{"id":1501,"date":"2022-08-26T12:00:44","date_gmt":"2022-08-26T10:00:44","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1501"},"modified":"2022-08-26T14:05:11","modified_gmt":"2022-08-26T12:05:11","slug":"kongres-polakow-w-berlinie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2022\/08\/26\/kongres-polakow-w-berlinie\/","title":{"rendered":"Materia\u0142y pami\u0105tkowe
z Kongresu Polak\u00f3w w Berlinie"},"content":{"rendered":"\r\n

W obliczu zaostrzaj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142a\u0144 antypolskich w Niemczech ko\u0144ca lat 30. XX w., w\u0142adze Zwi\u0105zku Polak\u00f3w w Niemczech (ZPwN) postanowi\u0142y zamanifestowa\u0107 swoje znaczenie i liczebno\u015b\u0107 zwo\u0142uj\u0105c I Kongres Polak\u00f3w w Niemczech. W spotkaniu, kt\u00f3re odby\u0142o si\u0119 6 marca 1938 r. w reprezentacyjnym gmachu Theater des Volkes <\/em>w Berlinie, wzi\u0119\u0142o udzia\u0142 ok. 5 tys. Polak\u00f3w z ca\u0142ych Niemiec.<\/p>\r\n

ZPwN powsta\u0142 27 sierpnia 1922 r. i sta\u0142 si\u0119 organizacj\u0105 naczeln\u0105 skupiaj\u0105c\u0105 istniej\u0105ce ju\u017c wcze\u015bniej organizacje regionalne, zrzeszaj\u0105ce obywateli Niemiec narodowo\u015bci polskiej. I Kongres by\u0142 najwi\u0119kszym zjazdem, jaki odby\u0142 si\u0119 pod auspicjami ZPwN, a jego uczestnicy wspominali osza\u0142amiaj\u0105ce wr\u0119cz wra\u017cenie, jakie robi\u0142 widok olbrzymiej rzeszy Polak\u00f3w zgromadzonych w tym samym czasie w jednym miejscu. Cz\u0119\u015b\u0107 przyby\u0142ych delegat\u00f3w nie zmie\u015bci\u0142a si\u0119 w sali Theater des Volkes.<\/em> Wobec atmosfery panuj\u0105cej w\u00f3wczas<\/p>\r\n

w Niemczech uzasadnione wydawa\u0142y si\u0119 obawy organizator\u00f3w zwi\u0105zane z niezak\u0142\u00f3conym przebiegiem spotkania. Kongres jednak przebieg\u0142 bez wi\u0119kszych przeszk\u00f3d, a jego najtrwalszym osi\u0105gni\u0119ciem sta\u0142y si\u0119 uchwalone na zako\u0144czenie \u201ePrawdy Polak\u00f3w\u201d, stanowi\u0105ce swoisty dekalog Polak\u00f3w w Niemczech.<\/p>\r\n

\"\"Fot. 1.<\/strong> Prawdy Polak\u00f3w<\/p>\r\n

Pretekstem do zwo\u0142ania Kongresu by\u0142a 15. rocznica powstania ZPwN. Sam proces przygotowania tak du\u017cego przedsi\u0119wzi\u0119cia przebieg\u0142 niezwykle szybko i sprawnie. Pierwsze decyzje o zwo\u0142aniu Kongresu zapad\u0142y w grudniu 1937 r. W styczniu i lutym przeprowadzono przygotowania we wszystkich dzielnicach ZPwN, a nad ca\u0142o\u015bci\u0105 prac zwi\u0105zanych z organizacj\u0105 czuwa\u0142o powo\u0142ane w styczniu Biuro Kongresowe, kt\u00f3ry tworzyli dzia\u0142acze ZPwN i dzia\u0142aj\u0105cej w ramach Zwi\u0105zku Centrali Prasowej.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 2.<\/strong> Centrala Prasowa 1937 r. Na zdj\u0119ciu widoczni: Marian Kamil Dziewanowski, Edmund Kaczmarek, Ludomir Kapczy\u0144ski, Edward Kmiecik, Edmund Osma\u0144czyk, Wilhelm Poloczek<\/p>\r\n

