{"id":1621,"date":"2023-12-01T10:40:38","date_gmt":"2023-12-01T09:40:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1621"},"modified":"2023-12-01T10:40:38","modified_gmt":"2023-12-01T09:40:38","slug":"zaklady-przemyslowe-w-niemieckiej-fotografii-propagandowej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2023\/12\/01\/zaklady-przemyslowe-w-niemieckiej-fotografii-propagandowej\/","title":{"rendered":"Zak\u0142ady przemys\u0142owe w niemieckiej fotografii propagandowej"},"content":{"rendered":"\r\n

W zbiorach archiwalnych IZ znajduje si\u0119 obszerny zbi\u00f3r fotografii wykonanych przez Okr\u0119gowy Urz\u0105d Prasy (Gaupresseamt<\/em>) w celach propagandowych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich po\u015bwi\u0119cona jest r\u00f3\u017cnym zak\u0142adom przemys\u0142owym z Kraju Warty, kt\u00f3re mobilizowane by\u0142y jako zak\u0142ady zbrojeniowe na potrzeby niemieckiej armii. <\/strong><\/p>\r\n

Ju\u017c jesieni\u0105 1939 r. wszystkie polskie zak\u0142ady przemys\u0142owe zosta\u0142y skonfiskowane przez w\u0142adze okupacyjne. By\u0142y one nast\u0119pnie sprzedawane nowym niemieckim w\u0142a\u015bcicielom, a zyski ze sprzeda\u017cy zagrabionych przedsi\u0119biorstw przekazywane by\u0142y do bud\u017cetu pa\u0144stwowego. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z przej\u0119tych firm by\u0142a przekszta\u0142cana w zak\u0142ady przemys\u0142u zbrojeniowego i produkowa\u0142a na rzecz Wehrmachtu. Jednym z najbardziej znanych przyk\u0142ad\u00f3w s\u0105 Zak\u0142ady Metalowe im. Hipolita Cegielskiego w Poznaniu, kt\u00f3re w listopadzie 1939 r. naby\u0142 koncern zbrojeniowy Niemieckie Zak\u0142ady Broni i Amunicji (Deutsche Waffen- und Munitionsfabriken<\/em>, DWM). W ramach produkcji zbrojeniowej w DWM wyrabiano przer\u00f3\u017cne rodzaje broni i amunicji. Produkowane by\u0142y przede wszystkim \u0142uski do amunicji do karabin\u00f3w maszynowych i armat. W tym zakresie produkcja osi\u0105ga\u0142a nawet 25 mln sztuk miesi\u0119cznie. W DWM powstawa\u0142y te\u017c karabiny maszynowe kal. 15 i 20 mm oraz szybkostrzelne armatki lotnicze kal. 30 mm. Tego rodzaju sprz\u0119tu wytwarzano ok. 3 tys. sztuk miesi\u0119cznie. Fabryka zatrudnia\u0142a przez ca\u0142y okres okupacji nawet do 20 tys. polskich pracownik\u00f3w przymusowych.<\/p>\r\n

DWM by\u0142y ch\u0119tnie wykorzystywane w propagandzie. Dwukrotnie zak\u0142ady wizytowa\u0142 Arthur Greiser, namiestnik Rzeszy i gauleiter w Kraju Warty. Po raz pierwszy Greiser pojawi\u0142 si\u0119 19 kwietnia 1940 r., w przeddzie\u0144 uroczy\u015bcie obchodzonych w ca\u0142ej Rzeszy Niemieckiej urodzin Adolfa Hitlera. Wyg\u0142osi\u0142 do pracownik\u00f3w okoliczno\u015bciowe przem\u00f3wienie, a orkiestra Wehrmachtu da\u0142a kr\u00f3tki koncert. Druga wizyta Greisera odby\u0142a si\u0119 20 grudnia 1942 r. Gauleiter wr\u0119czy\u0142 w\u00f3wczas za\u0142odze DWM sztandar wzorcowego zak\u0142adu zbrojeniowego (Kriegsmusterbetrieb<\/em>) III Rzeszy. W przem\u00f3wieniu, kt\u00f3re drog\u0105 radiow\u0105 transmitowane by\u0142o do innych zak\u0142ad\u00f3w produkcyjnych, zapowiedzia\u0142 utworzenie w Kraju Warty Zwi\u0105zku Wydajnych Polak\u00f3w (Verband der Leistungspolen<\/em>). Znale\u017a\u0107 si\u0119 w nim mia\u0142y osoby, wyr\u00f3\u017cniaj\u0105ce si\u0119 wysok\u0105 wydajno\u015bci\u0105 pracy. Faktycznie instytucja ta zak\u0142ada\u0142a rozbicie jedno\u015bci Polak\u00f3w i wprowadzenie podzia\u0142\u00f3w mi\u0119dzy nimi. Akcja ta zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dla Niemc\u00f3w niepowodzeniem.<\/p>\r\n

