Selbstschutz \u2013 organizacja i zbrodnie<\/strong><\/p>\r\n Ca\u0142kowit\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 za mordowanie ludno\u015bci cywilnej w \u0141ob\u017cenicy i innych miejscowo\u015bciach powiatu wyrzyskiego ponosz\u0105 cz\u0142onkowie Selbstschutzu. Selbstschutz by\u0142 jedn\u0105 z kilku struktur paramilitarnych utworzonych przez Niemc\u00f3w wraz z wybuchem wojny. 26 wrze\u015bnia 1939 r. Heinrich Himmler podporz\u0105dkowa\u0142 organizacj\u0119 niemieckiej policji, rozwi\u0105zuj\u0105c jednocze\u015bnie inne dzia\u0142aj\u0105ce grupy paramilitarne. Selbstschutz podzielony zosta\u0142 na trzy okr\u0119gi; Pomorze Gda\u0144skie wesz\u0142o w sk\u0142ad okr\u0119gu III (p\u00f3\u0142nocnego). Dow\u00f3dc\u0105 organizacji na tym obszarze mianowany zosta\u0142 SS-Oberf\u00fchrer Ludolf von Alvensleben, ciesz\u0105cy si\u0119 du\u017c\u0105 samodzielno\u015bci\u0105. Operuj\u0105cy na Pomorzu Selbstschutz (Selbstschutz Westpreussen) sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z sze\u015bciu inspektorat\u00f3w, kt\u00f3re obejmowa\u0142y wszystkie powiaty przedwojennego wojew\u00f3dztwa pomorskiego. Powiat wyrzyski stanowi\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 inspektoratu Bydgoszcz.<\/p>\r\n Cz\u0142onkami Selbstschutzu byli miejscowi Niemcy, obywatele polscy \u017cyj\u0105cy w granicach Rzeczypospolitej przed wybuchem wojny (Volksdeutsche). Wielu z nich przynale\u017ca\u0142o do przedwojennych organizacji politycznych mniejszo\u015bci niemieckiej oraz identyfikowa\u0142o si\u0119 z ideologi\u0105 nazistowsk\u0105. Liczba cz\u0142onk\u00f3w Selbstschutz Westpreussen wynosi\u0142a prawie 39 tys. m\u0119\u017cczyzn, co oznacza, \u017ce cz\u0142onkami formacji by\u0142o oko\u0142o 30% Niemc\u00f3w z terenu Pomorza. Dla por\u00f3wnania, w Wielkopolsce liczba ta by\u0142a ponaddwukrotnie mniejsza \u2013 1 listopada 1939 r. tutejszy Selbstschutz (pod dow\u00f3dztwem J\u00fcrgena Stroopa) liczy\u0142 oko\u0142o 15 tys. cz\u0142onk\u00f3w. Nale\u017c\u0105cych do Selbstschutz Westpreussen m\u0119\u017cczyzn wyr\u00f3\u017cnia\u0142a noszona na ramieniu zielona opaska z czarnym nadrukiem. Organizacja ta mia\u0142a te\u017c sw\u00f3j symbol wzorowany na grafice SS.<\/p>\r\n Zadania organizacji Himmler okre\u015bli\u0142 w wytycznych z 7 pa\u017adziernika 1939 r. Wskazywa\u0142, \u017ce jej cz\u0142onkowie maj\u0105 wspomaga\u0107 dzia\u0142ania policji, ochrania\u0107 infrastruktur\u0119 i strategiczne zak\u0142ady oraz broni\u0107 Niemc\u00f3w etnicznych przez Polakami. Pod wzgl\u0119dem formalnym Selbstschutz mia\u0142 charakter obronny, ale jego g\u0142\u00f3wn\u0105 aktywno\u015bci\u0105 by\u0142 udzia\u0142, w stopniu po\u015brednim lub bezpo\u015brednim, w eksterminacji polskiej ludno\u015bci cywilnej.