{"id":1274,"date":"2021-05-21T11:34:23","date_gmt":"2021-05-21T09:34:23","guid":{"rendered":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/?p=1274"},"modified":"2021-05-24T10:11:17","modified_gmt":"2021-05-24T08:11:17","slug":"iskra-dog_szyfry-nr-30-2021","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/2021\/05\/21\/iskra-dog_szyfry-nr-30-2021\/","title":{"rendered":"Od Cezara przez Sanatorium do Sobieskiego, czyli szyfry w protoko\u0142ach akcji \u201eIskra-Dog\u201d"},"content":{"rendered":"

W tek\u015bcie opisano \u2012 dot\u0105d niepublikowane \u2012 parametry szyfru u\u017cytego do utajnienia protoko\u0142\u00f3w zebranych pod koniec II wojny \u015bwiatowej podczas akcji \u201eIskra-Dog\u201d. Odkryto je dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu do\u015bwiadcze\u0144 autora z zakresu (do\u015b\u0107 prostych) metod szyfrowania z danymi zawartymi w protoko\u0142ach akcji \u201eIskra-Dog\u201d (danymi niejawnymi oraz ujawnionymi przez Edwarda Serwa\u0144skiego). W po\u0142\u0105czeniu z wynikami kwerendy na temat szyfr\u00f3w u\u017cywanych przez AK podczas II wojny \u015bwiatowej oraz z wynikami w\u0142asnej analizy materia\u0142\u00f3w dost\u0119pnych w dokumentach zgromadzonych w Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ \u2012 umo\u017cliwi\u0142o to odtworzenie metody i klucza szyfrowania u\u017cywanych podczas akcji \u201eIskra-Dog\u201d.<\/p>\n

Mimo kilku publikacji\u00a0 (E. Serwa\u0144ski, I. Trawi\u0144ska, Zbrodnia niemiecka w Warszawie. 1944 r. Zeznania-zdj\u0119cia<\/em>, Documenta Occupationis t. II<\/a>, Pozna\u0144 1946; E. Serwa\u0144ski, Dulag 121 <\/em>\u2012<\/em> Pruszk\u00f3w: sierpie\u0144-pa\u017adziernik 1944 roku<\/em>, Pozna\u0144 1946; E. Serwa\u0144ski, \u017bycie w powsta\u0144czej Warszawie: sierpie\u0144-wrzesie\u0144 1944. Relacje, dokumenty<\/em>, Warszawa 1965.) dotycz\u0105cych tych protoko\u0142\u00f3w i zawartych w nich informacji (cz\u0119\u015bciowo rozszyfrowanych przez inicjatora akcji prof. E. Serwa\u0144skiego oraz jego wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w) \u2012 dot\u0105d nie by\u0142a publicznie znana ani metoda, ani klucz ich szyfrowania. To w\u0142a\u015bnie odkrycie tych fakt\u00f3w jest g\u0142\u00f3wnym osi\u0105gni\u0119ciem niniejszego opracowania. Niejako konsekwencj\u0105 czy dodatkow\u0105 korzy\u015bci\u0105 jest odszyfrowanie tej cz\u0119\u015bci protoko\u0142\u00f3w, kt\u00f3re dot\u0105d pozostawa\u0142y niejawne. Po \u015bmierci E. Serwa\u0144skiego w 2000 r. ich odszyfrowanie by\u0142o niemo\u017cliwe w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na nieznan\u0105 metod\u0119 i brak klucza szyfruj\u0105cego.<\/p>\n

Autor nie jest historykiem, lecz amatorem i dlatego w tym miejscu dzi\u0119kuje za du\u017ce fachowe wsparcie, \u017cyczliwo\u015b\u0107 oraz udost\u0119pnienie materia\u0142\u00f3w \u017ar\u00f3d\u0142owych z Archiwum IZ panu dr. Bogumi\u0142owi Rudawskiemu.<\/p>\n

Akcja \u201eIskra-Dog\u201d<\/strong><\/span><\/h4>\n

Tragiczne losy mieszka\u0144c\u00f3w Warszawy nie zako\u0144czy\u0142y si\u0119 wraz z upadkiem Powstania w 1944 r. Wygnani z Warszawy mieszka\u0144cy zostali zgromadzeni w obozach przej\u015bciowych w Pruszkowie i okolicach. Ze zniszczonego miasta niemal ka\u017cda rodzina wynios\u0142a przede wszystkim wiele tragicznych do\u015bwiadcze\u0144 po niemieckich zbrodniach dokonanych na cywilach. Edward Serwa\u0144ski, inicjator akcji, uzna\u0142, \u017ce te do\u015bwiadczenia nale\u017cy spisa\u0107 i udokumentowa\u0107 formalnie jako protoko\u0142y, kt\u00f3re po wojnie stan\u0105 si\u0119 dowodami przed s\u0105dem.<\/a> Ca\u0142\u0105 akcj\u0119 zbierania tych zezna\u0144 zaplanowano i przeprowadzono w warunkach konspiracji przy wsp\u00f3\u0142pracy cz\u0142onk\u00f3w podziemnej organizacji \u201eOjczyzna\u201d. Aby zapewni\u0107 bezpiecze\u0144stwo zeznaj\u0105cych, wszelkie dane osobowe zosta\u0142y zaszyfrowane i zarchiwizowane. W ten spos\u00f3b zebrano ponad 300 \u015bwiadectw o okrucie\u0144stwach okupant\u00f3w pope\u0142nionych podczas okupacji i pacyfikacji Powstania oraz tu\u017c po nim. Cz\u0119\u015b\u0107 z tych materia\u0142\u00f3w istotnie wykorzystano w procesie s\u0105dowym i to bardzo znacz\u0105cym, tzn. w procesie norymberskim.<\/p>\n

Po wojnie Edward Serwa\u0144ski wraz z Iren\u0105 Trawi\u0144sk\u0105 opracowali ankiety i ju\u017c w 1946 r. opublikowali cz\u0119\u015b\u0107 z nich. W kolejnych latach wydali kolejne fragmenty tego zbioru w osobnych publikacjach.<\/a> Nigdy nie opublikowano tych materia\u0142\u00f3w w ca\u0142o\u015bci. Po \u015bmierci inicjatora akcji \u201eIskra-Dog\u201d okaza\u0142o si\u0119, i\u017c nigdzie nie zosta\u0142 opisany klucz ani metoda szyfrowania u\u017cyte do utajnienia danych osobowych. Nawet instrukcje kancelaryjne nie wspominaj\u0105 o takich szczeg\u00f3\u0142ach.<\/p>\n

