dcy Czarnego Legionu \u2013 dow\u00f3dca Marian Marciniak i jego zast\u0119pca J\u00f3zef Moskwa. 12 os\u00f3b, kt\u00f3rym s\u0119dziowie zarzucili sprawowanie funkcji kierowniczych, otrzyma\u0142o kar\u0119 \u015bmierci.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1.\u00a0<\/strong> W\u0142adys\u0142aw Gnacek (1907-1943). Wyrokiem Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu z dn. 23-24.09.1943 r. skazany na kar\u0119 \u015bmierci za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej – Armii Krajowej. Stracony 13.10. 1943 r. w wi\u0119zieniu w Rawiczu. Na zdj\u0119ciu z \u017con\u0105 Emili\u0105. Zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w rodziny Grze\u015bkowiak\u00f3w.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2.<\/strong> Tadeusz Grze\u015bkowiak (1913-1942). Wyrokiem Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu z dn. 8.06.1942 r. skazany na kar\u0119 \u015bmierci za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Narodowej Organizacji Bojowej – Stronnictwie Narodowym. Stracony 15.07.1942 r. w wi\u0119zieniu we Wroc\u0142awiu. Zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w rodziny D\u0105browskich.\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3.<\/strong> Stefan Kr\u00f3lewski (1905-1942). Wyrokiem Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu z dn. 9.06.1942 r. skazany na kar\u0119 \u015bmierci za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Narodowej Organizacji Bojowej – Stronnictwie Narodowym. Stracony 14.07.1942 r. w wi\u0119zieniu we Wroc\u0142awiu. Zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w IZ, Dok. IV-155. Dar Barbary Lisowskiej-Soenke.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4.<\/strong> Sabina Mali\u0144ska (1913-1943). Wyrokiem Wy\u017cszego S\u0105du Krajowego w Poznaniu z dn. 29-31.05.1943 r. skazana na kar\u0119 \u015bmierci za dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Narodowej Organizacji Bojowej – Stronnictwie Narodowym. Stracona 8.07.1943 r. w wi\u0119zieniu w Dre\u017anie. Zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w IZ, Zbi\u00f3r fotografii uczestnik\u00f3w konspiracji wielkopolskiej.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Od 1942 r. ros\u0142a aktywno\u015b\u0107 organ\u00f3w policyjnych w s\u0105dzeniu Polak\u00f3w oraz ingerencje w dzia\u0142ania wymiaru sprawiedliwo\u015bci w Kraju Warty. 18 wrze\u015bnia 1942 r., nowo mianowany minister sprawiedliwo\u015bci Otto Georg Thierack, symbol ca\u0142kowitego upadku rz\u0105d\u00f3w prawa w III Rzeszy, oraz Heinrich Himmler, szef policji niemieckiej i SS, zawarli porozumienie, na podstawie kt\u00f3rego \u015bciganie karne Polak\u00f3w przeniesione zosta\u0142o z organ\u00f3w wymiaru sprawiedliwo\u015bci na policj\u0119. W ten spos\u00f3b do pocz\u0105tku 1943 r. powszechny wymiar sprawiedliwo\u015bci straci\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 spraw, kt\u00f3re przej\u0119\u0142y policja i instytucje policyjne. Dotyczy\u0142o to te\u017c OLG Posen<\/em>, dlatego te\u017c nieprzypadkowo w ostatnich miesi\u0105cach dzia\u0142alno\u015bci s\u0105d ten s\u0105dzi\u0142 Niemc\u00f3w, a nie Polak\u00f3w.<\/p>\r\n