<\/p>\r\n Selbstschutz wypracowa\u0142 w\u0142asne metody zabijania. Po zatrzymaniu Polacy byli przewo\u017ceni do areszt\u00f3w i innych punkt\u00f3w zbiorczych, gdzie gromadzono ludzi w celu przes\u0142uchania i podj\u0119cia ostatecznej decyzji o rozstrzelaniu. Obozy takie urz\u0105dzano w zabudowaniach fabrycznych, gmachach szk\u00f3\u0142, szpitali, w klasztorach, w wi\u0119zieniach czy te\u017c w opuszczonych koszarach Wojska Polskiego. Uwi\u0119zieni tam ludzie byli bici, torturowani oraz zabijani. Cz\u0142onkowie Selbstschutzu w spos\u00f3b wr\u0119cz bestialski i sadystyczny zn\u0119cali si\u0119 nad zatrzymanymi. Przyk\u0142adowo, w obozie w W\u0105brze\u017anie katowano ludzi deskami z powbijanymi gwo\u017adziami. Wi\u0119ziony tu pose\u0142 na Sejm W\u0142adys\u0142aw Klimek wepchni\u0119ty zosta\u0142 do kloaki. W Starogardzie Gda\u0144skim zn\u0119cano si\u0119 szczeg\u00f3lnie nad duchownymi, kt\u00f3rych bito i kopano do zmasakrowania. W Bydgoszczy zatrzymanych d\u017agano wid\u0142ami. W wi\u0119zieniu w Rypinie bito i wbijano internowanym gwo\u017adzie w plecy, a wo\u0142aj\u0105cym o pomoc wk\u0142adano w usta gips. Nierzadkie by\u0142y gwa\u0142ty na kobietach.<\/p>\r\n Z miejsc internowania zatrzymani transportowani byli do miejsc ka\u017ani. Najwi\u0119cej egzekucji odby\u0142o si\u0119 w kompleksach le\u015bnych w pobli\u017cu wi\u0119kszych miejscowo\u015bci (Lasy Pia\u015bnickie, Lasy Szp\u0119gawskie). Za miejsca rozstrzeliwa\u0144 s\u0142u\u017cy\u0142y piaskownie i \u017cwirownie (Paterek, Mniszek) oraz rozleg\u0142e doliny i le\u015bne parowy (Fordon). Cmentarze \u017cydowskie jako miejsce egzekucji wybrano m.in. w Kcyni, Szubinie, Wyrzysku, \u017bninie. Do przeprowadzania strace\u0144 wykorzystywano te\u017c pola gospodarzy polskich i niemieckich (maj\u0105tek Birkenek nad jeziorem Bachotek) oraz inne, trudne dzi\u015b do zlokalizowania, miejsca. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ofiar Selbstschutzu zabitych zosta\u0142a strza\u0142em z bliskiej odleg\u0142o\u015bci. Poniewa\u017c strza\u0142y by\u0142y cz\u0119sto chybione, do wielu os\u00f3b strzelano wielokrotnie. Nawet co trzecia z ofiar ponios\u0142a \u015bmier\u0107 wskutek roztrzaskania czaszki t\u0119pym narz\u0119dziem. Na cmentarzu w Karolewie (powiat s\u0119pole\u0144ski) w trakcie powojennych ekshumacji odkryto 265 korpus\u00f3w bez czaszek. Cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b zosta\u0142a ranna podczas egzekucji i si\u0119 udusi\u0142a, przysypana zw\u0142okami i ziemi\u0105.<\/p>\r\n Selbstschutz Westpreussen zosta\u0142 rozwi\u0105zany 26 listopada 1939 r., podczas apelu w Bydgoszczy. Blisko 15 tys. m\u0119\u017cczyzn, po przeprowadzonej selekcji, przyj\u0119to do SS, pozostali trafili do Policji Pomocniczej i Policji Porz\u0105dkowej, tworz\u0105c trzon aparatu terroru w Okr\u0119gu Rzeszy Gda\u0144sk-Prusy Zachodnie. Niekt\u00f3rzy zaci\u0105gn\u0119li si\u0119 do Wehrmachtu. Zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 sprawc\u00f3w nigdy nie ponios\u0142a odpowiedzialno\u015bci karnej za pope\u0142nione zbrodnie. Dow\u00f3dcy formacji na Pomorzu von Alvenslebenowi uda\u0142o si\u0119 po wojnie zbiec do Argentyny, gdzie zmar\u0142 w spokoju w 1970 r.