Do dzi\u015b Instytut Zachodni nie posiada\u0142 wiedzy o metodzie i kluczu zaszyfrowanych danych. Prof. Maria Rutowska odpowiadaj\u0105c w 2014 r. na pytanie dziennikarza \u201eGazety Wyborczej\u201d<\/a> Piotra Bojarskiego (\u201eCzy uda si\u0119 te\u017c odszyfrowa\u0107 dane personalne os\u00f3b, kt\u00f3re opowiedzia\u0142y swoje historie w ankiecie?\u201d), stwierdzi\u0142a w\u00f3wczas: \u201eNie mamy niestety \u017cadnego klucza do szyfr\u00f3w stosowanych przez ankieter\u00f3w\u201d.\u00a0<\/p>\n

To oznacza\u0142o, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 informacji zawartych w ankietach pozosta\u0142a nieznana, a badacze byli zmuszeni do tego, by polega\u0107 jedynie na informacjach ju\u017c uprzednio odszyfrowanych i podanych jawnym tekstem przez autora Zbrodni niemieckiej w Warszawie<\/em>.<\/p>\n

Wybrane klasyczne metody szyfrowania<\/strong><\/span><\/h4>\n

Spo\u015br\u00f3d naprawd\u0119 wielu metod szyfrowania (nawet tych najprostszych) zostan\u0105 tutaj om\u00f3wione jedynie te oparte na ideach przydatnych podczas opisu szyfru z akcji \u201eIskra-Dog\u201d i dlatego warto je pozna\u0107 bli\u017cej. S\u0105 to proste szyfry, jednak ciekawe r\u00f3wnie\u017c z perspektywy historycznej. Ich opisy s\u0105 powszechnie dost\u0119pne, dlatego nie podano tutaj \u017ar\u00f3de\u0142 (z wyj\u0105tkiem rysunk\u00f3w skopiowanych, a nie utworzonych przez autora). Do ka\u017cdej metody podano przyk\u0142ad.<\/p>\n

Szyfr Cezara<\/strong><\/span><\/h6>\n

Szyfr Cezara to prosty monoalfabetyczny szyfr podstawieniowy, kt\u00f3ry zast\u0119puje ka\u017cd\u0105 liter\u0119 tekstu jawnego inn\u0105 liter\u0105 alfabetu. Jego nazwa pochodzi od Juliusza Gajusza Cezara (100 p.n.e. – 44 p.n.e.), kt\u00f3ry u\u017cywa\u0142 go w korespondencji. Jest to jeden z najprostszych szyfr\u00f3w tego typu.<\/p>\n

Ka\u017cda litera tekstu jawnego jest zast\u0119powana inn\u0105 liter\u0105, kt\u00f3ra jest od niej oddalona o sta\u0142\u0105 liczb\u0119 pozycji w alfabecie. Je\u015bli algorytm wskazywa\u0142by na pozycj\u0119, kt\u00f3ra wychodzi poza ostatni\u0105 liter\u0119 w alfabecie, to przechodzi si\u0119 na pocz\u0105tek alfabetu.<\/p>\n

\"\"<\/p>\n

    \n
  1. Rys. za Wikipedia.\u00a0<\/a><\/li>\n<\/ol>\n

    \"\"<\/p>\n

    Zatem wyraz ISKRA by\u0142by tutaj zaszyfrowany do postaci: LVNUD<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/h6>\n
    Szyfr Trithemiusa<\/strong><\/span><\/h6>\n

    Autorem tego szyfru jest niemiecki mnich Trithemius, \u017cyj\u0105cy na prze\u0142omie XV i XVI w. Jest to modyfikacja szyfru Cezara, w kt\u00f3rej kolejne litery tekstu jawnego s\u0105 kodowane z u\u017cyciem innego alfabetu, przesuni\u0119tego o kolejn\u0105 liter\u0119 wzgl\u0119dem oryginalnego alfabetu. Zatem jest to jeden z pierwszych szyfr\u00f3w polialfabetycznych.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    2. Wzorcem dla przesuwanych kolejno alfabet\u00f3w jest tzw. \u201etabula recta\u201d .<\/p>\n

    Ka\u017cda kolejna litera tekstu jawnego jest kodowana przez kolejny wiersz tej tablicy. Po osi\u0105gni\u0119ciu 26 wiersza nast\u0119puje powr\u00f3t do 1 wiersza (wiersz 1 nie jest przesuni\u0119ty w stosunku do oryginalnego alfabetu).<\/p>\n

    Zatem wyraz ISKRA by\u0142by tutaj zaszyfrowany do postaci: ITMUE<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/h6>\n
    Szyfr Vigen\u00e8re’a<\/strong><\/span><\/h6>\n

    Jest to modyfikacja szyfru Trithemiusa, w kt\u00f3rej u\u017cywa si\u0119 jedynie wybranych wierszy z tablicy \u201etabula recta\u201d \u2012 zatem kolejne litery tekstu jawnego NIE S\u0104 tutaj kodowane wg kolejnych przesuni\u0119\u0107 alfabetu. Wiersze, kt\u00f3re s\u0105 wybrane do szyfrowania, okre\u015bla ustalone s\u0142owo kluczowe. Kolejne litery tego s\u0142owa wskazuj\u0105 wiersze konieczne do zakodowania wiadomo\u015bci. Praktycznie jest zapisa\u0107 litery s\u0142owa kluczowego pod literami wiadomo\u015bci. Szyfr Viegen\u00e8re\u2019a przez d\u0142ugi czas uchodzi\u0142 za nieodszyfrowywalny. Z\u0142amany zosta\u0142 dopiero przez brytyjskiego uczonego Ch. Babbage\u2019a w XIX w.<\/p>\n

    Je\u015bli s\u0142owem kluczowym jest OJCZYZNA, to wiadomo\u015b\u0107 \u201eAKCJAISKRADOG\u201d b\u0119dzie mia\u0142a niejawn\u0105 posta\u0107: OTEIYHFKFJFNE<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/h6>\n
    Szachownica Polibiusza<\/strong><\/span><\/h6>\n

    Kolejny z wybranych szyfr\u00f3w wprowadza w ko\u0144cu ide\u0119 u\u017cywania cyfr zamiast liter. Jest to jedynie przyk\u0142ad szyfru (monoalfabetycznego) z grupy bardzo wielu szyfr\u00f3w koduj\u0105cych tekst do postaci cyfrowej. Zarazem klasyczny przyk\u0142ad idei wykorzystywanej w wielu innych metodach szyfrowania. Idea opiera si\u0119 na rozpisaniu 26 liter alfabetu \u0142aci\u0144skiego (przy wpisaniu I oraz J w to samo pole) na pola tablicy 5×5:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Ta idea pozwala przedstawi\u0107 ka\u017cd\u0105 liter\u0119 alfabetu w postaci \u201ewsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych\u201d, np. G to 22. W\u00f3wczas tekst zakodowany (niejawny) ma dwie cechy: ma zawsze parzyst\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 oraz sk\u0142ada si\u0119 z par cyfr od 1 do 5.<\/p>\n