G\u0142\u00f3wnym celem organizator\u00f3w Kongresu by\u0142o zamanifestowanie obecno\u015bci i liczebno\u015bci ZPwN. W obliczu zagro\u017cenia likwidacj\u0105 Zwi\u0105zku przez w\u0142adze niemieckie, planowano jak najszerzej nag\u0142o\u015bni\u0107 sytuacj\u0119 Polak\u00f3w w Niemczech oraz dzia\u0142alno\u015b\u0107 samego Zwi\u0105zku, licz\u0105c na to, \u017ce wp\u0142yw na opini\u0119 publiczn\u0105 powstrzyma zakusy rz\u0105dz\u0105cych. W zwi\u0105zku z tym Centrala Prasowa przygotowa\u0142a szereg materia\u0142\u00f3w, poczynaj\u0105c od plakietek i kart uczestnictwa przez informacje prasowe czy okoliczno\u015bciowe wydawnictwa. Teczki z materia\u0142ami kongresowymi zosta\u0142y przekazane uczestnicz\u0105cym w spotkaniu dziennikarzom ju\u017c na dworcu w Berlinie. Znajdowa\u0142y si\u0119 w nich egzemplarze okazowe polskich dziennik\u00f3w, broszury wydane z okazji Kongresu: \u201ePolactwo walcz\u0105ce\u201d, \u201ePolskie Gimnazjum w Kwidzynie\u201d oraz \u201eObrazki z \u017cycia Sp\u00f3\u0142dzielni Polskich w Niemczech\u201d, a tak\u017ce nuty i teksty zwi\u0105zkowych pie\u015bni\u00a0 oraz kongresowe materia\u0142y promocyjne \u2013 poczt\u00f3wki, znaczki, chor\u0105giewki i dodatki ilustrowane. Po zako\u0144czeniu Kongresu dziennikarze dodatkowo otrzymali Biuletyn Biura Kongresowego z tekstami przem\u00f3wie\u0144, a wieczorem Biuro udost\u0119pnia\u0142o ch\u0119tnym zdj\u0119cia z wydarzenia.<\/p>\r\n

W archiwum Instytutu Zachodniego znajduj\u0105 si\u0119 materia\u0142y Przemys\u0142awa Warmi\u0144skiego (sygn. IZ Dok. V-442), kt\u00f3ry uczestniczy\u0142 w Kongresie jako \u201eprzyjaciel Centrali Prasowej\u201d. Przemys\u0142aw Warmi\u0144ski nie by\u0142 cz\u0142onkiem ZPwN, ale jego sympatykiem. Po zako\u0144czeniu kariery sportowej (sukcesy osi\u0105ga\u0142 w tenisie ziemnym) zosta\u0142 dziennikarzem i w latach 1937-1938 by\u0142 berli\u0144skim korespondentem polskiej prasy. W\u015br\u00f3d materia\u0142\u00f3w przechowywanych<\/p>\r\n

w archiwum Instytutu Zachodniego znajduje si\u0119 ksi\u0119ga w p\u0142\u00f3ciennej oprawie, po\u015bwi\u0119cona Kongresowi, z wyt\u0142oczonymi na grzbiecie literami CP, co pozwala zak\u0142ada\u0107, \u017ce jest to materia\u0142 wewn\u0119trzny Centrali Prasowej.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 3.<\/strong> Materia\u0142y Przemys\u0142awa Warmi\u0144skiego<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 4<\/strong>. Przemys\u0142aw Warmi\u0144ski<\/p>\r\n

Do oprawy ksi\u0119gi przytwierdzony jest metalowy znaczek \u2013 plakietka kongresowa, wybity specjalnie na Kongres i rozdawany jego uczestnikom. Plakietka wykonana zosta\u0142a wed\u0142ug projektu Ludomira Kapczy\u0144skiego i przedstawia Polaka trzymaj\u0105cego sztandar ze znakiem Rod\u0142a.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\u00a0Fot. 5.<\/strong> Plakietka kongresowa<\/p>\r\n

O tym, \u017ce materia\u0142y nale\u017ca\u0142y do P. Warmi\u0144skiego i o charakterze jego uczestnictwa w Kongresie, \u015bwiadczy przymocowana na wewn\u0119trznej stronie oprawy naklejka na walizk\u0119, wydana specjalnie dla uczestnik\u00f3w Kongresu. Naklejki te otrzymywali wszyscy bior\u0105cy udzia\u0142 w Kongresie, co mia\u0142o im u\u0142atwia\u0107 rozpoznawanie si\u0119 i nawi\u0105zywanie kontakt\u00f3w miedzy sob\u0105 ju\u017c w trakcie podr\u00f3\u017cy.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

