{"id":1392,"date":"2021-11-25T10:10:54","date_gmt":"2021-11-25T09:10:54","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1392"},"modified":"2021-11-26T09:28:58","modified_gmt":"2021-11-26T08:28:58","slug":"aktion-saybusch-nr-31-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2021\/11\/25\/aktion-saybusch-nr-31-2021\/","title":{"rendered":"\u201eAktion Saybusch\u201d w obiektywie J\u00f3zefa Macikowskiego"},"content":{"rendered":"\r\n

 <\/p>\r\n\r\n

Mi\u0119dzy wrze\u015bniem 1940 r. a styczniem 1941 r. niemieckie w\u0142adze administracyjne i policyjne przeprowadzi\u0142y szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 wysiedle\u0144cz\u0105 polskiej ludno\u015bci. Wysiedleniem obj\u0119to obszar powiatu \u017cywieckiego, z kt\u00f3rego deportowano \u0142\u0105cznie ponad 20 tys. os\u00f3b. \u201eAktion Saybusch\u201d \u2013 pol. \u201eAkcja \u017bywiec\u201d, by\u0142a najwi\u0119kszym tego typu przedsi\u0119wzi\u0119ciem przeprowadzonym przez niemieckiego okupanta na obszarze g\u00f3rno\u015bl\u0105skim.\u00a0<\/p>\r\n

Wysiedlonych z 35 \u017cywieckich wsi deportowano do Generalnego Gubernatorstwa oraz do po\u0142o\u017conych w obr\u0119bie tego samego powiatu maj\u0105tk\u00f3w rolnych, na kt\u00f3rych Polacy pracowali w charakterze przymusowej si\u0142y roboczej. Wysiedlenia Polak\u00f3w z \u017bywiecczyzny by\u0142y cz\u0119\u015bci\u0105 planu germanizacji teren\u00f3w przy\u0142\u0105czonych do III Rzeszy. W skonfiskowanych polskich gospodarstwach osiedlono, niemal natychmiast po wysiedleniu dotychczasowych w\u0142a\u015bcicieli, ok. 4 tys. niemieckich osadnik\u00f3w sprowadzonych z Galicji Wschodniej i Bukowiny. Za koordynacj\u0119 transportu kolejowego odpowiada\u0142 m.in. Adolf Eichmann, pe\u0142ni\u0105cy w\u00f3wczas obowi\u0105zki szefa referatu IV B 4 \u201eEmigracja i ewakuacja”, w\u00a0 G\u0142\u00f3wnym Urz\u0119dzie\u00a0 Bezpiecze\u0144stwa Rzeszy (RSHA).\u00a0<\/p>\r\n

W zbiorach fotograficznych Instytutu Zachodniego pod sygnatur\u0105 IZ Dok. IV-17 znajduje si\u0119 album przedstawiaj\u0105cy przebieg wydarze\u0144, jakie mia\u0142y miejsce w \u017bywcu w latach 1940-1941. Autorem tej niezwykle cennej pami\u0105tki jest J\u00f3zef Macikowski ps. \u201eJa\u015bko\u201d (1898-1962), cz\u0142onek Armii Krajowej, kt\u00f3ry, nierzadko z nara\u017ceniem \u017cycia, dokumentowa\u0142 nazistowsk\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 na terenie \u017bywiecczyzny.\u00a0<\/p>\r\n

Sporz\u0105dzony przez Macikowskiego album zawiera 22 fotografie, opatrzone autorskim komentarzem, dotycz\u0105cym przebiegu uwiecznionych wydarze\u0144. Macikowski wykona\u0142 zdj\u0119cia na zlecenie Zwi\u0105zku Walki Zbrojnej (ZWZ) w latach 1940-1941, z zamiarem dokumentacji zbrodni dokonywanych na ludno\u015bci polskiej. Zduplikowany komplet fotografii mia\u0142 zosta\u0107 r\u00f3wnie\u017c wys\u0142any do Londynu. Warto zaznaczy\u0107, \u017ce sam album powsta\u0142 ju\u017c po wydarzeniach \u201eAktion Saybusch\u201d, w 1947 r.<\/p>\r\n

Tematyka fotografii obejmuje nast\u0119puj\u0105ce, kluczowe zagadnienia: wysiedlenie Polak\u00f3w, osiedlenie niemieckich osadnik\u00f3w, represje na Polakach w \u017bywcu oraz obchodzone w 1941 r. do\u017cynki, wie\u0144cz\u0105ce proces wysiedle\u0144 na \u017bywiecczy\u017anie.\u00a0<\/p>\r\n

Zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce przemarsz ludno\u015bci polskiej z punktu zbiorczego w \u017bywcu na stacj\u0119 kolejow\u0105 zosta\u0142y wykonane z ukrycia, co potwierdza autor w swoim komentarzu. Zachowane w albumie trzyna\u015bcie zdj\u0119\u0107 z akcji wysiedle\u0144czej przedstawia ludno\u015b\u0107 z \u017bywiecczyzny podczas marszu na stacj\u0119 kolejow\u0105. Ka\u017cda osoba niesie na plecach du\u017cy worek, w kt\u00f3rym musia\u0142a zmie\u015bci\u0107 sw\u00f3j dobytek \u2013 wa\u017c\u0105cy nie wi\u0119cej ni\u017c przydzia\u0142owe 20-25 kg. W\u015br\u00f3d wysiedlonych s\u0105 tak\u017ce ma\u0142e dzieci \u2013 te z kolei id\u0105 bez pakunk\u00f3w, boso. Nad sprawnym przebiegiem przemarszu czuwa niemiecki policjant.\u00a0<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Fot. 1.<\/strong> \u017bywiec 1940 r. Wysiedlenie<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Jak podaje Macikowski, pierwsze wysiedlenia mia\u0142y miejsce we wrze\u015bniu 1940 r. i odbywa\u0142y si\u0119 w nocy lub nad ranem. Przeznaczon\u0105 do wysiedlenia wie\u015b otaczano kordonem policji oraz cz\u0142onk\u00f3w SS i NSDAP. W atmosferze terroru kazano mieszka\u0144com opuszcza\u0107 swoje domy. Na spakowanie dobytku dawano 10-15 minut czasu.<\/p>\r\n

Dopuszczalny limit dozwolonych do zabrania rzeczy, tj. drobne wyposa\u017cenie, kompletne ubranie i koce, wynosi\u0142 20-25 kg na osob\u0119, co mie\u015bci\u0142o si\u0119 w jednym worku. Ponadto wysiedle\u0144cy mogli zabra\u0107 ze sob\u0105 zapas jedzenia na oko\u0142o 3 dni.<\/p>\r\n

Wysiedleni ze swoich domostw Polacy byli nast\u0119pnie przewo\u017ceni pod eskort\u0105 do punkt\u00f3w zbiorczych, gdzie nast\u0119powa\u0142a szczeg\u00f3\u0142owa rewizja osobista oraz kontrola zabranego mienia. Cenniejsze przedmioty tj. bi\u017cuteria czy zegarki, by\u0142y rekwirowane, a w zamian wysiedleni otrzymywali symboliczn\u0105 kwot\u0119 20 z\u0142. W tym samym czasie nast\u0119powa\u0142a selekcja os\u00f3b zdolnych do pracy – m\u0142odych i silnych kierowano na roboty do Rzeszy. Co istotne, nie wszystkie wysiedlenia by\u0142y zaskoczeniem dla lokalnej ludno\u015bci. Poinformowani przez organizacje podziemne o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 akcji, mieszka\u0144cy szybko pozbywali si\u0119 dobytku, ukrywali go lub oddawali na przechowanie.\u00a0<\/p>\r\n

Wysiedleniem obj\u0119to zar\u00f3wno w\u0142a\u015bcicieli dzia\u0142ek rolnych, jak i mieszka\u0144c\u00f3w nale\u017c\u0105cej do lokalnej elity i inteligencji. Na kartach albumu Macikowski opisuje przebieg akcji wysiedlenia, a tak\u017ce losy hrabiostwa Karola i Alicji Habsburg\u00f3w, kt\u00f3rych dobra wraz z browarem i zamkiem zosta\u0142y skonfiskowane przez Niemc\u00f3w.<\/p>\r\n

Niewiele miejsca w albumie Macikowski po\u015bwi\u0119ci\u0142 kwestii nowych mieszka\u0144c\u00f3w przymusowo osiedlonych w opuszczonych gospodarstwach. Byli to niemieccy rolnicy pochodz\u0105cy z Galicji Wschodniej i Wo\u0142ynia. W my\u015bl nazistowskiej propagandy, niemieccy osadnicy mieli dokona\u0107 ponownej germanizacji \u017bywiecczyzny, kt\u00f3ra w mniemaniu Niemc\u00f3w, by\u0142a praniemiecka, lecz u\u017cytkowana (w niew\u0142a\u015bciwy spos\u00f3b) przez Polak\u00f3w. Co ciekawe, Macikowski zaznacza w swoim komentarzu, \u017ce \u201cHadziaje\u201d, jak ich okre\u015bla, nie byli Niemcami ani nawet nie znali niemieckiego: byli raczej ludno\u015bci\u0105 o mieszanym pochodzeniu.\u00a0<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Fot. 2.<\/strong> Rajcza 1940 r. Przyjazd kolonist\u00f3w niemieckich<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Na kartach albumu Macikowski opisuje r\u00f3wnie\u017c losy ludno\u015bci polskiej, kt\u00f3ra nie zosta\u0142a wytypowana do wysiedlenia. Autor wymienia prac\u0119 u osadnik\u00f3w i represje dnia powszedniego oraz zwi\u0105zane z tym ograniczenia w przestrzeni publicznej (tj. zakaz wst\u0119pu na tereny rekreacyjne czy zakaz u\u017cywania j\u0119zyka polskiego).\u00a0<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Fot. 3.<\/strong> \u201ePolakom na boisko pod kar\u0105 wst\u0119p wzbroniony\u201d<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Fot. 4.<\/strong> \u201eTen, kto m\u00f3wi po polsku jest naszym wrogiem\u201d<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