<\/p>\r\n Skala zbrodni jest trudna, a w zasadzie niemo\u017cliwa, do ustalenia. Po pierwsze, ju\u017c dzie\u0144 po formalnym rozwi\u0105zaniu Selbstschutz Westpreussen, 27 listopada 1939 r., zniszczone zosta\u0142o archiwum organizacji, w kt\u00f3rym przechowywano prawdopodobnie listy zamordowanych Polak\u00f3w. Po drugie, pod koniec wojny Niemcy w ramach powszechnie przeprowadzonej akcji zacierania \u015blad\u00f3w zbrodni (Akcja 1005) ekshumowali i palili zw\u0142oki. Na Pomorzu Gda\u0144skim cz\u0142onkowie Sonderkommando 1005 zniszczyli zw\u0142oki wydobyte z co najmniej 26 masowych miejsc mord\u00f3w. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie podaje si\u0119, \u017ce na Pomorzu w 1939 r. zamordowano 30 tys. os\u00f3b, przy czym z imienia i nazwiska znane jest 10 tys. ofiar.\u00a0<\/p>\r\n Zbrodnie w \u0141ob\u017cenicy i G\u00f3rce Klasztornej <\/strong><\/p>\r\n Komendantem Selbstschutzu w \u0141ob\u017cenicy i jednocze\u015bnie komisarycznym burmistrzem miasta by\u0142 Hermann Seehaver, miejscowy dentysta. Na podstawie przygotowanych wcze\u015bniej list Seehaver wyda\u0142 rozkaz aresztowania kilkuset Polak\u00f3w i osadzenia ich w wi\u0119zieniach. Tam zatrzymanych bito i maltretowano. Antoni Knajdek tak opisa\u0142 swoje prze\u017cycia w wi\u0119zieniu:<\/p>\r\n \u201eSeehaver wywo\u0142ywa\u0142 ka\u017cdego z uwi\u0119zionych pojedynczo do oddzielnego pokoju, gdzie przeprowadza\u0142 dochodzenia. Po przes\u0142uchaniu ka\u017cdy z nas musia\u0142 rozebra\u0107 si\u0119 do koszuli, po czym oblewano nas wod\u0105, kazano prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 przez krzes\u0142o i bito. Czterech Niemc\u00f3w bi\u0142o na zmian\u0105 ka\u017cdego wi\u0119\u017ania a\u017c do utraty przytomno\u015bci. (\u2026) Pobitych wyrzucano na korytarz, a jeden z oprawc\u00f3w \u2013 Blum (\u2026) wyci\u0105ga\u0142 ich do piwnicy, gdzie ka\u017cdego kolejno wpychano si\u0142\u0105 do ciasnej klatki po kurach. Klatki by\u0142y zanieczyszczone robactwem, kt\u00f3re nas ob\u0142azi\u0142o powoduj\u0105c bolesne pieczenie okaleczonej biciem sk\u00f3ry\u201d.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Knajdek wspomina\u0142 przede wszystkim maltretowanie jednego z nauczycieli:<\/p>\r\n \u201ePrzypominam sobie jak Harry Schulz bi\u0142 na moich oczach w wi\u0119zieniu nauczyciela Kuli\u0144skiego z \u0141ob\u017cenicy. Pewnej nocy wpadli do mojej celi \u2013 Seehaver, Schulz i pewien gestapowiec. (\u2026) Przyszli oni w poszukiwaniu nauczyciela Kuli\u0144skiego. Pytali ka\u017cdego z nas: Wie heisst du polnischer Hund? Gdy stan\u0119li przed Kuli\u0144skim, bili go wszyscy trzej i wyprowadzili, bij\u0105c go ca\u0142y czas po drodze. Zabrali go potem na sal\u0119 w hotelu przy Rynku. By\u0142o tam wielu Niemc\u00f3w zgromadzonych na pob\u00f3r do wojska. Tam rozebrali Kuli\u0144skiego, a ka\u017cdy z obecnych Niemc\u00f3w bi\u0142 go z osobna. Po pewnym czasie przyprowadzi\u0142 go, s\u0142aniaj\u0105cego si\u0119, cz\u0142onek Selbstschutzu Karau do wi\u0119zienia i rzuci\u0142 na \u0142\u00f3\u017cko jak szmat\u0119. Kuli\u0144ski by\u0142 tak pobity, \u017ce wydawa\u0142 si\u0119 jedn\u0105 plam\u0105 krwi. (\u2026) Wkr\u00f3tce zamordowano Kuli\u0144skiego na jednym z miejsc egzekucji pod \u0141ob\u017cenic\u0105\u201d.