{"id":1644,"date":"2024-03-27T09:51:57","date_gmt":"2024-03-27T08:51:57","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1644"},"modified":"2024-03-27T09:51:57","modified_gmt":"2024-03-27T08:51:57","slug":"fotograife-juliana-paprzyckiego-z-obozu-pracy-przymusowej-w-nekli","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2024\/03\/27\/fotograife-juliana-paprzyckiego-z-obozu-pracy-przymusowej-w-nekli\/","title":{"rendered":"Fotografie Juliana Paprzyckiego z obozu pracy przymusowej w Nekli"},"content":{"rendered":"\r\n

Julian Paprzycki by\u0142 w okresie okupacji niemieckiej pracownikiem w firmie budowlanej Otto Trebitz. Tiefbau<\/em>, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 rozbudow\u0105 toru kolejowego w Nekli. Do wykonywania zwi\u0105zanych z tym prac wykorzystywano masowo \u017cydowskich m\u0119\u017cczyzn, skoszarowanych w obozie pracy przymusowej, oraz \u2013 na mniejsz\u0105 skal\u0119 \u2013 Polak\u00f3w. Zdj\u0119cia wykonane przez Paprzyckiego dokumentuj\u0105 przede wszystkim polskich pracownik\u00f3w przymusowych pracuj\u0105cych dla Otto Trebitz. Tiefbau<\/em>, a tak\u017ce obozow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107. <\/strong><\/p>\r\n

W funkcjonuj\u0105cym w okresie okupacji niemieckiej w Nekli obozie pracy przymusowej pracowa\u0142o \u0142\u0105cznie ok. 1100 robotnik\u00f3w przymusowych, z kt\u00f3rych zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 stanowili \u017cydowscy m\u0119\u017cczy\u017ani. Ob\u00f3z w Nekli \u2013 formalnie Gemeinschaftslager der DAF, Nr 22, Nekla<\/em>, czyli Ob\u00f3z Zbiorczy Niemieckiego Frontu Pracy nr 22 w Nekli<\/em> \u2013 by\u0142 jednym z ok. 180 oboz\u00f3w pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w za\u0142o\u017conych przez Niemc\u00f3w w Kraju Warty. Osadzani w tych obozach \u017bydzi pracowali w niewolniczych warunkach przy budowie i modernizacji szlak\u00f3w komunikacyjnych \u2013 autostrad, dr\u00f3g bitych i linii kolejowych, a tak\u017ce wykorzystywani byli przy robotach komunalnych oraz pracach melioracyjnych i pracach zwi\u0105zanych z rolnictwem. Ob\u00f3z w Nekli by\u0142 typowym obozem kolejowym, kt\u00f3rego funkcjonowanie zwi\u0105zane by\u0142o z rozbudow\u0105 trasy kolejowej z Berlina do Warszawy. W okupowanej Wielkopolsce powsta\u0142o kilkana\u015bcie oboz\u00f3w pracy zajmuj\u0105cych si\u0119 rozbudow\u0105 linii kolejowych, przede wszystkim na odcinku trasy kolejowej mi\u0119dzy Zb\u0105szyniem a Koninem. Poza Nekl\u0105, obozy dzia\u0142a\u0142y m.in. w Zb\u0105szyniu, Poznaniu, Swarz\u0119dzu, Wrze\u015bni, Otocznej i Koninie. Prace w Nekli polega\u0142y na budowie drugiego toru kolejowej na jednotorowej dotychczas trasie. Zlecenie na wykonanie prac otrzyma\u0142a wspomniana firma budowlana Otto Trebitz. Tiefbau<\/em>, kt\u00f3ra wykorzystywa\u0142a prac\u0119 \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w i polskich pracownik\u00f3w zar\u00f3wno w Nekli, jak i w innych obozach.<\/p>\r\n

Organizacyjnie ob\u00f3z w Nekli podlega\u0142 Niemieckiemu Frontowi Pracy (Deutsche Arbeitsfront<\/em>, DAF), a \u017byd\u00f3w do obozu kierowa\u0142 z \u0142\u00f3dzkiego getta (poprzez Zarz\u0105d Getta) w\u0142a\u015bciwy terytorialnie Urz\u0105d Pracy (Arbeitsamt<\/em>) w Jarocinie, oddzia\u0142 w \u015arodzie Wielkopolskiej. DAF wys\u0142a\u0142 do Nekli komendanta, kt\u00f3ry odpowiada\u0142 za ca\u0142o\u015b\u0107 spraw zwi\u0105zanych z dzia\u0142aniem obozu. W Nekli stanowisko to sprawowa\u0142o dw\u00f3ch Niemc\u00f3w \u2013 Walter Rei\u00df oraz Willi Teichmann. Do nadzoru nad pracownikami wyznaczono stra\u017cnik\u00f3w-wachman\u00f3w z prywatnej firmy Wach- und Schiessgesellschaft<\/em>, a funkcje obozowych wachman\u00f3w pe\u0142nili przewa\u017cnie Polacy. Policyjny nadz\u00f3r nad obozem sprawowa\u0142a z kolei plac\u00f3wka Gestapo z Jarocina. Gestapo dokonywa\u0142o publicznych egzekucji \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w. Wiadomo, \u017ce powieszonych zosta\u0142o co najmniej 19 m\u0119\u017cczyzn.<\/p>\r\n