Charakteryzuj\u0105c Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o s\u0119dziach-funkcjonariuszach, pracuj\u0105cych w nim. Pracami s\u0105du, jak i ca\u0142ego niemieckiego wymiaru sprawiedliwo\u015bci na Kraj Warty, kierowa\u0142 Hellmut Frob\u00f6\u00df. Urodzony na \u015al\u0105sku w 1884 r. Frob\u00f6\u00df by\u0142 z wykszta\u0142cenia prawnikiem, ale nie pracowa\u0142 w swoim zawodzie. W 1919 r. zwi\u0105za\u0142 si\u0119 administracj\u0105 prusk\u0105 i rozpocz\u0105\u0142 prac\u0119 referenta w Prezydium Policji w Berlinie. Stamt\u0105d zosta\u0142 skierowany do Gda\u0144ska, gdzie w 1921 r. obj\u0105\u0142 najpierw stanowisko dyrektora policji, a trzy miesi\u0105ce p\u00f3\u017aniej prezydenta policji, kt\u00f3re piastowa\u0142\u0142 do wybuchu II wojny \u015bwiatowej. Od pocz\u0105tku swojej kariery urz\u0119dniczej Frob\u00f6\u00df sympatyzowa\u0142 z ruchem nazistowskim, chocia\u017c do NSDAP wst\u0105pi\u0142 dopiero w 1937 r. Jako szef policji wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z gda\u0144skim kierownikiem NSDAP Albertem Forsterem oraz z prezydentem Senatu Wolnego Miasta Gda\u0144ska Arthurem Greiserem. I to w\u0142a\u015bnie Greiser sprowadzi\u0142 go do Poznania.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 5.<\/strong> Zaprzysi\u0119\u017cenie Hellmuta Frob\u00f6\u00dfa na prezydenta OLG Posen<\/em>, 2.04.1940 r.,\u00a0 \u201eOstdeutscher Beobachter\u201c, nr 93, 3.04.1940 r.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 6.<\/strong> Walter Borck. Zdj\u0119cie ze zbior\u00f3w Archiwum Pa\u0144stwowego w Poznaniu, Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu, sygn. 85, akta personalne<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem Frob\u00f6\u00dfa by\u0142 dr Walter Borck, przewodnicz\u0105cy senatu karnego. Borck zwi\u0105zany by\u0142 z s\u0105dami niemieckimi m.in. w Pile (Schneidem\u00fchl) i G\u0142ogowie (Glogau), gdzie rozwija\u0142 karier\u0119 prawnicz\u0105. W OLG Posen <\/em>pracowa\u0142 od 1939 r. do ko\u0144ca okupacji. Przewodniczy\u0142 wi\u0119kszo\u015bci rozpraw karnych, skazuj\u0105c na kar\u0119 \u015bmierci 338 os\u00f3b.<\/p>\r\n

Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu pracowa\u0142 do 10 stycznia 1945 r. Frob\u00f6\u00dfowi uda\u0142o si\u0119 w ostatnich tygodniach wojny wywie\u017a\u0107 lub zniszczy\u0107 cz\u0119\u015b\u0107 akt. Niekt\u00f3re pozosta\u0142y na miejscu w Poznaniu, jak np. akta personalne s\u0119dzi\u00f3w (dost\u0119pne obecnie w Archiwum Pa\u0144stwowym w Poznaniu). Znacz\u0105cemu ograniczeniu uleg\u0142a te\u017c liczba personelu, a niekt\u00f3rzy s\u0119dziowie zostali przydzieleni do Einsatzu<\/em> (kopania umocnie\u0144 ziemnych przeciwko wojskom radzieckim) lub Volkssturmu<\/em>. Definitywnym ko\u0144cem prac OLG Posen<\/em> by\u0142 20 stycznia 1945 r., kiedy zarz\u0105dzono ewakuacj\u0119 z Gauhauptstadt Posen<\/em>.\u00a0<\/p>\r\n

*<\/p>\r\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 s\u0105du by\u0142a przedmiotem bada\u0144 podj\u0119tych w Instytucie Zachodnim. Ich wyniki przedstawiono w XVIII tomie Documenta Occupationis<\/em> pt. \u201eWy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu 1939-1945. Zarys dzia\u0142alno\u015bci wraz z wyborem dokument\u00f3w\u201d, kt\u00f3re stan\u0119\u0142y przed tym s\u0105dem. Ponadto w zasobie archiwalnym Instytutu znajduj\u0105 si\u0119 wyroki wydawane przez s\u0105d. S\u0105 one dost\u0119pne pod sygnatur\u0105 IZ Dok. I-983.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 7.<\/strong> Pierwsze dwie strony wyroku OLG Posen<\/em> przeciwko Stefanowi Lisiakowi i in., IZ\u00a0 Dok. I-983.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 43\/2024: Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu (Oberlandesgericht Posen) w polityce terroru i eksterminacji<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Oberlandesgericht Posen, czyli Wy\u017cszy S\u0105d Krajowy w Poznaniu \u2013 najwy\u017cszy niemiecki s\u0105d powszechny dla Kraju Warty \u2013 by\u0142 jednym z instrument\u00f3w eksterminacji obywateli polskich w okresie [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1691,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[158,159,160,92],"class_list":["post-1688","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-olg-posen","tag-sadownictwo","tag-terror","tag-wyzszy-sad-krajowy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1688"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1708,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1688\/revisions\/1708"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1691"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}