\u00a0Fot. 6.<\/strong> Naklejka na walizk\u0119 P. Warmi\u0144skiego<\/p>\r\n

Poniewa\u017c materia\u0142y Warmi\u0144skiego nie by\u0142y przeznaczone dla dziennikarzy, ich zawarto\u015b\u0107 r\u00f3\u017cni si\u0119 od materia\u0142\u00f3w kongresowych. Z okoliczno\u015bciowych wydawnictw w poszycie znajduj\u0105 si\u0119 trzy numery \u201ePolaka w Niemczech\u201d z 1938 r., broszura \u201ePolactwo Walcz\u0105ce\u201d oraz \u201ePrzewodnik Kongresowy\u201d.<\/p>\r\n

32-stronicowy \u201ePrzewodnik Kongresowy\u201d zawiera\u0142 wszystkie najwa\u017cniejsze informacje organizacyjne, takie jak program, topografia i spis niezb\u0119dnych telefon\u00f3w. Co ciekawe, informacje organizacyjne zosta\u0142y uzupe\u0142nione o sekcj\u0119 \u201eJak sobie radzi\u0107 w r\u00f3\u017cnych wypadkach\u201d informuj\u0105c\u0105, co zrobi\u0107 w sytuacjach nadzwyczajnych \u2012 pob\u0142\u0105dzenia, zgubienia rzeczy, choroby czy te\u017c instrukcj\u0119, jak korzysta\u0107 z poczty czy telefonu.<\/p>\r\n

Na podstawie materia\u0142\u00f3w do\u0142\u0105czonych do pierwotnego poszytu mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ksi\u0119ga mia\u0142a charakter pami\u0105tkowy. Wewn\u0105trz znajduj\u0105 si\u0119 fotografie wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w P. Warmi\u0144skiego z Centrali Prasowej, ale tak\u017ce ich podpisy zebrane pod zdj\u0119ciem.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 7.<\/strong> Podpisy cz\u0142onk\u00f3w Centrali Prasowej<\/p>\r\n

Wklejone do ksi\u0119gi zosta\u0142y tak\u017ce druki ulotne \u2013 lu\u017any afisz z przyj\u0119tymi na Kongresie \u201ePrawdami Polak\u00f3w\u201d oraz karta uczestnictwa w Kongresie. Dzi\u0119ki kartom uczestnictwa rozdanym wszystkim osobom uczestnicz\u0105cym w spotkaniu i nadanym im numerom Biuro Kongresowe w ka\u017cdej chwili dysponowa\u0142o niezb\u0119dnymi informacjami, co pozwala\u0142o na szybkie zweryfikowanie, gdzie dana osoba jest zakwaterowana, sk\u0105d przyby\u0142a czy jest uczestnikiem czy go\u015bciem. Karty r\u00f3\u017cni\u0142y si\u0119 kolorami zale\u017cnie od dzielnicy, z kt\u00f3rej przybywali uczestnicy. Wst\u0119p na sal\u0119 obrad mo\u017cliwy by\u0142 wy\u0142\u0105cznie za okazaniem karty.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 8.<\/strong> Karta uczestnictwa w Kongresie<\/p>\r\n