    Zatem wyraz ISKRA by\u0142by tutaj zaszyfrowany do postaci: 2443254211<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Po wprowadzeniu dodatkowych utrudnie\u0144 kryptoanalitycznych tablic\u0119 Polibiusza wykorzysta\u0142a podczas I wojny \u015bwiatowej m.in. niemiecka armia przy konstruowaniu system\u00f3w ADFGX oraz ADFGVX. Istnieje wiele wariant\u00f3w tego szyfru opartych na takiej lub podobnej tablicy. Jeden z nich (\u201ez rozwidleniem\u201d) by\u0142 cz\u0119\u015bci\u0105 kilku najs\u0142ynniejszych radzieckich szyfr\u00f3w z po\u0142owy XX w., m.in. szyfru u\u017cywanego przez Rote Kapelle, szyfru Ramsaya i szyfru VIC \u2012 najdoskonalszego szyfru r\u0119cznego w historii kryptologii.<\/p>\n

    Odkrywanie metody i klucza szyfrowania w protoko\u0142ach akcji \u201eIskra-Dog\u201d<\/p>\n

    \u00a0<\/h4>\n

    Wst\u0119pne analizy<\/strong><\/span><\/h4>\n

    Wsp\u00f3\u0142czesny czytelnik materia\u0142\u00f3w akcji \u201eIskra-Dog\u201d zamiast danych osobowych czy adresowych widzi jedynie szereg cyfr, jak na przyk\u0142ad:<\/p>\n

    21726145771571227734266174196791 (32 cyfry)<\/p>\n

    Przyk\u0142adowy nag\u0142\u00f3wek dokumentu wygl\u0105da wi\u0119c nast\u0119puj\u0105co:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Jak wspomniano na wst\u0119pie, odnalezienie znaczenia poszczeg\u00f3lnych tekst\u00f3w niejawnych w tre\u015bci protoko\u0142\u00f3w nie przedstawia \u2012 jak si\u0119 okazuje \u2012 wi\u0119kszego problemu. Istnieje bowiem ca\u0142kiem du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 takich tekst\u00f3w, kt\u00f3re zosta\u0142y rozkodowane przez inicjatora i uczestnik\u00f3w akcji \u201eIskra-Dog\u201d podczas opracowania protoko\u0142\u00f3w dla cel\u00f3w publikacji po wojnie. Dysponuj\u0105c licznym zbiorem par \u201etekst niejawny \u2012 tekst jawny\u201d \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce d\u0142ugo\u015b\u0107 tekstu niejawnego jest zawsze dwukrotno\u015bci\u0105 d\u0142ugo\u015bci tekstu jawnego.<\/p>\n

    Zatem mo\u017cna postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce ka\u017cda para cyfr odpowiada jakiej\u015b literze alfabetu. Maj\u0105c w dyspozycji odpowiednio liczny zestaw tekst\u00f3w niejawnych i odpowiadaj\u0105cych im tekst\u00f3w rozkodowanych mo\u017cna odtworzy\u0107 hipotetyczny alfabet i nast\u0119pnie zweryfikowa\u0107 hipotez\u0119, stosuj\u0105c ten alfabet do innych tekst\u00f3w (jawnych i niejawnych). Je\u015bli weryfikacja przebiegnie pozytywnie, to mo\u017cna u\u017cy\u0107 \u201ealfabetu\u201d do wszystkich tekst\u00f3w (r\u00f3wnie\u017c tych dot\u0105d nierozkodowanych).<\/p>\n

    Istotnie, po analizie danych o imieniu i nazwisku z nag\u0142\u00f3wk\u00f3w zaledwie o\u015bmiu (sic!) przyk\u0142adowych protoko\u0142\u00f3w (w tych przypadkach dzi\u0119ki zapiskom na dokumentach s\u0105 dost\u0119pne dane w formie jawnej) mo\u017cna sporz\u0105dzi\u0107 nast\u0119puj\u0105c\u0105 tabel\u0119 mapuj\u0105c\u0105 pary cyfr na litery alfabetu:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Z powy\u017cszego mo\u017cna zestawi\u0107 litery alfabetu i odpowiadaj\u0105ce im pary cyfr. Ju\u017c na podstawie zaledwie tych 8 tekst\u00f3w mo\u017cna wskaza\u0107 35 par cyfr wraz z odpowiadaj\u0105cymi im literami. Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce dana litera mo\u017ce by\u0107 kodowana przez kilka par cyfr, bowiem liter w alfabecie \u0142aci\u0144skim jest 26, za\u015b liczb dwucyfrowych jest 90. Osobna kwestia to pytanie o faktycznie u\u017cywany tutaj alfabet \u2012 polskie litery, litery Q, X, Y etc.<\/p>\n

    Dodatkowo pobie\u017cna analiza kilkunastu protoko\u0142\u00f3w wykaza\u0142a, \u017ce nie wyst\u0119puje w tych kodach liczba 0, a to zmniejsza liczb\u0119 mo\u017cliwych par cyfr do 81. Z tego wynika, \u017ce posiadanie zaledwie 8 rozkodowanych szyfr\u00f3w pozwala\u0142oby pozna\u0107 znaczenie niemal po\u0142owy (35) mo\u017cliwych par cyfr (oczywi\u015bcie zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce ten szyfr jest prosty i \u017ce pozwala przyj\u0105\u0107 sta\u0142e przypisanie par cyfr do poszczeg\u00f3lnych liter alfabetu).<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Zatem z takim hipotetycznym \u201ealfabetem\u201d mo\u017cna pr\u00f3bowa\u0107 deszyfrowa\u0107 pozosta\u0142e teksty i zweryfikowa\u0107 t\u0119 hipotez\u0119.<\/p>\n

    Jednak nawet je\u015bli takie przyporz\u0105dkowanie oka\u017ce si\u0119 skuteczne i umo\u017cliwi odkodowanie szyfr\u00f3w, to niestety takie podej\u015bcie nie pozwala odtworzy\u0107 metody ani klucza u\u017cytych do zaszyfrowania tekst\u00f3w.<\/p>\n

    Dalsza analiza dost\u0119pnych w protoko\u0142ach niejawnych tekst\u00f3w pokaza\u0142a, \u017ce wszystkie teksty niejawne (z wyj\u0105tkiem pojedynczych przypadk\u00f3w, kt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce s\u0105 b\u0142\u0119dami w zapisie) maj\u0105 parzyst\u0105 d\u0142ugo\u015b\u0107 i sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z cyfr od 1 do 9. Te cechy przypominaj\u0105 charakterystyczne elementy szachownicy Polibiusza.<\/p>\n

