{"id":1576,"date":"2023-08-11T09:54:34","date_gmt":"2023-08-11T07:54:34","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1576"},"modified":"2023-08-11T09:55:19","modified_gmt":"2023-08-11T07:55:19","slug":"wystawa-ziem-odzyskanych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2023\/08\/11\/wystawa-ziem-odzyskanych\/","title":{"rendered":"Materia\u0142y robocze do Wystawy Ziem Odzyskanych we Wroc\u0142awiu w 1948 r."},"content":{"rendered":"\r\n

Od 21 lipca do 31 pa\u017adziernika 1948 r., dok\u0142adnie przez 100 dni, we Wroc\u0142awiu dost\u0119pna by\u0142a dla zwiedzaj\u0105cych imponuj\u0105cych rozmiar\u00f3w Wystawa Ziem Odzyskanych. Celem wystawy by\u0142o propagandowe umocnienie mitu Ziem Odzyskanych, przedstawienie sukcesu za jaki w\u0142adza ju\u017c\u00a0 wtedy uwa\u017ca\u0142a ich zagospodarowanie oraz zamanifestowanie ich ostatecznego przy\u0142\u0105czenia do Polski, tak\u017ce na arenie mi\u0119dzynarodowej. Wed\u0142ug \u00f3wczesnych szacunk\u00f3w wystaw\u0119 odwiedzi\u0142o ponad 1,5 mln zwiedzaj\u0105cych, a teren wystawowy sta\u0142 si\u0119 miejscem prezentacji najnowszych zdobyczy technologicznych oraz nowych pr\u0105d\u00f3w artystycznych.<\/strong><\/p>\r\n

Plan stworzenia wielkiej wystawy, kt\u00f3ra mia\u0142a prezentowa\u0107 ziemie przy\u0142\u0105czone do Polski po II wojnie \u015bwiatowej, pojawi\u0142 si\u0119 ju\u017c na prze\u0142omie 1945 i 1946 r. Pocz\u0105tkowo planowano wyeksponowa\u0107 \u015bcieranie si\u0119 \u017cywio\u0142\u00f3w polskiego i niemieckiego oraz histori\u0119 tych teren\u00f3w, a na pierwsze miejsce ekspozycji wyznaczono dotychczasow\u0105 stolic\u0119 polskiej my\u015bli zachodniej \u2013 Pozna\u0144. Pod koniec 1947 r. koncepcja wystawy uleg\u0142a zmianie. Zmieniono zar\u00f3wno charakter wystawy, kt\u00f3ry zamiast stricte<\/em> historycznego przybra\u0142 kszta\u0142t prezentacji osi\u0105gni\u0119\u0107 w zagospodarowywaniu nowych nabytk\u00f3w terytorialnych, jak i miejsce wystawy, na kt\u00f3re ostatecznie wyznaczono najwi\u0119ksze miasto Ziem Zachodnich \u2013 Wroc\u0142aw.<\/p>\r\n

Wroc\u0142aw, jako miasto po wojnie kompletnie zniszczone, nie by\u0142 w 1948 r. ca\u0142kowicie uprz\u0105tni\u0119ty. Decyzja o organizacji WZO w tym mie\u015bcie znacz\u0105co przyspieszy\u0142a prace porz\u0105dkowe i pozwoli\u0142a na realizacj\u0119 nowych inwestycji. Na samo uporz\u0105dkowanie Wroc\u0142awia wyasygnowano kwot\u0119 113 mln z\u0142. Na wystaw\u0119 przeznaczono g\u0142\u00f3wnie tereny wystawiennicze znajduj\u0105ce si\u0119 na wschodnich obrze\u017cach miasta, wok\u00f3\u0142 Hali Stulecia, kt\u00f3rej nazw\u0119 zmieniono w\u00f3wczas na Hal\u0119 Ludow\u0105. W prace zaanga\u017cowanych by\u0142o kilkaset os\u00f3b, a o opraw\u0119 plastyczn\u0105 zadbali czo\u0142owi \u00f3wcze\u015bni arty\u015bci, m.in. Jan Cybis, Stanis\u0142aw Dawski, Henryk Sta\u017cewski, Xawery Dunikowski. Za ustawienie najbardziej charakterystycznych element\u00f3w \u2013 106-metrowej iglicy oraz \u0142uk\u00f3w symbolizuj\u0105cych kolejne lata pracy na Ziemiach Zachodnich i P\u00f3\u0142nocnych (ZZiP) odpowiada\u0142 Stanis\u0142aw Hempel.<\/p>\r\n