Dla organizator\u00f3w bardzo wa\u017cnym aspektem by\u0142 jak najszerszy rozg\u0142os medialny tego wydarzenia. W porozumieniu ze stacj\u0105 radiow\u0105 Deutschlandsender<\/em>, dzia\u0142aj\u0105c\u0105 w Berlinie, planowano nagranie ca\u0142o\u015bci obrad. Przedstawiciele niemieckiej rozg\u0142o\u015bni sabotowali jednak nagrania, pojawiaj\u0105c si\u0119 na Kongresie z du\u017cym op\u00f3\u017anieniem, a nast\u0119pnie og\u0142aszaj\u0105c brak nagrania z powodu problem\u00f3w technicznych. Ca\u0142o\u015b\u0107 obrad utrwalono za pomoc\u0105 sprz\u0119tu rozstawionego nielegalnie przez organizator\u00f3w, a po tygodniu wydano pi\u0119ciop\u0142ytowy album z nagraniami. Przebieg Kongresu zosta\u0142 tak\u017ce szczeg\u00f3\u0142owo opisany w specjalnym numerze \u201ePolaka w Niemczech\u201d, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w kwietniu 1938 r. Na ponad 140 stronach opr\u00f3cz tekst\u00f3w przem\u00f3wie\u0144, obszernej dokumentacji fotograficznej oraz szczeg\u00f3\u0142owej kroniki dzia\u0142a\u0144 organizacyjnych, zamieszczono w nim tak\u017ce korespondencj\u0119 przes\u0142an\u0105 z okazji Kongresu przez organizacje partnerskie czy wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ce.<\/p>\r\n

\"\"<\/p>\r\n

Fot. 9.<\/strong> Fragment rubryki „\u017byczenia nades\u0142ane Ludowi Polskiemu w Niemczech na pierwszy Kongres” ze specjalnego numeru „Polaka w Niemczech”<\/p>\r\n

Obrady otworzy\u0142o przem\u00f3wienie prezesa ZPwN ks. dr. Boles\u0142awa Doma\u0144skiego \u201ePolsko\u015b\u0107 istot\u0105 duszy Polaka\u201d, a zamkn\u0119\u0142o przem\u00f3wienie sekretarza generalnego ZPwN dr. Jana Kaczmarka \u201eSpo\u0142eczne si\u0142y Polactwa\u201d. Po jego wyst\u0105pieniu og\u0142oszono \u201ePi\u0119\u0107 Prawd Polak\u00f3w\u201d, kt\u00f3re zosta\u0142y przez uczestnik\u00f3w przyj\u0119te, a nast\u0119pnie rozpropagowane w prasie i radiu. W trakcie Kongresu prezesom pi\u0119ciu dzielnic ZPwN przyznano Odznaki Wiary i Wytrwania, kt\u00f3rymi p\u00f3\u017aniej uhonorowano wszystkich cz\u0142onk\u00f3w organizacji z 15-letnim sta\u017cem.<\/p>\r\n

Organizacja Kongresu Polak\u00f3w w zag\u0119szczaj\u0105cej si\u0119 atmosferze politycznej by\u0142a pewnym wyzwaniem. Manifestacja polsko\u015bci w 1938 r. z jednej strony pozwoli\u0142a ZPwN zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na pogarszaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119 Polak\u00f3w w Niemczech, z drugiej \u2012 zwyk\u0142ym jego cz\u0142onkom pokaza\u0142a znaczenie i wielko\u015b\u0107 Zwi\u0105zku. Jednocze\u015bnie na arenie mi\u0119dzynarodowej zgoda na tak wielk\u0105 manifestacj\u0119 w centrum Berlina pos\u0142u\u017cy\u0142a Niemcom za dow\u00f3d liberalnej polityki wobec mniejszo\u015bci. Po wybuchu II wojny \u015bwiatowej dzia\u0142acze ZPwN stali si\u0119 jednym z pierwszych cel\u00f3w prze\u015bladowa\u0144 Gestapo. 7 wrze\u015bnia 1939 r. dzia\u0142alno\u015b\u0107 ZPwN zosta\u0142a zawieszona, a w lutym 1940 r. Zwi\u0105zek uleg\u0142 likwidacji.<\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 35\/2022: Materia\u0142y pami\u0105tkowe Kongresu Polak\u00f3w w Berlinie<\/a>.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W obliczu zaostrzaj\u0105cych si\u0119 dzia\u0142a\u0144 antypolskich w Niemczech ko\u0144ca lat 30. XX w., w\u0142adze Zwi\u0105zku Polak\u00f3w w Niemczech (ZPwN) postanowi\u0142y zamanifestowa\u0107 swoje znaczenie i liczebno\u015b\u0107 zwo\u0142uj\u0105c [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":7,"featured_media":1507,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[133,131,134,132],"class_list":["post-1501","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-berlin","tag-kongres-polakow","tag-przemyslaw-warminski","tag-zwiazek-polakow-w-niemczech"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/7"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1501"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1529,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1501\/revisions\/1529"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1507"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}