    \u00a0<\/h4>\n

    SANATORIUM, czyli jak szyfrowano w AK<\/strong><\/span><\/h4>\n

    Jak wspomniano, bardzo wiele metod szyfrowania daje w wyniku ci\u0105g cyfr. I cz\u0119sto nie s\u0105 to szyfry tak proste do z\u0142amania, jak zwyk\u0142a szachownica Polibiusza. Wobec du\u017cego wyboru r\u00f3\u017cnych metod warto zatem uwzgl\u0119dni\u0107 okoliczno\u015bci inne ni\u017c tylko struktura samego szyfru.<\/p>\n

    W ramach akcji \u201eIskra-Dog\u201d szyfr by\u0142 u\u017cywany w bardzo trudnych warunkach z ograniczonym zasobem materia\u0142owym. Dlatego musia\u0142 by\u0107 stosunkowo prosty w u\u017cyciu. By\u0142 r\u00f3wnie\u017c u\u017cywany w \u015brodowisku zaanga\u017cowanym w konspiracj\u0119. Chocia\u017c bowiem akcja \u201eIskra-Dog\u201d nie by\u0142a typow\u0105 akcj\u0105 AK, by\u0142a jednak cywiln\u0105 inicjatyw\u0105 dokumentacyjn\u0105 prowadzon\u0105 przez cz\u0142onk\u00f3w podziemnej organizacji \u201eOjczyzna\u201d.<\/p>\n

    Dlatego wyja\u015bniaj\u0105c szyfry akcji \u201eIskra-Dog\u201d, warto szuka\u0107 analogii w\u015br\u00f3d metod szyfrowania u\u017cywanych przez AK. Niestety na ten temat istnieje stosunkowo niewiele \u017ar\u00f3de\u0142. Ten fakt nie zaskakuje, je\u015bli wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119, \u017ce podstawowe zasady post\u0119powania w przypadku ewakuacji kom\u00f3rki AK przewidywa\u0142y zniszczenie w pierwszej kolejno\u015bci instrukcji kancelaryjnych (w tym instrukcji szyfrowania informacji). Dost\u0119pna literatura (M. Jedynak, Zasady stosowania kryptonim\u00f3w i szyfr\u00f3w w korespondencji s\u0142u\u017cbowej Okr\u0119gu Radomsko-Kieleckiego AK (1943\/1944 r.)<\/em>,<\/a> \u201ePrzegl\u0105d Historyczno-Wojskowy\u201d 2016, R. XVIII (LXVIII), nr 4 (258), s. 73-98) wskazuje nawet, \u017ce istnia\u0142y regulaminy AK zakazuj\u0105ce pisemnych instrukcji:<\/p>\n

    \n

    \u201ewed\u0142ug zasad przyj\u0119tych w kryptografii nie powinno si\u0119 wydawa\u0107 na pi\u015bmie instrukcji, dotycz\u0105cych systemu szyfru. Instruowanie powinno si\u0119 odbywa\u0107 wy\u0142\u0105cznie w drodze osobistego kontaktu<\/strong><\/em>\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

    (M. Jedynak, op. cit<\/em>., s. 79; Centralne Archiwum Wojskowe, WBBH, IX.3.22.40, Instrukcja do szyfru \u201eLombard\u201d [odpis], b.m., b.d., k. 1.).\u00a0<\/p>\n

    Oczywi\u015bcie na r\u00f3\u017cnych odcinkach i na r\u00f3\u017cnych szczeblach dzia\u0142alno\u015bci AK korzystano z metod szyfrowania o r\u00f3\u017cnym stopniu trudno\u015bci i z\u0142o\u017cono\u015bci. Akcja \u201eIskra-Dog\u201d nie dotyczy\u0142a kierowniczych szczebli konspiracji ani nie by\u0142a misj\u0105 wywiadu cywilnego itp. \u2012 by\u0142a inicjatyw\u0105, w kt\u00f3rej nie by\u0142o potrzeby (ani mo\u017cliwo\u015bci!) wykorzystywania wyrafinowanych metod szyfrowania.<\/p>\n

    W literaturze opisano szyfr u\u017cywany w takich przypadkach przez AK. Mimo, i\u017c<\/p>\n

    \n

    \u201eka\u017cdy obszar i okr\u0119g AK korzysta\u0142 z w\u0142asnych kluczy szyfruj\u0105cych i tabel kryptonim\u00f3w, co dodatkowo utrudnia\u0142o rozpracowanie poszczeg\u00f3lnych struktur konspiracyjnych<\/em>\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

    (M. Jedynak, op.cit.,<\/em> s.74. ), to jednak poznanie tego konkretnie szyfru jest inspiruj\u0105ce i pozwala sprawdza\u0107 kolejne hipotezy na temat szyfrowania w akcji \u201eIskra-Dog\u201d.<\/p>\n

    U\u017cywany w Okr\u0119gu Radomsko-Kieleckim AK szyfr \u201eSANATORIUM\u201d by\u0142<\/p>\n

    \n

    \u201estosunkowo prosty, ale uniemo\u017cliwia\u0142 w warunkach polowych deszyfracj\u0119 wiadomo\u015bci. W zupe\u0142no\u015bci wystarcza\u0142 do szybkiego przekazywania wiadomo\u015bci, st\u0105d te\u017c zazwyczaj wykorzystywany by\u0142 od struktury okr\u0119gu w d\u00f3\u0142\u201d. <\/em><\/p>\n<\/blockquote>\n

    (M. <\/em>Jedynak, op.cit.,<\/em> s.79.)<\/p>\n

    Marek Jedynak w swym artykule tak opisa\u0142 dzia\u0142anie tego szyfru:<\/p>\n

    \n

    \u201eNazwa w\u0142asna kodu stanowi\u0142a jednocze\u015bnie klucz do niego. S\u0142owo \u201eSanatorium\u201d wpisywane by\u0142o po przek\u0105tnej (z g\u00f3rnego lewego do dolnego prawego rogu) w tabel\u0119 o d\u0142ugo\u015bci i szeroko\u015bci liter. Nast\u0119pnie uzupe\u0142niano j\u0105 danymi w rz\u0119dach tak, aby kolejne litery alfabetu zgrywa\u0142y si\u0119 z wpisanym has\u0142em. Poszczeg\u00f3lne litery mog\u0142y wi\u0119c w tabeli by\u0107 zapisane kilkakrotnie, co pozwala\u0142o na zwi\u0119kszenie kombinacji dla powtarzaj\u0105cych si\u0119 znak\u00f3w. Szyfrowanie polega\u0142o na wybraniu litery (jak w popularnej grze \u201ew statki\u201d), a nast\u0119pnie zapisaniu jej w postaci dw\u00f3ch cyfr (rz\u0119dnej i odci\u0119tej). Odczytywanie nast\u0119powa\u0142o w spos\u00f3b odwrotny, poprzez odnalezienie w kolumnach i wierszach zastosowanych liczb i wskazanie odpowiedniej litery<\/em>\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