W 1941 r. zako\u0144czono akcj\u0119 wysiedle\u0144cz\u0105 Polak\u00f3w oraz osiedlanie nowo przyby\u0142ej ludno\u015bci. Zwie\u0144czeniem ca\u0142ej skomplikowanej operacji by\u0142y zorganizowane jesieni\u0105 w \u017bywcu do\u017cynki. Na t\u0119 okazj\u0119 udekorowano miasto i zaproszono niemieckich dygnitarzy, z gauleiterem Fritzem Brachtem na czele. Zdj\u0119cia z albumu Macikowskiego prezentuj\u0105 oflagowany \u017cywiecki ratusz oraz zniszczon\u0105 w przeddzie\u0144 uroczysto\u015bci do\u017cynkowych przez cz\u0142onk\u00f3w Hitlerjugend\u00a0 figur\u0119 \u015bw. Jana. Album zamyka zdj\u0119cie przedstawiaj\u0105ce udekorowan\u0105 na do\u017cynki ulic\u0119 w \u017bywcu.<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\"\"Fot. 5.<\/strong> \u017bywiec 1941 r. Do\u017cynki<\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

Dokumentacja fotograficzno-reporterska J\u00f3zefa Macikowskiego, jak r\u00f3wnie\u017c zachowane w archiwach niemieckie dokumenty administracyjne i graficzne, umo\u017cliwiaj\u0105 odtworzenie przebiegu \u201eAktion Saybusch\u201d, kt\u00f3ra mia\u0142a stanowi\u0107 modelowy przyk\u0142ad wzorcowej koordynacji wsp\u00f3\u0142pracy si\u0142 administracyjnych, militarnych i transportowych. Fotografie zawarte w albumie J\u00f3zefa Macikowskiego zosta\u0142y udost\u0119pnione szerszemu gronu odbiorc\u00f3w za spraw\u0105 publikacji Miros\u0142awa Sikory Niszczy\u0107, by tworzy\u0107. Germanizacja \u017bywiecczyzny przez narodowosocjalistyczne Niemcy 1939-1944\/45<\/em> (2010) oraz Aktion Saybusch. Wysiedlenie mieszka\u0144c\u00f3w \u017bywiecczyzny przez okupanta niemieckiego 1940\u20131941<\/em> (wsp\u00f3\u0142praca z Monik\u0105 Bortlik-D\u017awierzy\u0144sk\u0105, 2010), w kt\u00f3rych autor wykorzysta\u0142 wybrany materia\u0142 fotograficzny do wzbogacenia swoich publikacji. Opr\u00f3cz Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ, fotografie autorstwa J\u00f3zefa Macikowskiego znajduj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w zbiorach archiwalnych Instytutu Pami\u0119ci Narodowej oraz w kolekcji Muzeum Miejskiego w \u017bywcu. \u00a0<\/p>\r\n

Wysiedleni Polacy zacz\u0119li powraca\u0107 na \u017bywiecczyzn\u0119 zaraz po zako\u0144czeniu wojny. Zastane przez nich gospodarstwa w du\u017cej mierze nie nadawa\u0142y si\u0119 do ponownego zamieszkania: zniszczone i ograbione z mebli i sprz\u0119t\u00f3w domowych, stanowi\u0142y zachowany dow\u00f3d po\u015bpiesznej ucieczki niedawnych lokator\u00f3w, ewakuowanych w g\u0142\u0105b Rzeszy jeszcze w styczniu 1945 r.\u00a0<\/p>\r\n

\r\n

\u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\r\n

Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 31\/2021: „Aktion Saybusch” w obiektywie J\u00f3zefa Macikowskiego.<\/a><\/p>\r\n

 <\/p>\r\n

\r\n

 <\/p>\r\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Mi\u0119dzy wrze\u015bniem 1940 r. a styczniem 1941 r. niemieckie w\u0142adze administracyjne i policyjne przeprowadzi\u0142y szeroko zakrojon\u0105 akcj\u0119 wysiedle\u0144cz\u0105 polskiej ludno\u015bci. Wysiedleniem obj\u0119to obszar powiatu \u017cywieckiego, [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":6,"featured_media":1405,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[116,117,119,87,118],"class_list":["post-1392","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-aktion-saybusch","tag-album","tag-gorny-slask","tag-wysiedlenia","tag-zywiec"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1392","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/6"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1392"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1392\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1420,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1392\/revisions\/1420"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1405"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1392"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1392"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1392"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}