W stolicy Kraju Warty uruchomiono te\u017c produkcj\u0119 samolot\u00f3w wojskowych typu Focke-Wulf. Ulokowana ona zosta\u0142a m.in. w halach Targ\u00f3w Pozna\u0144skich. W zak\u0142adach Focke-Wulfa, korzystaj\u0105cych z pracy kilku tysi\u0119cy pracownik\u00f3w przymusowych, wytwarzano przede wszystkim cz\u0119\u015bci do samolot\u00f3w, a w ko\u0144cowym okresie wojny rozpocz\u0119to tu prace nad prototypowym modelem samolotu Focke-Wulf Ta 154. Inn\u0105 znacz\u0105c\u0105 firm\u0105 zbrojeniow\u0105 by\u0142a wytw\u00f3rnia sprz\u0119tu radiowego Telefunken, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wny zak\u0142ad produkcyjny znajdowa\u0142 si\u0119 w skonfiskowanej fabryce Polskiego Monopolu Tytoniowego. W 1944 r. po alianckim bombardowaniu miasta produkcj\u0119 firmy przeniesiono do Fortu VII, w kt\u00f3rym wcze\u015bniej mie\u015bci\u0142o si\u0119 wi\u0119zienie policyjne. Skonfiskowane zosta\u0142y te\u017c zak\u0142ady \u201eStomil\u201d, kt\u00f3re w 1940 r. naby\u0142a hanowerska firma \u201eContinental Gummiwerke AG\u201d. Nowy nabywca przekszta\u0142ci\u0142 przedsi\u0119biorstwo w \u201ePosener Gummiwerke\u201d, a firma produkowa\u0142a ogumienie (przede wszystkim opony samochodowe) na potrzeby Wehrmachtu. Nawet w zaw\u0142aszczonej firmie \u201eGoplana\u201d, kt\u00f3ra w okresie okupacji nosi\u0142a nazw\u0119 \u201eGotana\u201d, Niemcy wytwarzali pod koniec wojny maski przeciwgazowe.<\/p>\r\n

Oczywi\u015bcie fotografie nie ukazywa\u0142y samej produkcji dla cel\u00f3w wojskowych. Fotografowano wyposa\u017cenie firm oraz pracuj\u0105cych ludzi. Dostrzec mo\u017cna, \u017ce na niekt\u00f3rych fotografiach pracownicy pozowali do zdj\u0119\u0107. Charakterystyczne jednak jest to, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wykonanych zdj\u0119\u0107 nie zosta\u0142a przedrukowana w niemieckiej prasie. Wyj\u0105tek stanowi\u0105 fotografie wykonane w DMW przy okazji wizyt Greisera. Z tego wzgl\u0119du materia\u0142y te s\u0105 ciekawym, i ma\u0142o znanym, \u017ar\u00f3d\u0142em do dziej\u00f3w okupacji. Warto te\u017c zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pracownik\u00f3w fizycznych (przymusowych), wykonuj\u0105cych swoj\u0105 prac\u0119.<\/p>\r\n

Kolekcja fotografii z zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych Kraju Warty liczy ponad 500 zdj\u0119\u0107, przy czym w wi\u0119kszo\u015bci s\u0105 to serie tych samych uj\u0119\u0107. Mo\u017cna z tego zbioru wyszczeg\u00f3lni\u0107 ok. 10 przedsi\u0119biorstw przemys\u0142owych. Prezentujemy kilka przyk\u0142adowych fotografii, kt\u00f3re obecnie zebrane zosta\u0142y w dziale fotograficznym archiwum pod sygnatur\u0105 IZ Dok. IV-178.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1.<\/strong> DWM (Zak\u0142ady Cegielskiego). Maszyny fabryczne.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2.<\/strong> DWM. Okoliczno\u015bciowy koncert orkiestry Wehrmachtu dla pracownik\u00f3w.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3.<\/strong> DWM. Robotnicy podczas koncertu. Na ramieniu jednego z pracownik\u00f3w naszywka z nazw\u0105 firmy.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4.<\/strong> DWM. Grupa funkcjonariuszy niemieckich podczas wizyty w zak\u0142adach, 1940 r. Po lewej stronie od \u015brodowej alejki Arthur Greiser, po prawej (z siwymi w\u0142osami) jego zast\u0119pca w funkcji namiestnika Rzeszy dr August J\u00e4ger.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 5.<\/strong> Arthur Greiser przemawia do za\u0142ogi DWM, 1940 r.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 6.<\/strong> Zak\u0142ady w\u0142\u00f3kiennicze Adolfa Horaka w \u0141odzi, widok og\u00f3lny, 1940 r.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 7.<\/strong> Zak\u0142ady w\u0142\u00f3kiennicze Adolfa Horaka w \u0141odzi, maszyny fabryczne, 1940 r.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 8.<\/strong> Pracownice \u201eGotany\u201d (\u201eGoplany\u201d) przy pakowaniu czekoladek, 1940 r.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 40\/2023: Zak\u0142ady przemys\u0142owe w niemieckiej fotografii propagandowej<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W zbiorach archiwalnych IZ znajduje si\u0119 obszerny zbi\u00f3r fotografii wykonanych przez Okr\u0119gowy Urz\u0105d Prasy (Gaupresseamt) w celach propagandowych. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich po\u015bwi\u0119cona jest r\u00f3\u017cnym zak\u0142adom przemys\u0142owym [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1627,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[148,147,146,8,145,73],"class_list":["post-1621","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-dwm","tag-konfiskaty","tag-produkcja-zbrojeniowa","tag-propaganda","tag-przemysl","tag-wehrmacht"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1621","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1621"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1621\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1638,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1621\/revisions\/1638"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1627"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1621"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1621"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1621"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}