    (M. Jedynak, op.cit.,<\/em> s.79.).<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    3. Klucz do szyfru Sanatorium (M. Jedynak, op.cit.<\/em>, s. 94.)<\/p>\n

    Opisana zasada wskazuje, \u017ce szyfr ma cechy szyfr\u00f3w polialfabetycznych \u2012 kolejne wiersze s\u0105 przesuni\u0119tym alfabetem, jak w metodzie Trithemius\u2019a czy Vigen\u00e8re’a. Przesuni\u0119cie kolejnych wierszy wyznacza s\u0142owo kluczowe wpisane na przek\u0105tnej. Jak wida\u0107, u\u017cywano skr\u00f3conego (bez \u0105, \u0119, \u0107, \u0144, \u00f3, \u015b, x, \u017a, ale z \u0142, \u017c) alfabetu polskiego (a nie \u0142aci\u0144skiego) z dodanym znakiem \u201e.\u201d. Natomiast metoda zapisywania \u201ewsp\u00f3\u0142rz\u0119dnych\u201d przypomina szachownic\u0119 Polibiusza.<\/p>\n

    Co wi\u0119cej, przeznaczenie tego szyfru przypomina cele w akcji \u201eIskra-Dog\u201d:<\/p>\n

    \n

    \u201eKorzystaj\u0105c z szyfru \u201eSanatorium\u201d, m.in. zosta\u0142y utajnione informacje dla oddzia\u0142u dywersyjnego Obwodu AK Ko\u0144skie. Ci\u0105g liczb skrywa\u0142 dane osoby przewodnika, a tak\u017ce has\u0142o, odzew i kontrodzew, kt\u00f3re mia\u0142y zosta\u0107 u\u017cyte w chwili nawi\u0105zania kontaktu w celu wykonania powierzonego oddzia\u0142owi zadania<\/em>\u201d<\/p>\n<\/blockquote>\n

    (M. Jedynak, op.cit.<\/em>, s.79).<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    4. Przyk\u0142ad szyfrogramu (M. Jedynak, op.cit.<\/em>, s. 95.).\u00a0<\/p>\n

    Powy\u017cszy przyk\u0142ad pokazuje, \u017ce zakodowane w Kielcach wiadomo\u015bci bardzo przypominaj\u0105 teksty z protoko\u0142\u00f3w zebranych pod Warszaw\u0105.<\/p>\n

    \u00a0<\/h4>\n

    Metoda i klucz szyfrowania w protoko\u0142ach akcji \u201eIskra-Dog\u201d<\/strong><\/span><\/h4>\n

    Niestety s\u0142owo SANATORIUM ma 10 znak\u00f3w \u2012 zatem \u201enie pasuje\u201d do szyfr\u00f3w zebranych w akcji \u201eIskra-Dog\u201d (kt\u00f3re nie zawieraj\u0105 liczby 0). Jednak informacja o stosowaniu w AK tego typu szyfrowania i to w celu kodowania nazwisk etc. pozwala postawi\u0107 hipotez\u0119, \u017ce podczas akcji \u201eIskra-Dog\u201d tak\u017ce u\u017cywano jakiego\u015b polialfabetycznego szyfru typu tablicowego (z tym, \u017ce tablica musi mie\u0107 wymiary 9×9).<\/p>\n

    Pozostaje zatem odszuka\u0107 s\u0142owo kluczowe oraz ustali\u0107 u\u017cywany alfabet.<\/p>\n

    W tym celu dost\u0119pne (patrz powy\u017cej) z 8 protoko\u0142\u00f3w dane o mapowaniu 35 dwucyfrowych liczb na litery alfabetu warto wpisa\u0107 w tablic\u0119 o wymiarach 9×9:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Przyjmuj\u0105c, \u017ce tablica zawiera przesuni\u0119ty w wierszach alfabet, \u0142atwo uzupe\u0142ni\u0107 brakuj\u0105ce pola, zaczynaj\u0105c od pierwszego wiersza (dzi\u0119ki do\u015b\u0107 g\u0119stemu wype\u0142nieniu wierszy 1 oraz 4):<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    Niepewne jest tylko znaczenie pola mi\u0119dzy W a Z \u2012 mo\u017cna tu bowiem wpisa\u0107 X lub Y. Lecz to jest ju\u017c bardzo proste do weryfikacji podczas deszyfracji (z przeprowadzonych dot\u0105d prac wynika, \u017ce nale\u017cy tu wpisa\u0107 liter\u0119 Y).<\/p>\n

    Wype\u0142niona w ten spos\u00f3b tablica ods\u0142ania te\u017c u\u017cyty klucz<\/strong>, kt\u00f3ry \u2012 jak si\u0119 okazuje \u2012 nie zosta\u0142 umieszczony na przek\u0105tnej (jak w przypadku szyfru \u201eSANATORIUM\u201d), lecz w pierwszej kolumnie i brzmi:<\/p>\n

    JSOBIESKI<\/strong><\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    Nowe informacje odkryte w protoko\u0142ach akcji \u201eIskra-Dog\u201d \u2012 przyk\u0142ady<\/strong><\/span><\/h4>\n

    Spo\u015br\u00f3d ponad 300 ankiet wiele zosta\u0142o odszyfrowanych i opublikowanych. Niemniej niekt\u00f3re protoko\u0142y nie zosta\u0142y opublikowane w ca\u0142o\u015bci (pozostawiono niejawne fragmenty). Organizacj\u0119 procesu zbierania i opracowania protoko\u0142\u00f3w opisa\u0142 Edward Serwa\u0144ski we wst\u0119pach do swych trzech ksi\u0105\u017cek, a tak\u017ce w artykule z okazji 40. rocznicy Powstania Warszawskiego (E. Serwa\u0144ski, Akcja \u201eIskra-Dog\u201d. Z bada\u0144 nad dziejami Powstania Warszawskiego <\/em>\u2012 1944<\/em>, \u201e\u017bycie i My\u015bl\u201d nr 7\/8, 1985. ). Niestety w \u017cadnej z tych publikacji nie opisa\u0142 dok\u0142adniej sposobu szyfrowania.<\/p>\n

    Autor niniejszego opracowania przeanalizowa\u0142 284 protoko\u0142y przechowywane w teczkach Archiwum IZ. Analiza mia\u0142a przede wszystkim doprowadzi\u0107 do odkrycia metody i klucza szyfrowania. Gdy to zadanie osi\u0105gni\u0119to, przyst\u0105piono do odszyfrowania wszystkich fragment\u00f3w utajnionych (tak\u017ce tych, kt\u00f3re uprzednio by\u0142y ujawnione przez prof. Serwa\u0144skiego \u2012 aby potwierdzi\u0107 poprawno\u015b\u0107 odtworzonej metody).<\/p>\n