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Egzekucje wi\u0119\u017ani\u00f3w przeprowadzono w kilku miejscach na terenie miasta i okolic \u2013 m.in. na cmentarzu \u017cydowskim w \u0141ob\u017cenicy, w pobliskich lasach oraz w ogrodzie klasztornym w G\u00f3rce Klasztornej, po\u0142o\u017cnej oko\u0142o 1 km na p\u00f3\u0142noc od \u0141ob\u017cenicy. Klasztor w G\u00f3rce Klasztornej, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 Sanktuarium Maryjne, by\u0142 miejscem najwi\u0119kszej zbrodni dokonanej przez \u0142ob\u017cenicki Selbstschutz. Kierownictwo tymczasowego wi\u0119zienia w G\u00f3rce Klasztornej sprawowa\u0142, wspomniany ju\u017c, Harry Schulz, ksi\u0119gowy z \u0141ob\u017cenicy, cechuj\u0105cy si\u0119 wyj\u0105tkowym sadyzmem.<\/p>\r\n Fot. 1.<\/strong> Cz\u0142onkowie Selbstschutzu w G\u00f3rce Klasztornej. Pi\u0105ty od prawej Harry Schulz<\/p>\r\n Fot. 2.<\/strong> Hermann Seehaver, dow\u00f3dca Selbstschutzu w \u0141ob\u017cenicy<\/p>\r\n Wed\u0142ug relacji Romana Laski, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w klasztornym gospodarstwie, Niemcy zaj\u0119li obiekt 20 pa\u017adziernika 1939 r. Do klasztoru zwo\u017cono ksi\u0119\u017cy z okolicznych miejscowo\u015bci. W nocy z 11 na 12 listopada 25 ksi\u0119\u017cy wywieziono do Paterka pod Nak\u0142em i tam rozstrzelano. Kilkudziesi\u0119ciu braci zakonnych wywieziono do lasu nad jeziorem Piesno pod \u0141ob\u017cenic\u0105 i tam stracono. Do pustego klasztoru sprowadzeni zostali kolejni wi\u0119\u017aniowie, przewa\u017cnie mieszka\u0144cy \u0141ob\u017cenicy. 24 listopada wszystkich wi\u0119\u017ani\u00f3w, w liczbie oko\u0142o 100 os\u00f3b, rozstrzelano w klasztornym ogrodzie. Naocznym \u015bwiadkiem tej egzekucji by\u0142 Jan Top\u00f3r, kt\u00f3ry z\u0142o\u017cy\u0142 przed Barbar\u0105 Bojarsk\u0105 wstrz\u0105saj\u0105c\u0105 relacj\u0119:<\/p>\r\n \u201eNast\u0119pnego dnia, tj. 24 XI 1939 r. \u2013 pami\u0119tam dok\u0142adnie t\u0119 dat\u0119 \u2013 o godzinie 16 Niemcy, w\u015br\u00f3d nich Seehaver, Schulz, Rux i pewien Niemiec z Nak\u0142a, urz\u0105dzili sobie w klasztorze g\u0142o\u015bn\u0105 i d\u0142ug\u0105 libacj\u0119, w czasie kt\u00f3rej jedli du\u017co i pili w\u00f3dk\u0119. W czasie libacji rozkazali mnie i \u017bydom wykopa\u0107 wielki d\u00f3\u0142 w ogrodzie. W czasie libacji przyprowadzili do tego miejsca Jaworsk\u0105 i rozkazali \u017bydom rozerwa\u0107 j\u0105, obiecuj\u0105 im w zamian za to wolno\u015b\u0107. \u017bydzi zach\u0119ceni obietnic\u0105 ustawili si\u0119 po pi\u0119ciu z ka\u017cdej strony, uwi\u0105zali grube sznury do n\u00f3g Jaworskiej i ci\u0105gn\u0105c w przeciwne strony, rozerwali j\u0105 i w ten spos\u00f3b zabili\u201d.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Anna Jaworska zgin\u0119\u0142a, bo bra\u0142a udzia\u0142 w powstaniu wielkopolskim, za kt\u00f3ry odznaczono j\u0105 krzy\u017cem Virtuti Militari. R\u00f3wnie\u017c jej m\u0105\u017c, Antoni Jaworski, zosta\u0142 zamordowany przez Selbstschutz.