Oficjalne otwarcie wystawy nast\u0105pi\u0142o 21 lipca o godzinie 15.00, po dwugodzinnym zwiedzaniu przygotowanych ekspozycji przez delegacj\u0119 rz\u0105dow\u0105. O donios\u0142o\u015bci wystawy i jej znaczeniu dla \u00f3wczesnych w\u0142adz \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce (opr\u00f3cz bud\u017cetu, kt\u00f3ry w ci\u0105gu kilku miesi\u0119cy z planowanych 32 mln z\u0142 wzr\u00f3s\u0142 do 715 mln z\u0142) ranga os\u00f3b otwieraj\u0105cych to wydarzenie. Uroczystego otwarcia dokona\u0142 prezydent Boles\u0142aw Bierut, kt\u00f3ry przeci\u0105\u0142 wst\u0119g\u0119, premier J\u00f3zef Cyrankiewicz wyg\u0142osi\u0142 wielk\u0105 mow\u0119 inauguracyjn\u0105, w uroczysto\u015bci otwarcia brali udzia\u0142 tak\u017ce wicemarsza\u0142ek Sejmu Stanis\u0142aw Szwalbe, minister przemys\u0142u i handlu Hilary Minc i wiceminister Wiktor Ko\u015bci\u0144ski \u2013 komisarz Rz\u0105du dla spraw Wystawy Ziem Odzyskanych.<\/p>\r\n

Ca\u0142o\u015b\u0107 wystawy zosta\u0142a podzielona na trzy cz\u0119\u015bci. \u201eTereny A\u201d, czyli Hal\u0119 Stulecia, Pawilon Czterech Kopu\u0142 oraz pobliski plac przeznaczono na prezentacj\u0119 wystawy problemowej, podzielonej na dziesi\u0119\u0107 dzia\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych r\u00f3\u017cnych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z odbudow\u0105 \u017cycia na ZZiP po wojnie. Na \u201eTerenach B\u201d, po przeciwnej stronie Hali Ludowej, na obszarze obecnego ogrodu zoologicznego, prezentowano wystaw\u0119 spo\u0142eczno-gospodarcz\u0105. Jej celem by\u0142o ukazanie walor\u00f3w spo\u0142ecznych i gospodarczych Ziem Zachodnich, st\u0105d te\u017c w tej cz\u0119\u015bci znale\u017a\u0107 mo\u017cna by\u0142o miejsca rekreacyjne, pami\u0105tki, ofert\u0119 rozrywkow\u0105, np. weso\u0142e miasteczko oraz stoiska handlowe, gdzie w atrakcyjnych cenach nabywano artyku\u0142y nierzadko niedost\u0119pne w regularnych punktach sprzeda\u017cy. Ostatni element WZO usytuowano na Starym Mie\u015bcie, g\u0142\u00f3wnie na nieistniej\u0105cym ju\u017c dzi\u015b Placu M\u0142odzie\u017cowym, gdzie znajdowa\u0142a si\u0119 wystawa po\u015bwi\u0119cona Wroc\u0142awiowi oraz dodatkowe stoiska wystawowe.<\/p>\r\n