    Przedstawione poni\u017cej wybrane przyk\u0142ady s\u0142u\u017c\u0105 jedynie ukazaniu u\u017cyteczno\u015bci poznania mechanizmu szyfrowania. Poza tym jednak poni\u017csze protoko\u0142y uzupe\u0142nione o dane osobowe pozwalaj\u0105 zidentyfikowa\u0107 konkretnych ludzi i przypominaj\u0105, \u017ce s\u0105 \u015bwiadectwem \u017cycia konkretnych os\u00f3b, o konkretnej historii\u2026 Przy ka\u017cdym z tych protoko\u0142\u00f3w niejako pojawia si\u0119 i odkrywa po latach twarz cz\u0142owieka \u2012 podmiotu danej relacji.<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 8<\/strong> \u2012 nie zosta\u0142 opublikowany w \u017cadnym ze zbior\u00f3w. Jest to relacja o wydarzeniach w ko\u015bciele na Woli, gdy to 8 sierpnia Niemcy nakazali 3 osobom znaj\u0105cym j\u0119zyk niemiecki przedarcie si\u0119 przez linie walk i powr\u00f3t z relacj\u0105. W razie ich ucieczki Niemcy zagrozili rozstrzelaniem 100 os\u00f3b z zatrzymanych w ko\u015bciele cywil\u00f3w. Na protokole brak jawnego tekstu z danymi osoby zeznaj\u0105cej:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Odkryty mechanizm szyfru pozwala odczyta\u0107 imi\u0119 i nazwisko:<\/p>\n

    275689168491419742644496218165 to ANTONIBOCHENSKI<\/p>\n

    Chodzi oczywi\u015bcie o znanego ksi\u0119garza Antoniego Boche\u0144skiego \u201eMariana\u201d (1910-1994), pracownika Ksi\u0119garni \u015bw. Wojciecha, kt\u00f3rego inne zeznanie zosta\u0142o opublikowane w \u201e\u017byciu w powsta\u0144czej Warszawie\u201d (protok\u00f3\u0142 nr 9).<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 303<\/strong> \u2012 to przyk\u0142ad ujawnienia danych osoby, kt\u00f3ra nie pojawia si\u0119 w innych protoko\u0142ach, a jej nazwisko nie by\u0142o ujawnione nawet w formie odr\u0119cznej notatki na protoko\u0142ach. Karol Michejda (1880-1945), kt\u00f3rego nazwisko kryje si\u0119 za szyfrogramem 5565424744494327, to zas\u0142u\u017cony dla zachowania polsko\u015bci na Ziemi Cieszy\u0144skiej duchowny lutera\u0144ski i profesor teologii ewangelickiej. Wyk\u0142ada\u0142 na Uniwersytecie Warszawskim, gdzie pe\u0142ni\u0142 mi\u0119dzy innymi funkcj\u0119 kierownika Katedry Teologii Praktycznej i dziekana Wydzia\u0142u Teologii Ewangelickiej UW. Wkr\u00f3tce po wojnie zmar\u0142 w Wi\u015ble.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 266<\/strong> \u2012 to tak\u017ce przyk\u0142ad ujawnienia danych wcze\u015bniej niepublikowanych i nierozkodowanych. W publikacji jest jedynie opis: \u201e\u015bwiadek kobieta lat 60, \u017cona emer. urz\u0119dnika Miejsk. Tow. Kredytowego\u201d. Tymczasem po rozkodowaniu szyfrogramu 1427189177161827565737195327 ujawnia si\u0119 nazwisko MARIAORANOWSKA. W tre\u015bci protoko\u0142u pojawia si\u0119 wzruszaj\u0105ca apostrofa: \u201eKochanemu m\u0119\u017cowi J\u00f3zefowi Oranowskiemu\u201d, przy czym imi\u0119 i nazwisko m\u0119\u017ca jest w zeznaniu podane szyfrem.<\/p>\n

    Ponad rok p\u00f3\u017aniej, w 1946 r. M. Oranowska opisa\u0142a\u00a0 swoje prze\u017cycia tak\u017ce w li\u015bcie do Komisji Badania Zbrodni Niemieckich<\/a>, rozpaczliwie b\u0142agaj\u0105c Komisj\u0119<\/p>\n

    \n

    \u201eo pomoc w dowiedzeniu si\u0119 o losie mego m\u0119\u017ca Seweryna J\u00f3zefa Oranowskiego (lat 70) by\u0142ego urz\u0119dnika Towarzystwa Kredytowego Miejskiego Dzia\u0142u Kontroli, ostatnio emeryta, odznaczonego Z\u0142otym Krzy\u017cem Zas\u0142ugi za sprawy spo\u0142eczne, a kt\u00f3rego razem ze mn\u0105 i szwagrem Adamem Chamskim wyp\u0119dzili 4\u00a0sierpnia 1944 roku z ul. 6 Sierpnia 18 m. 3, jak r\u00f3wnie\u017c i wszystkich lokator\u00f3w ca\u0142ego domu, a w alei Szucha na gestapo oddzielili m\u0119\u017cczyzn<\/em>\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Niestety m\u0105\u017c \u2012 jak si\u0119 zdaje \u2012 zgin\u0105\u0142 jeszcze podczas Powstania.<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 210<\/strong> \u2012 nie zosta\u0142 opublikowany w \u017cadnym ze zbior\u00f3w. Nie zachowa\u0142a si\u0119 cho\u0107by odr\u0119czna notatka z jawnym imieniem i nazwiskiem. Po odszyfrowaniu zidentyfikowano osob\u0119 zeznaj\u0105c\u0105: Zbyszko Bednorz (1913-2010) pseud. \u201eJ\u00f3zek\u201d, pisarz i publicysta, pracownik Delegatury Rz\u0105du na Kraj i wsp\u00f3\u0142pracownik Zygmunta Wojciechowskiego, honorowy profesor Uniwersytetu Opolskiego. Opisa\u0142 po latach swe wspomnienia w ksi\u0105\u017cce Lata krecie i or\u0142owe<\/em>.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 127 <\/strong>\u2012 relacja osoby o zaszyfrowanym nazwisku o bezczelnych i bezdusznych rabunkach dokonanych na jego rodzinie przez niemieckich \u017co\u0142nierzy. Po rozszyfrowaniu imi\u0119 i nazwisko brzmi: TSKRZYWAN.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    W tek\u015bcie wyst\u0119puje jedynie forma \u201eprof.\u201d przed zaszyfrowanymi kilkoma literami nazwiska ([SKR]).<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Identyfikacja tej osoby by\u0142a trudna z uwagi na liter\u0119 T w odszyfrowanych danych osobowych. W tek\u015bcie jest mowa o tym, \u017ce rodzina zosta\u0142a wygnana z domu przy ul. Krasickiego. Z innych relacji powsta\u0144czych <\/a>wiemy, \u017ce przy tej ulicy mieszka\u0142 prof. SGH Stanis\u0142aw Skrzywan (1902-1971). Zatem litera T jest zapewne pomy\u0142k\u0105 lub podczas szyfrowania pomini\u0119to poprzedzaj\u0105ce j\u0105 S (w\u00f3wczas by\u0142by to skr\u00f3t \u201eST\u201d od \u201eStanis\u0142aw\u201d). Prof. Skrzywan by\u0142 wybitnym ekspertem z dziedziny ekonomii i rachunkowo\u015bci \u2012 tym bardziej ponuro i niemal ironicznie brzmi jego relacja w protokole o \u201eodkupieniu\u201d od niego przez niemieckich \u017co\u0142nierzy kilku z\u0142otych monet o warto\u015bci 100 tys. z\u0142 za nieca\u0142e 20 tys. z\u0142.<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 45<\/strong> \u2012 nie zosta\u0142 opublikowany w \u017cadnym ze zbior\u00f3w. Zawiera opis szk\u00f3d, jakie barbarzy\u0144skie dzia\u0142ania okupanta wyrz\u0105dzi\u0142y dla polskiej kultury narodowej. Dane osobowe nie by\u0142y nigdy rozszyfrowane (nie zapisano nigdzie w jawnej postaci nazwisk wyst\u0119puj\u0105cych w tym protokole). Ich odszyfrowanie sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe po odkryciu metody i klucza szyfrowania (cho\u0107 wiele z os\u00f3b, kt\u00f3re tu wymieniono, wyst\u0119puje w innych protoko\u0142ach). W nag\u0142\u00f3wku zaszyfrowano nazwisko profesora Tymienieckiego:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Jest to zarazem dobry przyk\u0142ad b\u0142\u0119d\u00f3w w szyfrowaniu, jakie musia\u0142y si\u0119 zdarzy\u0107 w tak trudnych warunkach konspiracji. Bowiem powy\u017cszy szyfr po odkodowaniu przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co (kolorem czerwonym oznaczono liter\u00f3wki, poszczeg\u00f3lne wyrazy oddzielono spacjami, kt\u00f3rych nie ma w oryginale):<\/p>\n