<\/p>\r\n Dalej Jan Top\u00f3r zeznawa\u0142:<\/p>\r\n \u201ePotem przyprowadzono tam cztery m\u0142ode kobiety, kt\u00f3rych nie zna\u0142em. Niemcy kazali im przez pewien czas nago biega\u0107 po ogrodzie i gonili za nimi, dop\u00f3ki nie upad\u0142y ze zm\u0119czenia. Wkr\u00f3tce przywieziono wozami i samochodami jeszcze kilkadziesi\u0105t, mo\u017ce nawet ponad 100 os\u00f3b, w\u015br\u00f3d nich kobiety i dzieci \u017cydowskie. Wszyscy nas Niemcy zmuszali do po\u0142o\u017cenia si\u0119 na rozwidleniu specjalnie wyciosanego pnia w kszta\u0142cie litery \u201eV\u201d i bili ka\u017cdego po kolei, tak\u017ce kobiety. Wiele os\u00f3b straci\u0142o podczas bicia przytomno\u015b\u0107. (\u2026) Tej nocy \u015bwieci\u0142 ksi\u0119\u017cyc, tak \u017ce dok\u0142adnie widzia\u0142em, w jaki spos\u00f3b Niemcy mordowali. Egzekucja odby\u0142a si\u0119 oko\u0142o godziny 23. Trwa\u0142a chyba ze dwie godziny. Widzia\u0142em, jak Harry Schulz trzyma\u0142 ma\u0142e dzieci za n\u00f3\u017cki w lewej r\u0119ce i strzela\u0142 do nich w g\u0142\u00f3wk\u0119 z browninga. Widzia\u0142em, jak jedna z kobiet porodzi\u0142a tu\u017c przy wykopanym dole dziecko. Harry Schulz podszed\u0142 do niej, zepchn\u0105\u0142 kopni\u0119ciem nowonarodzone dziecko do do\u0142u, a matk\u0119 zaraz potem zastrzeli\u0142\u201d.<\/p>\r\n<\/blockquote>\r\n Top\u00f3r prze\u017cy\u0142 egzekucj\u0119, poniewa\u017c by\u0142 Niemcom potrzebny do kopania do\u0142\u00f3w, p\u00f3\u017aniej jako jedyny ocala\u0142y wi\u0119zie\u0144 pilnowa\u0142 klasztoru i pracowa\u0142 w przyklasztornym gospodarstwie. W 1940 r. wywieziony zosta\u0142 do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, a p\u00f3\u017aniej trafi\u0142 do Mauthausen-Gusen.<\/p>\r\n Fot. 3.<\/strong> \u201eNauczyciel Kuli\u0144ski. Pobity, zmaltretowany przez Niemc\u00f3w w listopadzie \u201939 r., a nast\u0119pnie zamordowany razem z innymi w lesie \u0141obzonka (gr\u00f3b nr 1)\u201d<\/p>\r\n Na pocz\u0105tku 1940 r. prokuratura niemiecka wszcz\u0119\u0142a \u015bledztwo przeciwko H. Schulzowi, oskar\u017caj\u0105c go o dokonanie gwa\u0142t\u00f3w na Polakach i \u017byd\u00f3wkach, co by\u0142o postrzegane jako \u201ezha\u0144bienie rasy\u201d. W lipcu 1940 r. skazany zosta\u0142 przez S\u0105d Specjalny (Sondergericht<\/em>) w Bydgoszczy na 15 lat ci\u0119\u017ckiego wi\u0119zienia. W uzasadnieniu wyroku przytoczono szczeg\u00f3\u0142y gwa\u0142t\u00f3w dokonanych na wi\u0119zionych kobietach, ale przemilczano inne zbrodnie Selbstschutzu, i udzia\u0142 w nich oskar\u017conego. Schulz prze\u017cy\u0142 wojn\u0119, a po jej zako\u0144czeniu osiedli\u0142 si\u0119 na Pomorzu Zachodnim, podaj\u0105c si\u0119 za Henryka Szulca i kreuj\u0105c si\u0119 na ofiar\u0119 nazist\u00f3w. Pracowa\u0142 w Pa\u0144stwowym Gospodarstwie Rolnym pod \u0141obzem. O\u017ceni\u0142 si\u0119 z Polk\u0105 i za\u0142o\u017cy\u0142 rodzin\u0119. Zosta\u0142 rozpoznany przypadkowo pod koniec 1952 r. przez jednego z mieszka\u0144c\u00f3w \u0141ob\u017cenicy, kt\u00f3ry przebywa\u0142 w\u00f3wczas na Pomorzu. W marcu 1953 r. Schulz zosta\u0142 aresztowany i stan\u0105\u0142 przed s\u0105dem. Wyrokiem S\u0105du Dora\u017anego w Bydgoszczy zosta\u0142 uznany winnym zamordowania 186 mieszka\u0144c\u00f3w powiatu wyrzyskiego i skazany na kar\u0119 \u015bmierci, kt\u00f3r\u0105 wykonano w lutym 1954 r.