WZO towarzyszy\u0142y \u015bmia\u0142e dzia\u0142ania promocyjne. Po rozleg\u0142ych terenach wystawowych zwiedzaj\u0105cych obwozi\u0142a kolejka pasa\u017cerska, a obowi\u0105zkowe wycieczki na wystaw\u0119 organizowano w zak\u0142adach pracy i szko\u0142ach z ca\u0142ej Polski. Rodzice, chc\u0105cy zwiedza\u0107 wystaw\u0119 samodzielnie, mogli zostawi\u0107 dzieci pod opiek\u0105 w Pawilonie Towarzystwa Przyjaci\u00f3\u0142 Dzieci. Dost\u0119pne by\u0142y gad\u017cety wystawowe, np. popielniczki czy poczt\u00f3wki i znaczki, a we Wroc\u0142awiu wydawano codzienn\u0105 \u201eKronik\u0119 WZO\u201d. Opr\u00f3cz \u201eKatalogu oficjalnego WZO\u201d wydano broszury dotycz\u0105ce jego poszczeg\u00f3lnych dzia\u0142\u00f3w oraz r\u00f3\u017cne wersje j\u0119zykowe Informatora WZO. W konkursie \u201ePoznajemy Ziemie Odzyskane\u201d organizowanym przez \u201eDziennik Polski\u201d (od nr 198(1237)\/1948) g\u0142\u00f3wn\u0105 nagrod\u0105 za rozwi\u0105zanie zagadki zdj\u0119ciowej dotycz\u0105cej ZZiP by\u0142 bezp\u0142atny przejazd i pokrycie 3-dniowego pobytu we Wroc\u0142awiu w okresie prezentacji WZO. Dodatkowo redakcja \u201eDziennika Polskiego\u201d og\u0142osi\u0142a ustawiczny konkurs na opis wra\u017ce\u0144 z wystawy. Wyr\u00f3\u017cnione prace by\u0142y drukowane w dzienniku w czasie jej trwania oraz nagrodzone 3 tys. z\u0142 za publikacj\u0119, a po wystawie przeprowadzono oddzielny konkurs bior\u0105cy pod uwag\u0119 wszystkie nades\u0142ane prace.<\/p>\r\n

\u015alady organizacji tego zakrojonego na szerok\u0105 skal\u0119 przedsi\u0119wzi\u0119cia odnale\u017a\u0107 mo\u017cna tak\u017ce w zbiorach archiwalnych Instytutu Zachodniego. W materia\u0142ach Polskiego Zwi\u0105zku Zachodniego, pod sygnatur\u0105 IZ Dok.V-86 znajduj\u0105 si\u0119 cztery teczki zawieraj\u0105ce projekty, propozycje zagadnie\u0144 problemowych, wykazy proponowanych materia\u0142\u00f3w do prezentacji oraz teksty problemowe. Materia\u0142y te zapewne stanowi\u0142y pierwsze propozycje dotycz\u0105ce w\u0105tk\u00f3w przewodnich wystaw., Tematyka niekt\u00f3rych tekst\u00f3w wskazuje, \u017ce najstarsze z nich przygotowywane by\u0142y na wystaw\u0119 jeszcze przed zmian\u0105 jej kszta\u0142tu i lokalizacji.<\/p>\r\n

Pierwsza teczka zawiera materia\u0142y prawdopodobnie historycznie najstarsze. Wskazywa\u0107 na to mo\u017ce fakt, \u017ce w zebranych tu opracowaniach dominuje kwestia konfliktu polsko-niemieckiego, a nie podkre\u015blana w ko\u0144cowym etapie przygotowa\u0144 odbudowa i zagospodarowywanie ZZiP. S\u0105dz\u0105c po zachowanej korespondencji, materia\u0142y przygotowywane na wystaw\u0119 \u201eDziesi\u0119\u0107 lat zmaga\u0144 polsko-niemieckich\u201d by\u0142y tak\u017ce podstaw\u0105 do stworzenia p\u00f3\u017aniejszej koncepcji Wystawy Historycznej we Wroc\u0142awiu.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 1.<\/strong> Materia\u0142y na WZO (IZ. Dok. V-86)<\/p>\r\n

Materia\u0142y zebrane w teczce pierwszej i trzeciej cz\u0119\u015bciowo zosta\u0142y wykorzystane (lub na ich podstawie opracowano na nowo) elementy Wystawy Historycznej, kt\u00f3ra prezentowana by\u0142a w Hali Ludowej.<\/p>\r\n

Ju\u017c we wst\u0119pie \u201eKoncepcji wystawy wroc\u0142awskiej\u201d zaznaczono, \u017ce: \u201ePlan poni\u017cszy, opracowany przez Komitet Naukowy Wystawy Historycznej, nie ro\u015bci sobie pretensji do wyczerpania wszystkich problem\u00f3w zwi\u0105zanych z \u0142\u0105czno\u015bci\u0105 Z.O. z krajami reszty Polski, jak r\u00f3wnie\u017c z 1000-letni\u0105 walk\u0105 o nie polsko-niemieck\u0105. Komitet sta\u0142 na stanowisku, \u017ce wskazanym jest poruszy\u0107 mniejsz\u0105 ilo\u015b\u0107 temat\u00f3w, ale przedstawi\u0107 je gruntowniej, cho\u0107by w formie przyk\u0142ad\u00f3w. (\u2026) Opracowania te zawieraj\u0105 z jednej strony materia\u0142 naukowy dla poparcia poszczeg\u00f3lnych tez referatu syntetycznego, oraz z drugiej winny sta\u0107 si\u0119 substratem do przewidywanego przez Komitet przewodnika po wystawie\u201d.<\/p>\r\n