    PRW<\/strong>F TYMIENIE<\/strong>NIECKI Z POZNANIA HISTRZ<\/strong>K<\/p>\n

    Ten protok\u00f3\u0142 zawiera tak\u017ce sporo danych w tre\u015bci dokumentu (nie tylko w nag\u0142\u00f3wku).<\/p>\n

    Poni\u017cej zacytowano te fragmenty, w kt\u00f3rych w nawiasach kwadratowych podano odkodowan\u0105 form\u0119 nazwisk zaszyfrowanych w protokole:<\/p>\n

    \u201eszczeg\u00f3\u0142\u00f3w mo\u017ce dostarczy\u0107 p.[DYREKTORSTOJAUOWSKI] , p.[DYRMANTEUFFEL] i p.[DYRSUCHODOLSKI]\u2012 podobno do Potsdamu pod Berlinem\u201d.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nazwisko dyrektora Stojanowskiego jest zapisane b\u0142\u0119dnie jako STOJAUOWSKI (bowiem chodzi najprawdopodobniej o J\u00f3zefa Stojanowskiego (1884-1964), dyrektora Archiwum Wojskowego). Wymienia te\u017c Tadeusza Manteuffla (1902-1970), p\u00f3\u017aniejszego dyrektora Instytutu Historii PAN oraz Witolda Suchodolskiego (1887-1967), dyrektora Archiw\u00f3w Pa\u0144stwowych.<\/p>\n

    \u201eKierownika Biblioteki p.[ABOCHULSKIEGO] na 5 miesi\u0119cy wsadzili do wi\u0119zienia\u201d.
    W tym zdaniu mowa o zas\u0142u\u017conym archiwi\u015bcie Aleksym Bochulskim (1893-1951), dyrektorze Biblioteki Publicznej m.st. Warszawy przy ul. Koszykowej.\u00a0<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u201ebiczowano ofiary, np.[BIALOKUROWP] i [NIENJEWSKA], o ile ich przedtem nie wys\u0142ano do O\u015bwi\u0119cimia, jak np. pp.[OTMA] z dzie\u0107mi\u201d. Nazwisko Anny Bia\u0142okurowej (1897-1942), polonistki zam\u0119czonej na Pawiaku, zapisano z b\u0142\u0119dem jako BIALOKUROWP<\/strong>. Obok niej wymienia si\u0119 Halin\u0119 Nieniewsk\u0105 (1890-1942), tak\u017ce nauczycielk\u0119 zaanga\u017cowan\u0105 w KG ZWZ-AK, zamordowan\u0105 podczas przes\u0142ucha\u0144 na Pawiaku i w al. Szucha. Nie uda\u0142o si\u0119 zidentyfikowa\u0107 nazwiska (?) OTMA.\u00a0<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u201ezacny lekarz internista i chirurg zarazem dr.[TLODORIERZSYLW]”.
    Ta cz\u0119\u015b\u0107 zawiera zapewne b\u0142\u0105d w szyfrowaniu \u2012 mo\u017cliwe warianty to np. TEODOR? WIERZ…?<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u201eTajne pisemka, jak [SZANIEC] narodowy i [BIULETYN INFORMACYJNY] i inne przepe\u0142nione s\u0105 okropno\u015bciami tych mordowni\u201d.<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    Protok\u00f3\u0142 nr 134 <\/strong>\u2012 nie zosta\u0142 opublikowany w \u017cadnym ze zbior\u00f3w. Zawiera zeznania rodziny profesora Rudnickiego. Nazwisko \u201eRUDNICCY\u201d nie pojawia si\u0119 tam w formie jawnej \u2012 jest zaszyfrowane, jak wida\u0107 poni\u017cej:<\/p>\n

    \"\"<\/p>\n

    Najpewniej chodzi tutaj o profesora Miko\u0142aja Rudnickiego (1881-1978), wybitnego j\u0119zykoznawc\u0119 i wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cyciela Uniwersytetu Pozna\u0144skiego, kt\u00f3ry podczas okupacji by\u0142 m.in. wyk\u0142adowc\u0105 Tajnego Uniwersytetu Ziem Zachodnich oraz cz\u0142onkiem Instytutu Zachodniego.<\/p>\n

    Dokument opisuje bardzo trudne warunki \u017cycia tej rodziny i okoliczno\u015bci ich ewakuacji po upadku Powstania. Sytuacja mocno odbi\u0142a si\u0119 na kondycji zdrowotnej pa\u0144stwa Rudnickich, o czym \u015bwiadczy m.in. fragment:<\/p>\n