<\/p>\r\n Hermann Seehaver pozosta\u0142 w \u0141ob\u017cenicy i prowadzi\u0142 do ko\u0144ca wojny gabinet dentystyczny. Franciszek Lupa, kt\u00f3ry by\u0142 zatrudniony u niego jako technik dentystyczny, twierdzi\u0142, \u017ce Niemiec by\u0142 na\u0142ogowym alkoholikiem, dr\u0119czonym przez wyrzuty sumienia: \u201eWywnioskowa\u0142em, \u017ce niepokoi\u0142o go sumienie. W\u0142a\u015bciwie robi\u0142 on wra\u017cenie cz\u0142owieka chorego na delirium tremens. My\u015bl\u0119, \u017ce stan ten by\u0142 wynikiem ci\u0105g\u0142ego picia alkoholu\u201d. Seehaver osiedli\u0142 si\u0119 po wojnie w Niemczech Zachodnich.<\/p>\r\n Jan Top\u00f3r by\u0142 pierwsz\u0105 osob\u0105, z kt\u00f3r\u0105 rozmawia\u0142a B. Bojarska. Spotkali si\u0119 5 pa\u017adziernika 1962 r., a 24 i 29 kwietnia 1963 r. Top\u00f3r \u2013 podczas kolejnych rozm\u00f3w \u2013 uzupe\u0142ni\u0142 swoj\u0105 relacj\u0119. Dalszych informacji o zbrodniczej dzia\u0142alno\u015bci Selbstschutzu w \u0141ob\u017cenicy i w G\u00f3rce Klasztornej dostarczy\u0142o kolejne pi\u0119\u0107 os\u00f3b. W dniach od 27 do 29 kwietnia 1963 r. Bojarska spisa\u0142a protoko\u0142y z rozm\u00f3w z Antonim Knajdkiem, Romanem Lask\u0105, Franciszkiem Lup\u0105, Piotrem Pi\u0105tkiem oraz Mari\u0105 Prinz. Wcze\u015bniej, bowiem 25 i 26 kwietnia 1963 r., historyczka rozmawia\u0142a z czterema innymi \u015bwiadkami o mordach pope\u0142nionych przez Selbstschutz w Wyrzysku. Byli to: Bronis\u0142awa Busza, W\u0142adys\u0142aw Forbot, Jan Orli\u0144ski oraz J\u00f3zef Romi\u0144ski. \u0141\u0105cznie Bojarska przeprowadzi\u0142a rozmowy z 10 osobami.<\/p>\r\n Opr\u00f3cz spotka\u0144 ze \u015bwiadkami, Bojarska zbiera\u0142a dokumentacj\u0119 dotycz\u0105c\u0105 interesuj\u0105cych j\u0105 wydarze\u0144. Przygotowywa\u0142a odpisy r\u00f3\u017cnych dokument\u00f3w, w tym m.in. protoko\u0142u ekshumacji i ogl\u0119dzin zw\u0142ok przeprowadzonych w Wyrzysku w maju 1945 r., zezna\u0144 innych \u015bwiadk\u00f3w zebranych przez G\u0142\u00f3wn\u0105 Komisj\u0119 Badania Zbrodni Hitlerowskich, a tak\u017ce odpis niemieckiego aktu oskar\u017cenia i wyroku (tylko we fragmentach) w sprawie H. Schulza. Uda\u0142o jej si\u0119 te\u017c pozyska\u0107 siedem fotografii z ekshumacji przeprowadzonych w \u0141ob\u017cenicy w 1945 r., kt\u00f3re otrzyma\u0142a najprawdopodobniej od Antoniego Knajdka, zawodowego fotografa, podczas rozmowy w kwietniu 1963 r. Zdoby\u0142a ponadto, najprawdopodobniej z akt G\u0142\u00f3wnej Komisji, odbitki zdj\u0119\u0107 funkcjonariuszy Selbstschutzu i ich ofiar. Ka\u017cda z tych fotografii zosta\u0142a przez ni\u0105 szczeg\u00f3\u0142owo opisana.