Mimo zapowiedzi niewielkie fragmenty z przygotowanych materia\u0142\u00f3w znalaz\u0142y si\u0119 w \u201eKatalogu oficjalnym Wystawy Ziem Odzyskanych\u201d (Wroc\u0142aw 1948). W archiwum IZ zachowa\u0142y si\u0119 opracowania m.in. dotycz\u0105ce dzia\u0142u geograficznego, historycznego (problemowego) oraz cz\u0119\u015b\u0107 etnograficzna i krajobrazowa. Do\u015b\u0107 dok\u0142adnie uwzgl\u0119dnione zosta\u0142y w materia\u0142ach drukowanych fragmenty po\u015bwi\u0119cone prehistorii, inne epoki wzi\u0119to pod uwag\u0119 w nieco mniejszym stopniu. Ka\u017cde z opracowanych zagadnie\u0144 zawiera propozycj\u0119 materia\u0142u ilustracyjnego \u2013 eksponat\u00f3w, map, wykopalisk, ceramiki, rzemios\u0142a, itp. Pojawia\u0142y si\u0119 tak\u017ce propozycje map plastycznych, fotografii, modeli, rekonstrukcji, a nawet pomys\u0142 ustawienia oryginalnego grobu szkieletowego czy rekonstrukcji \u015bwi\u0105tyni \u015awiatowida z Arkony na Rugii.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2 i 3<\/strong>. Materia\u0142y na WZO (IZ. Dok. V-86)<\/p>\r\n

Zagadnienia problemowe poruszane w zachowanych materia\u0142ach nie odbiegaj\u0105 tematycznie od prezentowanej \u00f3wcze\u015bnie wyk\u0142adni politycznej. We wszystkich epokach historycznych wyeksponowano polskie w\u0105tki w przesz\u0142o\u015bci ZZiP, pocz\u0105wszy od uto\u017csamienia kultury \u0142u\u017cyckiej z kultur\u0105 prapolsk\u0105, przez \u015bredniowieczne podboje Piast\u00f3w oraz podkre\u015blenie utraty tych teren\u00f3w na rzecz Niemiec. Wykazywano przy tym, \u017ce w pa\u0144stwie niemieckim tereny te by\u0142y niewystarczaj\u0105co zaludnione i eksploatowane, a ich powr\u00f3t do Polski i szybkie zagospodarowanie jest oczywistym dowodem na ich odwieczn\u0105 polsko\u015b\u0107. Prze\u015bwiadczenie to mia\u0142y potwierdza\u0107 tak\u017ce liczby \u2013 dane statystyczne oraz wykresy prezentuj\u0105ce u\u0142omno\u015b\u0107 tych ziem w niemieckim organizmie pa\u0144stwowym oraz trwa\u0142e zwi\u0105zki z Polsk\u0105, czego dowodzi\u0107 mia\u0142a np. du\u017ca liczba student\u00f3w z ZZiP na UJ czy stosunki etniczne wskazuj\u0105ce na du\u017c\u0105 liczb\u0119 mieszka\u0144c\u00f3w pochodzenia polskiego.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4-5<\/strong>. Materia\u0142y na WZO (IZ. Dok. V-86)<\/p>\r\n

Przechowywane materia\u0142y obejmuj\u0105 wiele zagadnie\u0144, nie tylko stricte<\/em> historycznych, ale tak\u017ce z dziedziny sztuki, architektury, zagadnie\u0144 j\u0119zykowych oraz narodowo\u015bciowych. Interesuj\u0105cym zabiegiem by\u0142o stworzenie biogram\u00f3w wybitnych \u201epolskich\u201d autor\u00f3w pochodz\u0105cych z ZZiP.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 6-7<\/strong>. Materia\u0142y na WZO (IZ. Dok. V-86)<\/p>\r\n