    \n

    \u201eProfesor przera\u017aliwie chudy, tak jak gdyby sk\u00f3ra obci\u0105gni\u0119ta by\u0142a wprost na ko\u015bciach, przysiad\u0142 os\u0142abiony na jakim\u015b t\u0142omoku, na nogach ma tylko kalosze przewi\u0105zane sznurkiem<\/em>\u201d (pisownia oryginalna).\u00a0<\/p>\n<\/blockquote>\n

    Ten opis nie by\u0142 zaszyfrowany \u2012 mo\u017cna go by\u0142o odczyta\u0107 bez przeszk\u00f3d. Lecz dot\u0105d by\u0142 to opis anonimowej rodziny \u201ejakiego\u015b\u201d profesora. Zupe\u0142nie inaczej si\u0119 go odbiera, gdy wiadomo kogo dok\u0142adnie dotyczy ten tekst. Do\u015b\u0107 wymownie brzmi ostanie zdanie protoko\u0142u, gdzie profesor, wybitny uczony i gor\u0105cy patriota, ko\u0144czy sw\u0105 wypowied\u017a:<\/p>\n

    \n

    \u201eProfesor kiwa g\u0142ow\u0105 i dodaje cicho: R\u0119kopisu mojej ostatniej pracy nie mog\u0142em ju\u017c uratowa\u0107. Zabrali\u015bmy tylko rzeczy najkonieczniejsze. Manuskrypt zosta\u0142 w mieszkaniu<\/em>\u201d.<\/p>\n<\/blockquote>\n

    \"\"<\/p>\n

    \u00a0<\/h4>\n

    Podsumowanie<\/strong><\/span><\/h4>\n

    \u00a0<\/strong>Oczywi\u015bcie niniejsze opracowanie ma charakter przyczynkarski i nie ma aspiracji do pe\u0142nej analizy zagadnienia. Przynosi jednak now\u0105 wiedz\u0119, kt\u00f3r\u0105 uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 o akcji \u201eIskra-Dog\u201d. Jest to wiedza o sposobie szyfrowania oraz o kluczu szyfruj\u0105cym. Dzi\u0119ki temu uda\u0142o si\u0119 potwierdzi\u0107 lub zweryfikowa\u0107, a czasem ujawni\u0107 ukryte dot\u0105d informacje zakodowane w nag\u0142\u00f3wkach i tre\u015bci protoko\u0142\u00f3w tworzonych podczas akcji \u201eIskra-Dog\u201d.<\/p>\n

    Uzyskanie tej wiedzy by\u0142o mo\u017cliwe jedynie dzi\u0119ki temu, \u017ce warunki akcji \u201eIskra-Dog\u201d nie pozwala\u0142y u\u017cy\u0107 bardziej z\u0142o\u017conych szyfr\u00f3w i \u017ce nawet w tym prostym szyfrowaniu klucz okaza\u0142 si\u0119 sta\u0142y i (co wa\u017cne) niezmienny w czasie i w r\u00f3\u017cnych lokalizacjach. Gdyby nie te okoliczno\u015bci \u2012 zadanie, kt\u00f3rego wyniki tutaj opisano, nie by\u0142oby tak proste.<\/p>\n

    Z literatury przedmiotu w zasadzie uwzgl\u0119dniono jedynie artyku\u0142 Marka Jedynaka z kieleckiej delegatury IPN. Jego fragmenty by\u0142y bowiem przyk\u0142adem metod szyfrowania u\u017cywanych w tym okresie przez AK oraz potwierdzeniem w\u0142asnych hipotez autora niniejszego artyku\u0142u (oraz \u017ar\u00f3d\u0142em informacji bibliograficznych). Autor ma jednak \u015bwiadomo\u015b\u0107 istnienia innych (cho\u0107 jak wspomniano \u2012 nielicznych) \u017ar\u00f3de\u0142 z tej tematyki. Zdaniem M. Jedynaka: \u201eW historiografii dotycz\u0105cej AK niemal nie wyst\u0119puj\u0105 prace na temat stosowania szyfr\u00f3w\u201d.<\/p>\n

    By\u0107 mo\u017ce analiza innych prac dostarczy\u0142aby szerszego kontekstu i pomog\u0142a wyja\u015bni\u0107 pytania, na kt\u00f3re ten artyku\u0142 nie odpowiada. Na przyk\u0142ad co do genezy klucza \u2012 dlaczego wybrano akurat taki klucz szyfruj\u0105cy (JSOBIESKI)? Autor ma na ten temat hipotezy, jednak nie posiada aktualnie \u017cadnych argument\u00f3w, kt\u00f3re by je uzasadnia\u0142y i pozwala\u0142y tutaj przytoczy\u0107 te domys\u0142y. Innym ciekawym tematem z zakresu utajniania informacji, cho\u0107 ju\u017c nieco wykraczaj\u0105cym poza dziedzin\u0119 szyfr\u00f3w, jest sprawa genezy kryptonim\u00f3w, np. kryptonimu akcji: \u201eIskra-Dog\u201d. Tej sprawie by\u0107 mo\u017ce zostanie po\u015bwi\u0119cony kolejny tekst.<\/p>\n

    <\/a><\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    \n

    \u201eZ Archiwum Instytutu Zachodniego\u201d jest internetow\u0105 seri\u0105 wydawnicz\u0105 Instytutu Zachodniego. W jej ramach prezentowane s\u0105 dokumenty i materia\u0142y pochodz\u0105ce z bogatego zasobu Archiwum II Wojny \u015awiatowej IZ.<\/strong><\/p>\n

    Pobierz jako .pdf: \u00a0<\/strong>„Z Archiwum Instytutu Zachodniego”, nr 30\/2021: Od Cezara przez Sanatorium do Sobieskiego, czyli odkrywanie metody i klucza szyfrowania w protoko\u0142ach akcji „Iskra-Dog”.<\/a><\/p>\n

    \u00a0<\/p>\n

    \n\n\n

    <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    W tek\u015bcie opisano \u2012 dot\u0105d niepublikowane \u2012 parametry szyfru u\u017cytego do utajnienia protoko\u0142\u00f3w zebranych pod koniec II wojny \u015bwiatowej podczas akcji \u201eIskra-Dog\u201d. Odkryto je dzi\u0119ki po\u0142\u0105czeniu [\u2026]<\/span><\/p>\n","protected":false},"author":5,"featured_media":1298,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[7],"tags":[32,86,70,115],"class_list":["post-1274","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-aktualnosci","tag-iskra-dog","tag-powstanie-warszawskie","tag-relacje-powstancze","tag-szyfrowanie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/users\/5"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1274"}],"version-history":[{"count":50,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1387,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1274\/revisions\/1387"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media\/1298"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/www.iz.poznan.pl\/archiwum\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}