Berli\u0144skie przedsi\u0119biorstwo nadzorowa\u0142o najpewniej postawienie barak\u00f3w w obozie i innej obozowej infrastruktury. Baraki budowane by\u0142y na pocz\u0105tku 1942 r., a sam ob\u00f3z zacz\u0105\u0142 funkcjonowa\u0107 29 marca 1942 r. Wtedy rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 zasadnicze prace przy rozbudowie linii kolejowej. Ca\u0142y kompleks obozowy, zlokalizowany w bezpo\u015brednim s\u0105siedztwie tor\u00f3w kolejowych, istnia\u0142 dwa lata \u2013 od wiosny 1942 r. do wiosny 1944 r. Mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 dwa okresy jego dzia\u0142alno\u015bci \u2013 pierwszy od ko\u0144ca marca 1942 r. do 5 stycznia 1943 r., kiedy pracowali w nim \u017bydzi i cz\u0119\u015bciowo Polacy, oraz drugi, od stycznia 1943 r. do ko\u0144ca dzia\u0142alno\u015bci, kiedy przy budowie linii kolejowej pracowali wy\u0142\u0105cznie Polacy. W styczniu 1943 r. \u017cydowska cz\u0119\u015b\u0107 obozu zosta\u0142a zlikwidowana, a pozosta\u0142ych przy \u017cyciu pracownik\u00f3w przymusowych odes\u0142ano do obozu w Kobylempolu (Pozna\u0144).<\/p>\r\n

W nekielskim obozie pracowa\u0142o przymusowo w sumie ok. tysi\u0105ca \u017byd\u00f3w. Liczba \u017cydowskich wi\u0119\u017ani\u00f3w nie by\u0142a sta\u0142a i ulega\u0142a cz\u0119stym zmianom. Najwi\u0119cej \u017byd\u00f3w przebywa\u0142o w obozie w po\u0142owie 1942 r., kiedy to na dzie\u0144 30 czerwca 1942 r. odnotowano w dokumentach finansowych 704 osoby. W lipcu 1942 r. liczba ta uleg\u0142a zdecydowanej redukcji, co by\u0142o zwi\u0105zane z epidemi\u0105 krwawej biegunki. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 robotnik\u00f3w \u017cydowskich uznana zosta\u0142a wtedy za \u201eniezdolnych do pracy\u201d i wywieziona zapewne do obozu zag\u0142ady Kulmhof w Che\u0142mnie nad Nerem, gdzie ich wymordowano. Odt\u0105d, do stycznia 1943 r., liczba \u017byd\u00f3w w obozie waha\u0142a si\u0119 w granicach od 120 do 260 os\u00f3b. Ob\u00f3z w Nekli prze\u017cy\u0142o zaledwie kilku \u017byd\u00f3w, w\u015br\u00f3d ich Arie Goldstein, kt\u00f3ry po wojnie opublikowa\u0142 wspomnienia.<\/p>\r\n

Trudnej ustali\u0107, ilu Polak\u00f3w pracowa\u0142o w obozie. Jeden z zatrudnionych, Stanis\u0142aw Andrzejczak, szacowa\u0142 liczb\u0119 polskich pracownik\u00f3w na ok. 150 os\u00f3b. Na pewno liczba ta te\u017c nie by\u0142a sta\u0142a, poniewa\u017c nie wszyscy polscy pracownicy przebywali na terenie obozu. Niekt\u00f3rzy z nich mieszkali poza obozem i zg\u0142aszali si\u0119 do pracy rano. Polacy mogli te\u017c opuszcza\u0107 ob\u00f3z oraz odwiedza\u0107 rodziny w soboty i niedziel\u0119. Julian Paprzycki (1925-2021) by\u0142 jednym z polskich pracownik\u00f3w w obozie. Na terenie obozu przebywa\u0142 od maja 1942 r., kiedy zosta\u0142 przydzielony przez Arbeitsamt<\/em> do biura firmy Otto Trebitz. Tiefbau<\/em>. Zajmowa\u0142 si\u0119 tam, jak sam wspomina\u0142, obliczaniem p\u0142ac polskich robotnik\u00f3w oraz odbieraniem list\u00f3w przewozowych wagon\u00f3w, kt\u00f3re przywozi\u0142y t\u0142ucze\u0144 pod nowy tor kolejowy. W 1944 r., po ca\u0142kowitym zamkni\u0119ciu obozu w Nekli, Paprzycki wywieziony zosta\u0142 na Dolny \u015al\u0105sk w okolice Walimia, gdzie pracowa\u0142 jako goniec biurowy. Przenosi\u0142 m.in. listy przewozowe wagon\u00f3w z materia\u0142ami do budowy sztolni fabrycznych. Po zako\u0144czeniu wojny powr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony i zosta\u0142 le\u015bniczym w Milkarowie k. Nekli.<\/p>\r\n