<\/p>\r\n Fot. 4<\/strong>. Szkic \u0141ob\u017cenicy i okolic z zaznaczonymi miejscami masowych grob\u00f3w. Ekshumacje w 1945 r.<\/p>\r\n Fot. 5.<\/strong> Ekshumacje w 1945 r. Zdj\u0119cie opisane przez B. Bojarsk\u0105<\/p>\r\n Po zako\u0144czeniu prac Bojarska z\u0142o\u017cy\u0142a materia\u0142y do Archiwum IZ: protoko\u0142y i odpisy dokument\u00f3w do dzia\u0142u protoko\u0142\u00f3w i sprawozda\u0144 (sygn. IZ Dok. III-114), a fotografie do dzia\u0142u fotograficznego (IZ Dok. IV-146). Jeszcze w 1963 r. na \u0142amach \u201ePrzegl\u0105du Zachodniego\u201d ukaza\u0142 si\u0119 jej artyku\u0142 zatytu\u0142owany Zbrodnie Selbstschuztu w \u0141ob\u017cenicy<\/em>, opieraj\u0105cy si\u0119 ca\u0142kowicie na zebranym materiale. Wybrane dokumenty publikujemy w niniejszym tek\u015bcie.<\/p>\r\n ***<\/p>\r\n Opr\u00f3cz wspomnianego artyku\u0142u B. Bojarskiej korzysta\u0142em te\u017c z artyku\u0142u Izabeli Manowskiej i Tomasza Cerana pt. Selbstschutz na Pomorzu Gda\u0144skim i Kujawach (Selbstschutz Westpreussen)<\/em>, opublikowanym w tomie \u201eW cieniu Einsatzgruppen. Volksdeutscher Selbstschutz w okupowanej Polsce 1939-1940\u201d.<\/p>\r\n <\/p>\r\n \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 39\/2023: Zbrodnie Selbstschutzu w \u0141ob\u017cenicy<\/a>.<\/a><\/p>\r\n <\/p>\r\n <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od 1961 r. Barbara Bojarska, pracowniczka Instytutu Zachodniego, zbiera\u0142a relacje \u015bwiadk\u00f3w masowych egzekucji w Lasach Pia\u015bnickich k. Wejherowa. Ich efektem by\u0142a opublikowana w 1978 r. ksi\u0105\u017cka [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":1601,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[42,144,143,142,81],"class_list":["post-1599","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-barbara-bojarska","tag-gorka-klasztorna","tag-lobzenica","tag-selbstschutz","tag-zbrodnie-niemieckie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1599","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1599"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1599\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1617,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1599\/revisions\/1617"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1601"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1599"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1599"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1599"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}\r\n
\r\n
![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_IV_146_1_0017-1024x628.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_IV_146_2_0002.jpg\")
<\/p>\r\n\r\n
\r\n
![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_IV_146_2_0012-734x1024.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_III_114_0064-633x1024.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_IV_146_1_0010-668x1024.jpg\")
<\/p>\r\n![\"\"](\"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-content\/uploads\/2023\/08\/I_Z_Dok_IV_146_1_0011-1024x650.jpg\")
<\/p>\r\n
\r\n
\r\n