W dokumentach opr\u00f3cz materia\u0142\u00f3w bezpo\u015brednio przeznaczonych na wystaw\u0119 znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce dwie wersje ksi\u0105\u017cki przygotowanej przez PZZ \u201eZiemia Pokoju\u201d (Pozna\u0144 1948). Ksi\u0105\u017cka zosta\u0142a wydana tu\u017c przed otwarciem WZO, a w archiwum IZ znalaz\u0142a si\u0119 wersja z poprawkami cenzora, kt\u00f3ry nani\u00f3s\u0142 kilka uwag, ale ostatecznie dopu\u015bci\u0142 publikacj\u0119 do druku, oraz makieta ksi\u0105\u017cki z oryginalnymi fotografiami i propozycj\u0105 ich rozmieszczenia. Tekst zaakceptowany przez cenzora jest to\u017csamy z opublikowanym, makieta zdj\u0119\u0107 r\u00f3\u017cni si\u0119 nieznacznie od wersji publikowanej. Dzi\u0119ki zachowanym materia\u0142om wiadomo tak\u017ce, \u017ce planowany na etapie projektowania ksi\u0105\u017cki nak\u0142ad, wynosz\u0105cy 25 tys. egzemplarzy, na prze\u0142omie kilku miesi\u0119cy wzr\u00f3s\u0142 do 100 tys., co mog\u0142o by\u0107 zwi\u0105zane z planowan\u0105 wystaw\u0105 wroc\u0142awsk\u0105.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 8-10<\/strong>. Fragment maszynopisu ksi\u0105\u017cki \u201eZiemia Pokoju\u201d z uwagami cenzorskimi \u00a0(IZ. Dok. V-86)<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 11-12<\/strong>. Fragment makiety ksi\u0105\u017cki \u201eZiemia Pokoju\u201d (IZ. Dok. V-86, t. 2)<\/p>\r\n

Prezentowane materia\u0142y pozwalaj\u0105 prze\u015bledzi\u0107 ewolucj\u0119 pierwotnych za\u0142o\u017ce\u0144 wystawy oraz skal\u0119 i rozmach podj\u0119tych dzia\u0142a\u0144. Zachowano prawie 400 stron maszyno- i r\u0119kopis\u00f3w przygotowanych tekst\u00f3w, kt\u00f3re jak wiemy nie s\u0105 ich wersj\u0105 ostateczn\u0105. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich nie jest datowana, najstarszy ustalony maszynopis pochodzi z listopada 1945 r. W\u015br\u00f3d autor\u00f3w znale\u017ali si\u0119 uznani w\u00f3wczas profesorowie, ale tak\u017ce pracownicy bibliotek i instytut\u00f3w naukowych oraz historycy dopiero rozpoczynaj\u0105cy swoje kariery. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 historyczna stanowi\u0142a jedynie fragment wielkiego przedsi\u0119wzi\u0119cia, jakim by\u0142a Wystawa Ziem Odzyskanych. Odnios\u0142a ona niekwestionowany sukces dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu pracy \u015brodowisk tw\u00f3rczych, naukowych i przede wszystkim urbanistycznych. Wielka manifestacja propagandowych tez podana w przyst\u0119pnej i innowacyjnej formie sta\u0142a si\u0119 wa\u017cnym wydarzeniem nie tylko dla w\u0142adzy, kt\u00f3ra osi\u0105gn\u0119\u0142a sw\u00f3j cel, ale tak\u017ce dla mieszka\u0144c\u00f3w Wroc\u0142awia i Ziem Zachodnich.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 38\/2023: Materia\u0142y robocze do <\/a>Wystawy Ziem Odzyskanych<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Od 21 lipca do 31 pa\u017adziernika 1948 r., dok\u0142adnie przez 100 dni, we Wroc\u0142awiu dost\u0119pna by\u0142a dla zwiedzaj\u0105cych imponuj\u0105cych rozmiar\u00f3w Wystawa Ziem Odzyskanych. Celem wystawy by\u0142o [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":1586,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[141,8,140,138,139],"class_list":["post-1576","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-cenzura","tag-propaganda","tag-wroclaw","tag-wystawa-ziem-odzyskanych","tag-ziemie-odzyskane"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1576","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1576"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1576\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1590,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1576\/revisions\/1590"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1586"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1576"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1576"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1576"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}