Julian Paprzycki, pracuj\u0105c w obozie w Nekli, wykona\u0142 kilka fotografii obozu, przede wszystkim jego polskich pracownik\u00f3w. Fotografie te, dotychczas nieznane, w 2022 r., ju\u017c po \u015bmierci Paprzyckiego, trafi\u0142y do Nekielskiego Stowarzyszenia Kulturalnego. Jerzy Osypiuk, prezes Stowarzyszenia, przekaza\u0142 ich cyfrowe kopie kilku instytucjom zajmuj\u0105cym si\u0119 badaniami nad II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 oraz gromadzeniem dokument\u00f3w historycznych, w tym Instytutowi Zachodniemu. Fotografie te wraz z opisami sporz\u0105dzonymi przez J. Paprzyckiego skatalogowane zosta\u0142y w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ pod sygn. IZ Dok. IV-186. Poni\u017cej prezentujemy kilka z 12 dost\u0119pnych fotografii.<\/p>\r\n

*<\/p>\r\n

Historia obozu w Nekli opisana zosta\u0142a w wydanej w 2018 r. ksi\u0105\u017cce pt. Gemeinschaftslager der DAF Nr 22. Ob\u00f3z pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w w Nekli w latach 1942-43<\/a> <\/em>autorstwa J. Osypiuka i B. Rudawskiego. W 2019 r. drukiem ukaza\u0142y si\u0119 te\u017c wspomnienia A. Goldsteina zatytu\u0142owane Wszyscy umrzemy, a ty b\u0119dziesz \u017cy\u0142<\/em><\/a>.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1. <\/strong>Otto Trebitz Tiefbau<\/em>. Rok 1944. Na tle tablicy firmy buduj\u0105cej drugi tor z Poznania do Warszawy stoi wysoko p. Pluta, ni\u017cej, od prawej p. Wilewski, p. Najdowska, p. Kawka \u2013 pracownicy biura w Nekli. (Ten i nast\u0119pne podpisy sporz\u0105dzi\u0142 J. Paprzycki).\u00a0<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2. <\/strong>Otto Trebitz Tiefbau<\/em>. Rok 1942. Lagerf\u00fchrer [Willi Teichmann] w lagrze \u017cydowskim w Nekli z polskim pracownikiem biura p. Plut\u0105 ze \u015arody.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3. <\/strong>Otto Trebitz Tiefbau<\/em>. Rok 1942. Lagerf\u00fchrer [Willi Teichmann] z rodzin\u0105 przed budynkiem w obozie pracy przymusowej dla \u017byd\u00f3w w Nekli.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4. <\/strong>Otto Trebitz Tiefbau<\/em>. Rok 1942. Obieranie ziemniak\u00f3w przez polskich pracownik\u00f3w przed barakiem w obozie dla \u017byd\u00f3w w Nekli.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 5. <\/strong>Otto Trebitz Tiefbau<\/em>. Rok 1942. Dowo\u017cenie beczk\u0105 wody do lagru \u017cydowskiego przy stacji kolejowej w Nekli, na obiady dla wi\u0119\u017ani\u00f3w, pracuj\u0105cych przy budowie drugiego toru kolejowego do Warszawy.\u00a0<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 41\/2024: Fotografie Juliana Paprzyckiego z obozu pracy przymusowej w Nekli<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Julian Paprzycki by\u0142 w okresie okupacji niemieckiej pracownikiem w firmie budowlanej Otto Trebitz. Tiefbau, kt\u00f3ra zajmowa\u0142a si\u0119 rozbudow\u0105 toru kolejowego w Nekli. Do wykonywania zwi\u0105zanych z [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1658,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[150,152,149,151],"class_list":["post-1644","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-nekla","tag-obozy","tag-praca-przymusowa","tag-zydzi"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1644"}],"version-history":[{"count":8,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1665,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1644\/revisions\/1665"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1658"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1644"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1644"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1644"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}