Instytut Zachodni jest interdyscyplinarną instytucją badawczą działającą nieprzerwanie od ponad 60 lat. Prowadzi badania z zakresu nauk politycznych, historycznych, socjologicznych, ekonomicznych i prawnych, odnoszące się do problematyki stosunków międzynarodowych, ze szczególnym uwzględnieniem relacji polsko-niemieckich oraz polityki europejskiej. Od 1992 r. funkcjonuje w strukturach Ministerstwa Spraw Zagranicznych RP, jednak powołany został do życia w 1944 r. przez grono wybitnych poznańskich profesorów przedwojennego Uniwersytetu Poznańskiego. Wybór Poznania na siedzibę Instytutu nie był przypadkowy, gdyż już w okresie międzywojennym Poznań stanowił ważny ośrodek badań niemcoznawczych.

Przed siedzibą Instytutu Zachodniego przy ul. Chełmońskiego 1 w Poznaniu, 1946r.
Od lewej stoją: Włodzimierz Głowacki, Jan Wybieralski i prof. Zygmunt Wojciechowski

Powstanie Instytutu Zachodniego wiązało się ściśle z doświadczeniami okresu II wojny światowej oraz niemieckiej okupacji w Polsce. Wydarzenia te odcisnęły tragiczne piętno na stosunkach polsko-niemieckich, równocześnie jednak wykazały ich wpływ na losy Europy. Nie bez znaczenia dla decyzji o powołaniu Instytutu było również przesunięcie granic państwowych Polski na zachód. Na mocy układu jałtańskiego, a następnie umowy poczdamskiej w nowych granicach Polski znalazły się bowiem obszary w przeszłości należące do Niemiec. Pojawiła się zatem potrzeba analizy zagadnień związanych z nowym układem terytorialnym, zbadania problemów historycznych, kulturalnych i społeczno-gospodarczych Ziem Zachodnich i Północnych oraz śledzenia procesów ich integracji z resztą kraju. Powodowana takimi przesłankami, grupa polskich uczonych, działaczy, polityków – skupiona wokół profesora Zygmunta Wojciechowskiego – wystąpiła z inicjatywą powołania w Poznaniu placówki naukowo-badawczej, zajmującej się problematyką niemiecką oraz zagadnieniami Ziem Odzyskanych.

Splot dziejów Instytutu z aktualną sytuacją polityczną w Polsce można rozpoznać wyraźnie w dorobku naukowym charakterystycznym dla kolejnych faz istnienia tej placówki. W pierwszej dekadzie w polu zainteresowania badawczego, obok dziejów okupacji hitlerowskiej, znalazła się również problematyka Ziem Zachodnich i Północnych rozpatrywana pod kątem propagowania ich historycznej przynależności do Polski. Po 1956 r. podejmowano również studia nad konsekwencjami podziału Niemiec oraz historią Niemiec, a także nad stosunkami polsko-niemieckimi. Nowy okres zapoczątkowało podpisanie traktatu między PRL a RFN o podstawach normalizacji ich wzajemnych stosunków w grudniu 1970 r. Uznanie zachodniej granicy Polski przyniosło przeniesienie akcentów badawczych na współczesność obu państw niemieckich.

Rewolucyjne przemiany w Europie Środkowo-Wschodniej i zjednoczenie Niemiec otworzyły całkowicie nową epokę w dziejach Instytutu. Szansą stała się możliwość badania epokowych wydarzeń, a także – w obliczu likwidacji cenzury – podjęcia tematów, które ze względów ideologicznych stanowiły tabu w okresie PRLu. Na przełom lat osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych przypadło więc przesunięcie akcentów i określenie na nowo priorytetów badawczych. Nie zaniedbując badań historycznych, skoncentrowano się wyraźniej niż dotąd na teraźniejszości i przyszłości. W polu zainteresowań badawczych znalazły się przede wszystkim trzy ważne procesy dokonujące się w Europie: proces jednoczenia Niemiec, proces integracji i dezintegracji w Europie oraz proces transformacji ustrojowo-politycznej w Europie Środkowo-Wschodniej.

Instytut Zachodni od początku swego istnienia współpracował z najważniejszymi ośrodkami naukowymi w kraju oraz wybitnymi przedstawicielami nauki polskiej, zajmującymi się problematyką niemiecką i europejską. Pozostawał również w bliskich kontaktach z innymi ośrodkami nauki w Poznaniu, zwłaszcza z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza. Współpraca ta wyrażała się zarówno poprzez wspólne projekty badawcze, jak i konferencje naukowe. Rozwijano także kontakty z ośrodkami zagranicznymi, przede wszystkim zachodnioniemieckimi. Pracownicy Instytutu korzystali z możliwości zagranicznych wyjazdów stypendialnych. Z kolei Instytut przyjmował przedstawicieli świata nauki z zagranicy, umacniając swą rolę ważnego ośrodka badań niemcoznawczych, jak i partnera w podejmowaniu tematyki niemieckiej i europejskiej.

Uczestnicy konferencji "Francja, Niemcy, Polska, Ukraina wobec wyzwań europejskich" Instytut Zachodni 20-21 listopada 1998 r.
Od lewej siedzą: Zbigniew Brzeziński, Jerzy Kłoczowski, Hanna Suchocka.



Obchody 60-lecia Instytutu Zachodniego, siedzą m.in. Aleksander Kwaśniewski, prezydent RP i
prof. Anna Wolff-Powęska, Dyrektor Instytutu Zachodniego


Uczestnicy dyskusji panelowej „Polska racja stanu a problem niemiecki”.
Jubileusz 60-lecia Instytutu Zachodniego.
Od lewej siedzą: Andrzej Olechowski, Bronisław Geremek, Adam Krzemiński, Andrzej Sakson, Władysław Bartoszewski, Adam D. Rotfeld


Wizyta Ministra Spraw Zagranicznych Radosława Sikorskiego w Instytucie Zachodnim 26 czerwca 2008 r.
Od lewej siedzą: Andrzej Sakson, Radosław Sikorski


Wykład prof. Władysława Bartoszewskiego, Pełnomocnika Prezesa Rady Ministrów ds. Dialogu Międzynarodowego, pt. "Czy pamięć o przeszłości może łączyć? Polska i Niemcy w roku wielkich rocznic" 11 lutego 2009 r.
Od lewej siedzą: Władysław Bartoszewski, Tomasz Budnikowski

Dyrektorzy Instytutu Zachodniego


1945-1955: prof. Zygmunt Wojciechowski
1956-1958: prof. Kazimierz Piwarski
1959-1961: prof. Gerard Labuda
1961-1964: prof. Michał Sczaniecki
1964-1965: prof. Zdzisław Kaczmarczyk
1966-1973: prof. Władysław Markiewicz
1974-1978: prof. Lech Trzeciakowski
1978-1990: prof. Antoni Czubiński
1990-2004: prof. Anna Wolff-Powęska
2004-        : prof. Andrzej Sakson

1945-1955: prof. Zygmunt Wojciechowski	1956-1958: prof. Kazimierz Piwarski
1959-1961: prof. Gerard Labuda	1961-1964: prof. Michał Sczaniecki
1964-1965: prof. Zdzisław Kaczmarczyk	1966-1973: prof. Władysław Markiewicz
1974-1978: prof. Lech Trzeciakowski	1978-1990: prof. Antoni Czubiński
1990-2004: prof. Anna Wolff-Powęska	2004- : prof. Andrzej Sakson